50 NGƯỜI CON ĐỊA CHẤT 305 – CÂU CHUYỆN VỀ NHỮNG NGƯỜI Ở LẠI NƠI BIÊN CƯƠNG

Ngày 17/2/1979, khi chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc nổ ra, tại khu vực mỏ đồng Sin Quyền, Bát Xát, Lào Cai, những cán bộ, công nhân viên của Đoàn Địa chất 305 đang làm nhiệm vụ khảo sát, thăm dò địa chất đã bất ngờ phải đối mặt với chiến tranh.

Đoàn Địa chất 305 được thành lập từ năm 1958 và đã nhiều năm làm nhiệm vụ khảo sát, thăm dò khoáng sản tại khu vực biên giới Việt – Trung. Trong đó, mỏ đồng Sin Quyền là một địa bàn quan trọng. Đến năm 1979, đơn vị có hàng trăm cán bộ, công nhân viên cùng gia đình sinh sống, làm việc tại khu vực này.

Họ vốn là những người làm địa chất.

Công việc của họ là khảo sát núi rừng, tìm kiếm khoáng sản, khoan thăm dò, lập bản đồ địa chất và phục vụ công tác phát triển tài nguyên của đất nước.

Nhưng sáng 17/2/1979, công việc ấy bị gián đoạn bởi tiếng súng.

Trước tình thế khẩn cấp, những người công nhân, kỹ sư địa chất không còn đơn thuần là những người làm chuyên môn. Họ phải cầm súng bảo vệ nơi mình đang sống và làm việc.

Lực lượng tự vệ của Đoàn Địa chất 305 được tổ chức thành một tiểu đoàn, gồm nhiều đại đội và trung đội. Những người vốn quen với máy khoan, bản đồ, địa chất và những cung đường rừng đã phải bước vào một cuộc chiến thực sự.

Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt.

Trong điều kiện lực lượng và vũ khí có hạn, các chiến sĩ tự vệ của Đoàn 305 vẫn chống trả nhiều đợt tiến công, đồng thời tìm cách bảo vệ cán bộ, công nhân viên và gia đình đang ở khu vực mỏ.

Một trong những người nổi bật nhất là kỹ sư Nguyễn Bá Lại, Trưởng phòng Kỹ thuật kiêm Trung đội trưởng tự vệ của Đoàn Địa chất 305.

Trong trận chiến ngày 17/2, Nguyễn Bá Lại cùng đồng đội đã chống trả quyết liệt. Theo các tư liệu được ghi lại, ông trực tiếp tiêu diệt 7 đối phương, thu một khẩu súng AK. Khi một quả lựu đạn được ném vào trận địa, ông đã lấy thân mình che quả lựu đạn, hy sinh để bảo vệ những người đồng đội ở bên cạnh. Hành động ấy đã giúp bảo vệ an toàn cho 6 đồng đội cùng chiến hào.

Nguyễn Bá Lại hy sinh.

Nhưng cuộc chiến vẫn tiếp diễn.

Những người còn lại vừa chiến đấu, vừa tìm cách đưa hàng trăm phụ nữ, trẻ em và người dân rời khỏi khu vực nguy hiểm.

Theo các hồi ức được ghi lại, khoảng 300 người, phần lớn là phụ nữ và trẻ em, đã được đưa vào các đường lò phục vụ công tác địa chất để tránh bom đạn. Những đường lò vốn được đào phục vụ khảo sát, thăm dò khoáng sản trong thời bình, lúc này lại trở thành nơi trú ẩn cứu sống nhiều người.

Có những đứa trẻ đói lả.

Có những người phụ nữ phải nhường phần ăn cho con.

Có những người bị thương nhưng vẫn phải cố gắng di chuyển.

Và bên ngoài, những người tự vệ của Đoàn 305 vẫn tiếp tục chiến đấu.

Sau trận chiến, 39 chiến sĩ tự vệ của Đoàn 305 được ghi nhận đã hy sinh trong tư thế chiến đấu, trong đó có 3 nữ. Đơn vị cũng có nhiều người bị thương, bị bắt và mất tích.

Tổng cộng, 50 cán bộ, công nhân viên của Đoàn Địa chất 305 đã hy sinh trong quá trình làm nhiệm vụ khảo sát địa chất và trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, mỏ đồng Sin Quyền. Năm 1998, Cục Địa chất Việt Nam, Liên đoàn Địa chất 3 Tây Bắc phối hợp với tỉnh Lào Cai và Tổng công ty Khoáng sản Việt Nam xây dựng Nhà bia tưởng niệm 50 liệt sĩ Đoàn Địa chất 305 tại khu vực này.

Đứng trước câu chuyện ấy, điều khiến người ta xúc động không chỉ là con số 50.

Mà là họ vốn không phải những người lính chuyên nghiệp.

Họ là kỹ sư, công nhân, cán bộ địa chất.

Họ đến vùng biên giới để tìm kiếm tài nguyên, phục vụ công cuộc xây dựng đất nước.

Nhưng khi Tổ quốc đứng trước hiểm nguy, họ đã cầm súng.

Có người đã ngã xuống khi đang bảo vệ đồng đội.

Có người hy sinh khi còn chưa kịp hoàn thành công việc của mình.

Có những người mẹ, người vợ và những đứa trẻ phải rời khỏi nơi họ từng gọi là nhà.

50 người – 50 cuộc đời – 50 câu chuyện chưa bao giờ được kể hết.

Đặc biệt, câu chuyện về Đoàn Địa chất 305 cho chúng ta thấy một khía cạnh khác của chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc: không chỉ có những người lính ngoài mặt trận, mà còn có những người lao động bình thường cũng trở thành những người bảo vệ Tổ quốc khi chiến tranh xảy ra.

Ngày nay, tại khu vực mỏ đồng Sin Quyền vẫn có Nhà bia tưởng niệm 50 liệt sĩ Đoàn Địa chất 305. Nơi đây trở thành một địa chỉ để tưởng nhớ những cán bộ, công nhân viên đã hy sinh.

Hơn 40 năm đã trôi qua.

Những người từng sống trong Đoàn 305 năm ấy giờ phần lớn đã già. Những người đã hy sinh thì mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân.

Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những vị tướng hay những trận đánh lớn.

Lịch sử còn được viết bởi những người công nhân, kỹ sư, thanh niên và người dân bình thường – những người đã đứng lên khi quê hương cần họ.

Và có lẽ, điều thế hệ trẻ hôm nay có thể làm để tưởng nhớ 50 cán bộ, công nhân viên Đoàn Địa chất 305 không phải là ghi nhớ một con số.

Mà là ghi nhớ những con người đứng sau con số ấy.

50 người đã nằm lại nơi biên cương.
Một vùng mỏ được bảo vệ.
Một câu chuyện lịch sử được lưu giữ.
Và một lời nhắc nhở gửi đến thế hệ hôm nay: Biên cương bình yên không bao giờ là điều tự nhiên mà có.