5 Chiến Thuật Đấu Tranh 'Thông Minh' Của Người Trà Vinh Gần 100 Năm Trước (1)

Khi nhắc đến các cuộc đấu tranh giành độc lập, chúng ta thường hình dung về những trận chiến vũ trang hào hùng, những cuộc khởi nghĩa đẫm máu. Nhưng lịch sử không chỉ được viết bằng gươm đao. Đôi khi, những cuộc đấu tranh thầm lặng nhất, sử dụng trí tuệ và sự khôn khéo làm vũ khí, lại tạo ra những chuyển biến sâu sắc. Bài viết này sẽ đưa bạn quay ngược thời gian về Trà Vinh giai đoạn 1936-1939 để khám phá 5 chiến lược đáng ngạc nhiên trong phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, cho thấy sự sáng tạo và linh hoạt phi thường của người dân nơi đây.

1. Xây dựng một liên minh rộng rãi đến không ngờ

Trong bối cảnh chính quyền thực dân luôn thực thi chính sách "chia để trị", điều gây ấn tượng đầu tiên về phong trào ở Trà Vinh là tầm nhìn chiến lược về sự đoàn kết. Đây không phải là cuộc đấu tranh của riêng công nhân hay nông dân. Tài liệu lịch sử ghi rõ, mặt trận này dang rộng vòng tay với "tất cả các tầng lớp Nhân dân, không phụ thuộc vào dân tộc nào, dù là người Pháp, người Việt, người Lào hay các dân tộc thiểu số khác".

Đây là một đòn chính trị bậc thầy. Nhưng đó không phải là một liên minh vô điều kiện. Cánh cửa chỉ mở ra "miễn là họ nhất trí tranh đấu để thực hiện những yêu sách đã nêu trên". Điều này cho thấy một tư duy thực dụng và khôn ngoan: đoàn kết dựa trên hành động và mục tiêu chung, chứ không phải lời nói suông. Việc chủ trương một mặt trận đa dạng như vậy đã vô hiệu hóa âm mưu chia rẽ, tạo ra một khối sức mạnh tập thể vững chắc, vượt qua mọi rào cản để cùng hướng tới một mục tiêu chung.

2. Sức mạnh của các "nghiệp đoàn" siêu nhỏ

Vậy làm thế nào để tập hợp và vận động một liên minh đa dạng đến thế? Câu trả lời nằm ở một chiến lược cơ sở vô cùng độc đáo. Thay vì những lời kêu gọi chung chung, phong trào đã len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống xã hội. Cuối năm 1936, một mạng lưới các hội đoàn chuyên ngành đã nảy nở, phản ánh đúng nhịp đập của cuộc sống thường nhật: từ Hội Vận công, Hội Đồi công, Hội Buôn gánh bán bưng, cho đến những nhóm rất đặc thù như Hội Nhà giàn, Hội Xe ngựa, Hội Lãn, Hội Vận cày và thậm chí cả Hội Đá banh.

Bằng cách tổ chức những người lao động bình thường nhất theo chính công việc hàng ngày của họ, phong trào đã biến mỗi ngành nghề, mỗi khu phố thành một tế bào của cuộc đấu tranh. Đây chính là những kênh truyền thông, vận động và tổ chức hiệu quả nhất, tạo ra một mạng lưới rộng khắp, bền vững và ăn sâu vào lòng dân.

3. Khi khẩu hiệu và truyền đơn trở thành vũ khí

Với một mạng lưới cơ sở vững chắc, mặt trận đã biến thông tin thành một vũ khí sắc bén. Cuối tháng 11/1936, hàng trăm nông dân vùng Hiệp Thạnh đã xuống đường với những biểu ngữ không chỉ thể hiện sự phẫn nộ mà còn đưa ra những yêu sách chính trị rất cụ thể:

"Cứu tế dân nghèo" "Thả tù chính trị" "Đả đảo cường hào hà lạm của dân"

Song song đó, các tài liệu in ấn được phổ biến rộng rãi. Tờ "Lời hiệu-triệu của ỦY-BAN TUYÊN-TRUYỀN TRÀ-VINH" là một minh chứng hùng hồn. Với lời lẽ trực diện, văn bản này đã vạch trần sự bất công, kêu gọi đoàn kết và lan tỏa thông điệp đấu tranh đến mọi người dân. Đây chính là một hình thức đấu tranh thông tin rất hiện đại, cho thấy sự nhạy bén trong việc dùng ngôn từ và lý lẽ để khơi dậy ý thức và vận động quần chúng một cách hiệu quả.

4. Dùng "luật Tây" để đòi quyền lợi cho người Việt

Một trong những chiến thuật thông minh và táo bạo nhất của phong trào là việc sử dụng chính luật pháp và hệ giá trị của đối phương để chống lại họ. Nhận thấy không thể chỉ đối đầu bằng vũ lực, các nhà lãnh đạo đã kết hợp khéo léo giữa đấu tranh hợp pháp và bất hợp pháp.

Họ đưa ra những yêu sách dựa trên chính các nguyên tắc dân chủ và tiến bộ xã hội của Pháp, chẳng hạn như: tự do đi lại, tự do hội họp, ân xá chính trị phạm, ngày làm việc 8 giờ, và ban hành luật lao động. Chiến lược này đã đặt chính quyền thực dân vào một thế khó xử, bởi họ không thể dễ dàng bác bỏ những yêu cầu vốn là nền tảng giá trị "tự do, dân chủ" mà họ luôn rao giảng. Kết quả là chính quyền đã buộc phải có những nhượng bộ, như giảm thuế thân và bãi bỏ các khoản nợ sưu cho người nghèo.

Tuy nhiên, khi cần thiết, những yêu sách này cũng có thể trở nên quyết liệt hơn. Trong một bản kiến nghị, người dân Trà Vinh đã thẳng thắn đưa ra 5 đòi hỏi, trong đó có những điều khoản mang tính cách mạng trực diện như: "Đả đảo chế độ hành chính áp dụng cho những người bản xứ" và "Đả đảo chủ nghĩa đế quốc Pháp". Sự linh hoạt chiến thuật này cho thấy họ biết khi nào cần mềm dẻo và khi nào phải cứng rắn.

5. Hệ thống tổ chức bài bản và chuyên nghiệp

Tất cả những chiến thuật trên sẽ không thể thành công nếu thiếu đi một hệ thống tổ chức chặt chẽ. Phong trào ở Trà Vinh không phải là một chuỗi các cuộc biểu tình tự phát. Ngay từ tháng 9/1936, Ủy ban hành động cấp tỉnh đã được thành lập do ông Dương Quang Đông làm Chủ tịch. Sau đó là sự ra đời của các tổ chức chuyên trách như Ủy ban Báo chí và Tuyên truyền.

Đặc biệt, một quyết định mang tính chiến lược sâu sắc là việc đổi tên Mặt trận từ "Mặt trận Nhân dân phản đế" thành "Mặt trận Dân chủ Đông Dương" vào năm 1938. Việc sử dụng một cái tên ôn hòa hơn, ít đối đầu hơn đã giúp phong trào hoạt động công khai dễ dàng hơn, thu hút được đông đảo các tầng lớp nhân dân, kể cả những người còn do dự. Cấu trúc tổ chức chuyên nghiệp từ cấp tỉnh xuống tận các Hội Ái hữu ở cơ sở (như hội thợ may, thợ hớt tóc ở Càng Long, Cầu Kè) chính là xương sống, đảm bảo cho phong trào có thể duy trì và phát triển một cách bền vững, có định hướng rõ ràng.