4. Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh: Học ngôn ngữ để hiểu con người và địa bàn

Trong thời gian công tác tại Campuchia, Nguyễn Chí Vịnh chủ động học tiếng Khmer và nhanh chóng sử dụng thành thạo. Ông có thể giao tiếp ngoài phố, đọc tài liệu và tiếp cận đời sống địa phương mà không phải lúc nào cũng phụ thuộc vào phiên dịch. Với người làm tình báo, đây là một lợi thế quan trọng, bởi mỗi tầng phiên dịch đều có thể làm mất sắc thái, chậm thông tin hoặc tạo khoảng cách với nguồn tin.

Nhưng học ngôn ngữ đối với ông không dừng ở ghi nhớ từ vựng. Ngôn ngữ dẫn người học vào lịch sử, văn hóa, tâm lý và cách một cộng đồng nhìn thế giới. Khi hiểu được những điều đó, cán bộ mới có thể phân tích đúng hành vi, không áp đặt suy nghĩ của mình lên người khác và biết lựa chọn cách tiếp xúc phù hợp. Khả năng hòa nhập giúp Nguyễn Chí Vịnh nhìn thấy những tín hiệu mà một người chỉ quan sát từ bên ngoài dễ bỏ qua.

Đồng đội nhớ ông là người dành nhiều thời gian đọc sách, tìm hiểu tài liệu nước ngoài và suy nghĩ về mối liên hệ giữa các sự kiện. Ông không coi kiến thức là phần trang trí cho báo cáo. Kiến thức phải giúp người cán bộ đặt một thông tin nhỏ vào bức tranh lớn hơn: nó liên quan đến lực lượng nào, lợi ích nào, khả năng phát triển tiếp theo ra sao và tác động gì đến nhiệm vụ của đất nước.

Phương pháp ấy về sau được thể hiện trong cả công tác đối ngoại quốc phòng. Đàm phán với một đối tác không chỉ là trình bày quan điểm Việt Nam, mà còn phải hiểu điều đối tác quan tâm, giới hạn họ không thể vượt qua và không gian hai bên có thể hợp tác. Hiểu người khác không đồng nghĩa với nhượng bộ; ngược lại, hiểu sâu giúp bảo vệ lợi ích của mình tỉnh táo hơn.

Câu chuyện học tiếng Khmer vì vậy cho thấy một phẩm chất lớn của Nguyễn Chí Vịnh: năng lực tự đào tạo. Ông học vì nhiệm vụ đòi hỏi, không chờ một chương trình chính thức. Trong thời đại thông tin thay đổi nhanh, bài học ấy vẫn còn giá trị: muốn hoạt động hiệu quả trên môi trường quốc tế, phải biết ngôn ngữ, tôn trọng văn hóa và không ngừng mở rộng khả năng nhìn thế giới từ nhiều góc độ.