6. HÀ CÔNG TY

Ông Hà Công Ty, một trong những bác cựu chiến binh sinh ra, lớn lên và đang sinh sống tại bản Nam Tân, xã Nam Xuân. Sinh ra vào năm 1952, khi tròn 20 tuổi, ông lên đường nhập ngũ. Dù không trực tiếp cầm súng ngoài chiến trường, nhưng ký ức về những năm tháng sống trong cảnh sơ tán, tản cư dưới mưa bom, bão đạn của chiến tranh chống Mỹ vẫn in đậm trong tâm trí ông như mới hôm qua.

Những năm 1967–1968, tình hình chiến tranh tại địa phương vô cùng căng thẳng. Máy bay Mỹ thường xuyên bay vòng, uy hiếp bầu trời, dù không bắn phá trực tiếp vào khu dân cư nhưng liên tục đánh phá cầu đường, các điểm giao thông huyết mạch, khiến người dân phải thường xuyên tổ chức sơ tán. Làng xóm vắng lặng, nhà cửa bỏ không, chỉ còn lại thanh niên và lực lượng dân công ở lại dựng lán, trực chiến, sẵn sàng phục vụ kháng chiến.

Cảnh sơ tán của người dân Nam Xuân khi ấy thật vất vả: mỗi gia đình chỉ kịp gánh theo thúng mủng rồi lặng lẽ rời làng, tỏa vào rừng, vào khe núi có thể là dựng lán, cũng có thể là đào hầm. Không ai biết ngày mai ra sao, chỉ biết rằng ở lại là nguy hiểm, còn đi sơ tán là để giữ lấy sự sống và tiếp tục nuôi dưỡng hậu phương cho tiền tuyến.

Ông Ty nhớ như in ánh pháo sáng của địch. Ban đêm, máy bay địch bay vòng, pháo sáng từ đồi Pù Luông liên tục bắn lên, soi rõ từng khoảng rừng, từng mái nhà bỏ trống, tạo nên nỗi ám ảnh thường trực cho nhân dân. Để tránh bom đạn, mỗi gia đình phải đào từ một đến hai hầm trú ẩn, người dân gọi là hố “tăng xê” – hầm đào sâu khoảng 2,5 mét xuống lòng đất. Ban ngày đi làm, ban đêm cả nhà huy động nhau ra rừng đào hầm, tranh thủ từng giờ, từng phút để có nơi trú ẩn an toàn.

Có những lúc tiếng máy bay gầm rú trên đầu, cả làng hô nhau chạy, người lớn dắt trẻ con, tay xách tay mang, lao về phía hầm trú ẩn đã chuẩn bị sẵn. Cuộc sống khi ấy là chuỗi ngày ăn uống tạm bợ, sinh hoạt chắp vá, nhưng chưa bao giờ người dân Nam Xuân nao núng. Ai cũng hiểu rằng: mỗi ngày bám trụ, mỗi ngày sơ tán an toàn là góp một phần sức lực cho kháng chiến.

Đến những năm 1969–1970, tình hình dần ổn định hơn, nhân dân rút về làng từng bước, vừa sản xuất, vừa cảnh giác. Phà Na Sài trở thành nơi ta trực chiến, bảo vệ tuyến giao thông quan trọng. Dù biết địch đang tập kết lực lượng tại Thái Lan, sẵn sàng bay sang Việt Nam, nhưng nhân dân vẫn kiên cường bám đất, bám làng, giữ vững hậu phương.

Những ngày tháng sơ tán ấy không có tiếng súng nơi chiến hào, nhưng lại là một mặt trận thầm lặng, nơi nhân dân vừa lao động, vừa tránh bom, vừa nuôi giấu, bảo vệ lực lượng kháng chiến. Đó là minh chứng sinh động cho sức mạnh của chiến tranh nhân dân, nơi mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi mái nhà là một pháo đài.

Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, cuộc sống yên bình trên mảnh đất Nam Xuân, ký ức của ông Hà Công Ty trở thành bài học quý giá cho thế hệ trẻ. Đó là lời nhắn nhủ về giá trị của hòa bình, về tinh thần đoàn kết, chịu đựng và hy sinh của cha ông; nhắc mỗi đoàn viên, thanh niên phải biết trân trọng lịch sử, sống có trách nhiệm, ra sức học tập, lao động, rèn luyện để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với những gì thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng cả tuổi trẻ và sự bình yên của gia đình mình.