6. “Vị tướng nông dân” và phong trào Đại Phong

Năm 1961, Nguyễn Chí Thanh rời cương vị Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị để phụ trách công tác nông nghiệp, giữ trách nhiệm Trưởng ban Công tác nông thôn Trung ương. Việc một Đại tướng chuyển sang đồng ruộng có thể gây bất ngờ, nhưng với ông đây vẫn là một mặt trận quyết định. Miền Bắc đang xây dựng hậu phương xã hội chủ nghĩa, vừa phải nâng cao đời sống nhân dân, vừa chi viện cho miền Nam. Nếu sản xuất trì trệ, nền tảng kinh tế và sức mạnh quốc phòng đều bị ảnh hưởng.

Nguyễn Chí Thanh không tiếp cận nông nghiệp từ bàn giấy. Ông đi nhiều địa phương, xuống hợp tác xã, ra đồng xem cách cấy, hỏi về giống, phân bón, thủy lợi, sức kéo và cách phân phối. Tác phong ấy được người dân diễn đạt bằng hình ảnh “bám đội, lội đồng”. Do xuất thân từ gia đình nông dân, ông hiểu ruộng đất và tâm lý người làm nông, nhưng không coi kinh nghiệm cũ là đủ. Mỗi vùng có điều kiện khác nhau; muốn đề ra chủ trương đúng phải nghe người trực tiếp sản xuất và kiểm tra kết quả trên thửa ruộng.

Tại Quảng Bình, Hợp tác xã Đại Phong nổi lên với tinh thần tự lực, tổ chức lao động tốt và năng suất tiến bộ. Nguyễn Chí Thanh nghiên cứu kỹ mô hình, chỉ ra những nhân tố có thể học tập rồi góp phần phát động phong trào thi đua với Đại Phong trong nông nghiệp. Điều ông muốn nhân rộng không phải là sao chép máy móc một công thức, mà là ý chí vượt khó, cách quản lý cụ thể và tinh thần dám đặt mục tiêu cao. Một điển hình chỉ có ý nghĩa khi giúp nhiều nơi tự nhìn lại và tìm ra cách tiến bộ phù hợp.

Ông đặc biệt quan tâm ba khâu: quản lý lao động, ứng dụng kỹ thuật và xây dựng quan hệ tập thể lành mạnh. Hợp tác xã muốn mạnh phải phân công rõ, đánh giá công bằng, chống thất thoát và khuyến khích sáng kiến. Thâm canh tăng năng suất không thể chỉ kêu gọi tinh thần mà cần giống tốt, nước, phân, lịch thời vụ và sự hướng dẫn kỹ thuật. Đồng thời, cán bộ phải tránh mệnh lệnh hành chính, tôn trọng lợi ích chính đáng và tạo cho xã viên thấy kết quả lao động gắn với đời sống của mình.

Những năm phụ trách nông nghiệp cũng cho thấy cách Nguyễn Chí Thanh nhìn nhận công cuộc cải tạo và xây dựng nông thôn: thay đổi quan hệ sản xuất phải đi liền với phát triển lực lượng sản xuất và chăm lo con người. Ông phê bình bệnh thành tích, cách báo cáo chỉ nêu con số đẹp hoặc phong trào rầm rộ nhưng hiệu quả thấp. Muốn biết chính sách đúng đến đâu, phải nhìn vào năng suất, thu nhập, tinh thần lao động và sự đồng thuận của nông dân.

Danh xưng “vị tướng nông dân” vì thế không chỉ nói về nguồn gốc xuất thân. Nó phản ánh khả năng đưa phương pháp lãnh đạo từ quân đội sang kinh tế mà vẫn tôn trọng đặc thù của đồng ruộng: xác định mục tiêu, tổ chức lực lượng, tìm điển hình và tổng kết thực tiễn. Đại Phong là dấu ấn của một thời kỳ, còn bài học lâu dài là người lãnh đạo phải đến với cơ sở, phân biệt phong trào thật với hình thức và biến nhiệt tình của quần chúng thành năng suất, tổ chức cùng sự cải thiện cụ thể trong đời sống.