65 THÀNH ĐỒNG LOẠT HƯỞNG ỨNG – SỨC LAN TỎA CỦA NGỌN CỜ HAI BÀ TRƯNG

Có những cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ một địa phương rồi dần dần lan rộng, nhưng cũng có những cuộc nổi dậy phát triển với tốc độ đặc biệt nhanh, và cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 là một trường hợp tiêu biểu. Khi Trưng Trắc cùng Trưng Nhị dựng cờ tại Hát Môn, có lẽ không ai có thể hình dung rằng chỉ trong một thời gian ngắn, phong trào sẽ lan rộng đến mức làm lung lay toàn bộ hệ thống cai trị của nhà Đông Hán tại Giao Chỉ. Theo các tư liệu lịch sử được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu, nghĩa quân Hai Bà Trưng đã giải phóng 65 thành, buộc các quan lại Đông Hán phải bỏ chạy hoặc đầu hàng và khiến quyền kiểm soát của nhà Hán tại vùng đất này nhanh chóng bị phá vỡ. Con số 65 thường xuyên xuất hiện trong các tài liệu khi nói về quy mô của cuộc khởi nghĩa, nhưng điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở bản thân con số mà là ý nghĩa của nó. Một cuộc khởi nghĩa muốn lan rộng đến nhiều thành như vậy cần có sự hưởng ứng của nhiều cộng đồng và các lực lượng địa phương. Điều đó cho thấy những bất mãn đối với chính quyền Đông Hán không phải chỉ tồn tại trong một gia đình hay một địa phương. Khi ngọn cờ của Hai Bà được dựng lên, nhiều nơi đã có sự lựa chọn của riêng mình. Họ có thể tiếp tục phục tùng chính quyền đang cai trị hoặc đứng về phía cuộc khởi nghĩa. Việc phong trào nhanh chóng phát triển cho thấy lựa chọn thứ hai đã nhận được sự hưởng ứng đáng kể. Trưng Trắc và Trưng Nhị xuất thân từ vùng Mê Linh, một khu vực có vị trí quan trọng và có mối quan hệ với các thủ lĩnh địa phương. Khi cuộc khởi nghĩa bắt đầu, những mối liên kết ấy trở thành một trong những yếu tố giúp phong trào mở rộng. Trong xã hội cổ đại, thông tin không thể truyền đi bằng điện thoại, internet hay những phương tiện hiện đại, vì vậy việc một phong trào lan rộng đòi hỏi những mạng lưới liên hệ trực tiếp giữa con người với con người. Những thủ lĩnh địa phương, các gia đình có ảnh hưởng và cộng đồng cư dân đóng vai trò rất quan trọng. Một nơi nổi dậy có thể trở thành tín hiệu cho nơi khác hành động. Một chiến thắng có thể tạo thêm niềm tin cho những người đang chờ đợi. Chính hiệu ứng ấy giúp cuộc khởi nghĩa phát triển nhanh. Sau khi nhiều thành bị giải phóng, Trưng Trắc lên ngôi vua và đóng đô tại Mê Linh. Từ đây, cuộc nổi dậy chuyển sang một giai đoạn mới: xây dựng chính quyền. Đây là một bước chuyển rất quan trọng, bởi đánh chiếm thành trì chỉ là một phần của việc giành quyền tự chủ. Một chính quyền muốn tồn tại phải có trung tâm, người lãnh đạo, lực lượng và những chính sách điều hành xã hội. Trưng Vương đã bắt đầu thực hiện công việc ấy, nhưng thời gian quá ngắn. Chỉ khoảng hai năm sau, nhà Hán đã chuẩn bị cuộc phản công lớn do Mã Viện chỉ huy. Tuy nhiên, nhìn lại tốc độ lan rộng của phong trào năm 40, chúng ta có thể thấy rằng sức mạnh của Hai Bà Trưng không chỉ nằm ở cá nhân hai người. Họ trở thành biểu tượng để nhiều cộng đồng cùng hành động. Đây là lý do cuộc khởi nghĩa được ghi nhớ như một sự kiện có quy mô lớn trong lịch sử Việt Nam thời Bắc thuộc. Sau này, khi các thế hệ học sinh học về Hai Bà Trưng, con số 65 thành thường được ghi nhớ như một con số lịch sử. Nhưng đằng sau con số ấy là câu chuyện về rất nhiều con người. Có những người lính cầm vũ khí, có những người dân cung cấp lương thực, có những thủ lĩnh địa phương tập hợp lực lượng và có những cộng đồng lựa chọn đứng về phía cuộc khởi nghĩa. Lịch sử không chỉ được tạo nên bởi hai nhân vật nổi tiếng mà bởi hàng vạn con người vô danh cùng tham gia vào một biến động lớn. Chính vì thế, khi nhắc đến 65 thành, chúng ta không nên chỉ nghĩ đến những bức tường thành cổ. Hãy nghĩ đến sức lan tỏa của một ý chí. Một ngọn cờ được dựng lên ở Hát Môn đã trở thành tín hiệu để nhiều vùng đất cùng đứng dậy. Và đó chính là một trong những điều khiến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng trở thành một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử dân tộc.