5. Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh: Từ Học viện Tình báo Liên Xô đến tư duy dự báo

Từ tháng 9 năm 1988 đến tháng 6 năm 1989, Nguyễn Chí Vịnh được cử đi đào tạo nghiệp vụ tại Học viện Tình báo Liên Xô. Đây là giai đoạn thế giới bước vào những biến động sâu sắc. Liên Xô tiến hành cải tổ, hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu xuất hiện nhiều dấu hiệu khủng hoảng, trong khi trật tự quốc tế hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai đứng trước thay đổi lớn.

Thời gian học chưa đầy một năm nhưng giúp ông tiếp cận phương pháp phân tích hiện đại, kinh nghiệm của một nền tình báo lớn và nguồn thông tin phong phú. Quan trọng hơn, ông không chỉ tiếp thu kiến thức trong giáo trình. Ông quan sát trực tiếp đời sống, tâm lý xã hội và những mâu thuẫn đang tích tụ, từ đó suy nghĩ về khả năng phát triển của tình hình.

Theo hồi ức của đồng đội, khi trở về nước vào giữa năm 1989, Nguyễn Chí Vịnh đã nêu dự báo Liên Xô có thể sụp đổ và đề nghị sớm chuẩn bị các giải pháp phù hợp. Dự báo chiến lược không phải đoán đúng một sự kiện bằng trực giác đơn thuần. Nó đòi hỏi người phân tích thu thập nhiều dấu hiệu rời rạc, nhận ra quan hệ giữa chúng, so sánh với quy luật lịch sử và xây dựng nhiều kịch bản.

Bài học từ giai đoạn này ảnh hưởng rõ đến cách Nguyễn Chí Vịnh làm việc sau đó. Ông thường không chỉ hỏi “điều gì đang xảy ra” mà còn hỏi “nó sẽ dẫn đến đâu” và “Việt Nam cần chuẩn bị gì”. Tình báo chiến lược chỉ thực sự có giá trị khi giúp lãnh đạo chủ động trước biến động, thay vì mô tả sự việc sau khi nó đã xảy ra.

Trở về từ Liên Xô, ông tiếp tục công tác tại Đoàn 817 và từng bước đảm nhiệm các vị trí cao hơn. Vốn kiến thức quốc tế, kinh nghiệm địa bàn Campuchia cùng khả năng dự báo tạo nên một nền tảng hiếm có. Nó giúp ông hiểu rằng thế giới luôn vận động, đồng minh hay đối tác đều có lợi ích riêng, và sức mạnh của một quốc gia nhỏ nằm ở khả năng đọc đúng tình hình, giữ vững độc lập và chuẩn bị từ sớm cho mọi khả năng.