500 NGÀY ĐÊM CHẠY ĐUA “TRẢ TÊN CHO LIỆT SĨ” – KỲ 1

Xuất phát từ nửa đêm, sáng sớm, ông Nguyễn Hữu Thơm (SN 1950, ở phường Tam Sơn, Bắc Ninh) cùng các con, cháu có mặt tại Nghĩa trang liệt sĩ Đô Lương (Nghệ An). Dù vừa trải qua chặng hành trình gần 450km nhưng cụ ông 76 tuổi như quên hết mệt nhọc. Ông vội liên hệ Ban Quản lý nghĩa trang để thực hiện thủ tục thăm viếng.

“Nghe tin hôm nay các cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An bắt đầu triển khai lấy mẫu sinh phẩm phục vụ xét nghiệm ADN tìm danh tính liệt sĩ tại đây nên tôi vào, hy vọng tìm được anh trai mình là liệt sĩ Nguyễn Hữu Mùi”, ông Thơm hào hứng. 

Nửa thế kỷ đi tìm anh

Theo thông tin ông Thơm cung cấp, người anh trai thứ 2 Nguyễn Hữu Mùi sinh năm 1944, nhập ngũ năm 1966, thuộc Sư đoàn 312. Năm 1972, gia đình nhận được giấy báo tử của đơn vị thông tin liệt sĩ Nguyễn Hữu Mùi hi sinh ngày 23/1/1972 tại mặt trận phía Tây Quân khu 4. 

Nhiều năm qua, gia đình ông Thơm tìm thông tin phần mộ của liệt sĩ Mùi nhưng “mặt trận phía Tây Quân khu 4” ở đâu, gia đình chưa kết nối để xác định được. Việc tìm và đưa hài cốt liệt sĩ Mùi trở về luôn đau đáu trong tâm trí bố mẹ ông Thơm nhưng khi ông bà qua đời ước nguyện ấy vẫn chưa thành. 

Mới đây, qua hướng dẫn của thân nhân một liệt sĩ cùng đơn vị liệt sĩ Mùi, ông Thơm tìm đến Sư đoàn 312 nhờ giúp đỡ. Trích lục hồ sơ lưu tại đơn vị cho thấy liệt sĩ Nguyễn Hữu Mùi được an táng tại khu vực nghĩa trang Nhà Bò, bản Long Chẹng, huyện Long Chẹng, tỉnh Xây Sổm Bun (Lào) cùng 8 đồng đội. Đây là khu vực tìm kiếm được phân công cho Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An.

Kết nối với Đội quy tập, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An, ông Thơm được biết, vào các năm 2010, 2012, đơn vị đã tìm kiếm, cất bốc và quy tập được 8 phần mộ tại nghĩa trang Nhà Bò. Các liệt sĩ được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Đô Lương nhưng chưa phần mộ nào xác định được danh tính. 

Sau khi xác định được khu vực an táng 8 phần mộ liệt sĩ được đưa từ nghĩa trang Nhà Bò trên đất Lào về, ông Thơm đã lặng lẽ thắp hương trên từng phần mồ, lầm rầm khấn vái. Ông cũng đặt vấn đề với đơn vị đang thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu sinh phẩm tại đây để khi khai quật các phần mộ sẽ đồng thời lấy mẫu máu của ông để phục vụ việc giám định, đối sánh ADN.  

“Các anh ở đây hướng dẫn tôi về địa phương lấy mẫu để sau này đối sánh với mẫu sinh phẩm được lấy từ 8 phần mộ quy tập từ Lào. Bố, mẹ, chị gái và em gái đều đã qua đời, chỉ còn tôi là người thân ruột thịt gần nhất của liệt sĩ Mùi. 

Nhưng manh mối để xác định hài cốt anh tôi không có nên giờ chúng tôi chỉ có thể chờ đợi vào việc xét nghiệm ADN là phương án duy nhất. Mong rằng, anh tôi và các liệt sĩ khác sẽ sớm được trả lại tên...”, người em trai liệt sĩ tâm sự. 

Ông Thơm chia sẻ, gia đình vừa nhận được thông báo của Công an tỉnh Bắc Ninh về việc triển khai lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ phục vụ đối sánh, xác minh danh tính liệt sĩ vào tháng 8. Ông hy vọng sẽ sớm có câu trả lời, để thỏa niềm mong mỏi đằng đẵng hàng chục năm trời của bố mẹ…

“ Xác định danh tính liệt sỹ, càng khó càng phải tìm cách”

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động và đang được triển khai mạnh trên cả nước đang thắp lên hy vọng cho hàng triệu gia đình như ông Thơm. 

Được phát động từ đầu tháng 4/2026, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là đợt cao điểm lớn nhất từ trước đến nay nhằm huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị cho một nhiệm vụ đặc biệt: đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đủ tên tuổi, với gia đình trước dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/2027). 

Chiến dịch tập trung vào công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cả ở trong nước và Lào, Campuchia, đồng thời đồng loạt thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, lấy mẫu sinh phẩm từ các phần mộ chưa rõ danh tính, xây dựng cơ sở dữ liệu và giám định gen để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ ADN.

Phát động chiến dịch tại Thành cổ Quảng Trị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị, xã hội và nhân văn đặc biệt sâu sắc, đồng thời là "mệnh lệnh từ trái tim" đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. 

Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải đổi mới tư duy, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ ADN và dữ liệu số, để tạo bước chuyển thực chất trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. 

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo sau đó, Phó Thủ tướng nhìn nhận đây là công việc "khó hơn tìm kim dưới đáy bể", nhưng càng khó càng phải tìm ra cách làm mới để thực hiện bằng được.

Theo mục tiêu của chiến dịch, trong 500 ngày sẽ phấn đấu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, hoàn thành việc lấy mẫu đối với khoảng 230.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính và thực hiện giám định khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. 

Để đạt mục tiêu này, lần đầu tiên nhiều lực lượng từ Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng tất cả các địa phương được kết nối trong một quy trình thống nhất, từ rà soát thông tin thân nhân, thu nhận mẫu ADN người sống, lấy mẫu tại nghĩa trang đến đối sánh dữ liệu di truyền. 

Cuộc huy động tổng lực và quyết tamm chưa từng thấy

Với hàng trăm nghìn phần mộ còn thiếu thông tin và hàng triệu thân nhân vẫn mòn mỏi chờ đợi, Chiến dịch 500 ngày đêm được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội lớn nhất trong nhiều thập niên để những liệt sĩ như Nguyễn Hữu Mùi có thể một ngày nào đó được gọi lại đúng tên.

Là một trong những lực lượng nòng cốt tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm, Bộ Nội vụ được giao nhiệm vụ rà soát hồ sơ liệt sĩ, xác minh thân nhân, thu nhận mẫu ADN thân nhân và kết nối dữ liệu người có công phục vụ công tác đối sánh.

Bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) cho biết công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo. Trong những năm qua, nhiều hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy, được xác định danh tính và đưa về với gia đình, quê hương.

Tuy nhiên, theo bà Thủy, kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng do còn nhiều khó khăn, từ cơ chế chính sách, nguồn thông tin phục vụ đối chứng đến những hạn chế trong công nghệ giám định ADN đối với mẫu hài cốt liệt sĩ đã chôn cất lâu năm từ các giai đoạn trước.

Trên nền tảng những kết quả đã đạt được, cùng với sự phát triển của công nghệ và hệ thống dữ liệu hiện nay, Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai trong bối cảnh có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Theo lãnh đạo Cục Người có công, điểm khác biệt lớn nhất của chiến dịch lần này là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

"Chưa bao giờ chúng ta có một đợt huy động tổng lực lớn như thế này. Trước đây, công tác này chủ yếu do ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, nay là ngành Nội vụ, đảm nhiệm. Còn lần này là sự tham gia của tất cả lực lượng, từ Trung ương đến địa phương; từ lực lượng quân đội, công an, các cơ quan khoa học, các đơn vị giám định ADN hàng đầu và sự vào cuộc của Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ các cấp, UBND các địa phương. 

Tất cả cùng phối hợp thực hiện một chương trình, một chiến dịch thống nhất. Đây có thể xem là một dấu mốc mang ý nghĩa lịch sử trong giai đoạn hiện nay", bà Thủy nói.

Đại tá Lê Văn Sơn, Phó Cục trưởng Cục Chính sách - Xã hội (Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam), Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhận định Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là một chương trình hành động quy mô lớn mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, thể hiện trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân của cả dân tộc đối với các anh hùng liệt sĩ.

Theo ông, Chiến dịch 500 ngày đêm đặt ra năm mục tiêu lớn, bao trùm toàn bộ các nhiệm vụ từ tìm kiếm, quy tập đến xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây là những mục tiêu đòi hỏi quyết tâm chính trị cao, chương trình hành động cụ thể và sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị.

Lãnh đạo Cục Chính sách - Xã hội kỳ vọng việc hoàn thành các mục tiêu của chiến dịch sẽ tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đồng thời góp phần thiết thực hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào năm 2027.

Tháng 3/2026, Ban Chỉ đạo quốc gia 515 triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Chiến dịch đặt mục tiêu từ 15/3/2026 đến 27/7/2027 quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính, giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ phục vụ đối sánh và xác định danh tính, góp phần đưa nhiều liệt sĩ trở về với tên tuổi và gia đình sau nhiều thập kỷ.

Theo thống kê, cả nước hiện còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và khoảng 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Nội dung: Hằng T. Nguyễn, Hoàng Lam

Thiết kế: Thuỷ Tiên