42 năm cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía bắc: Lòng dân che chở

Ngay sau khi bộ binh Trung Quốc tràn qua khu vực bản Sín Chải, xã Sì Lở Lầu, H.Phong Thổ, tỉnh Lai Châu trong những ngày đầu Chiến tranh biên giới phía Bắc thì ông Nguyễn Quang Phổ vẫn bám dân và sống trong lòng địch.

Tính cách gan dạ, của ông đã khiến người dân thương và luôn che chở để ông thoát khỏi nguy nan.

Thượng úy “ở cữ”

“Giảo se khởi!” - có tiếng quát khẽ trong một ngôi nhà tối đen. Tiếng nói ra lệnh giơ tay lên bằng tiếng quan hỏa được ông Phổ hô vừa đủ nghe, nhưng đầy sắc lạnh. Căn nhà sột soạt tiếng bước chân, tiếng thở dài run rẩy xin xỏ. Tên nằm vùng không thể chống trả được vì ông Phổ đã luồn vào nhà từ lúc nào và trong bóng đêm, mũi súng thép đã dí sát người hắn.

Cuộc bắt giữ bất ngờ những tên lợi dụng tình hình thời chiến để kích động dân chúng nổi loạn tại vùng lính Trung Quốc tràn qua, không còn chính quyền, đều được bóc gỡ. Người dân địa phương thỉnh thoảng lại nói nhỏ với ông Phổ về chuyện “bọn giặc hứa thưởng 500 cái chăn con công cho ai giết được Nguyễn Quang Phổ, lính Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội biên phòng)”.

Tại hậu phương, tin tức về ông Phổ mờ mịt giữa thông tin chiến trận. Gia đình của ông luôn thấp thỏm nỗi lo khi nào thì lập bàn thờ. Tại thôn Hữu Cước, xã Liên Hồng, H.Đan Phượng, tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội), vào ngày 20.2.1979 (tức 3 ngày nổ ra Chiến tranh biên giới phía bắc), người vợ của ông Phổ là bà Trần Thị Hùy trở dạ sinh đứa con trai. Người dân ở xóm đến chúc mừng, nhưng lúc quay ra thì ai cũng nói rằng “ông Phổ chồng bà Hùy đã chết trên biên giới”. Bà Hùy khóc mờ cả mắt. Bà nhớ lại, “chồng bộ đội thời đó nghèo lắm, sinh con nhưng vét hết gạo lúa cũng chỉ còn được vài lon, cô phải ra bờ rào hái lá rau cúc tần để ăn sống mà nước mắt cứ chảy, khi nghĩ chồng mình hy sinh rồi”.

Trong lúc bà Hùy ở hậu phương mong ngóng chồng thì tại Xì Lở Lầu, ông Phổ thoắt ẩn thoắt hiện và nhiều lần thoát khỏi sự vây bắt của địch. Vào một buổi sáng, ông Phổ luồn theo khe suối vào làng thì một toán lính Trung Quốc đuổi theo, bao vây nhiều hướng. Ông Phổ không bao giờ đi - về cùng một đường, mà luôn thay đổi lộ trình và thời gian. Nhưng lần này thì ông đã bị phát hiện. Ông Phổ hạ thấp người và nhìn qua bụi cây, quan sát toán lính đang lăm le súng, tay chỉ về hướng ông vừa đi qua.

Ông Phổ chạy tới trước nhà của Tẩn Tả Mai, dân tộc Dao và nói thật nhanh “bọn nó tới!”. Nhà Tẩn Tả Mai đang treo chùm lá trước cửa. Theo phong tục của dân tộc Dao thì đó là gia đình có người sinh nở, người lạ cấm được vào. Nhưng trong tình huống sinh tử đó, Tẩn Tả Mai ra hiệu cho ông Phổ rằng “cứ vào”.

Tiếng súng lách cách vang lên gần lối đi là lúc ông Phổ cũng đi phi nhanh vào nhà, chui dưới chiếc chăn ấm áp và nằm ngay dưới chân của chị Chảo Tả Mẩy đang ôm đứa con đỏ hỏn. Ở trước cửa nhà, Tần Tả Mai nói lớn tiếng rằng có nhìn thấy ông Phổ, nhưng người đó đã chui qua bụi rậm và chạy ra bờ suối.

Cách xử trí của Tẩn Tả Mai cũng là thước đo lòng dân ở Xì Lở Lầu đối với ông Phổ. Ông Phổ thoát nạn, rời gia đình tốt bụng này và nghiêng người nói “tố teng” (tiếng quan hỏa là “cảm ơn”). Còn Tần Tả Mai thì kính cẩn gọi ông Phổ là Pà Cô (tức “ông lớn”, “người thủ lĩnh”).

Bọn lính Trung Quốc liên tục vào bản và vẫn tiếp tục rình rập bờ suối, khe núi để bắt cho được ông Phổ, vì ông đã tóm sạch đám người nằm vùng; thỉnh thoảng lại gây cho bọn lính một phen khiếp vía. Tuy nhiên, sự bắt bớ càng gắt gao thì người dân làng càng che chở cho ông Phổ cũng những người lính trở về bám làng. Tại những ngôi làng mà người dân rời đi thì ông Phổ đến để giữ giúp tài sản, mở chuồng cho dê, bò đi ăn, dọn dẹp lại nhà cửa…

Ông Giang, quê ở TP.Hà Nội, một cựu chiến binh từng có mặt ở mặt trận Lai Châu năm 1979 kể lại: “Ông Phổ có tiếng đấy! Là một con người dũng cảm, hơi ngang tàng, nói là làm, làm rất quyết liệt, nhưng cái tính quá thẳng thắn của ông Phổ thì đôi khi cũng là trở ngại cho chính ông”. Ông Giang cho biết, lúc mặt trận nổ ra thì Ban chỉ huy tiền phương nằm ở TT.Phong Thổ, tỉnh Lai Châu và ông Phổ được nhiều người nhắc tên khen ngợi. Vì từ mùng 6 tết năm 1979 thì lựu đạn đã ném vào đồn Xì Lờ Lầu và hai bên đã quần nhau trên chiến hào. Sau đó, các lực lượng chủ lực lùi dần, nhưng ông Phổ thì lại sống giữa vùng địch, không rời dân.