7 ngày làm vợ - cả đời làm vợ liệt sỹ

Trong những tư liệu quý giá của đề án "Câu chuyện thời hoa lửa", cái tên Đặng Thị Xơ hiện lên như một biểu tượng của sự nhẫn nại và tình yêu bất diệt. Câu chuyện của bà bắt đầu từ một đám cưới vội vã trong khói lửa và kết thúc bằng một cuộc tìm kiếm kỳ diệu kéo dài suốt 30 năm.

Năm 1972, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở giai đoạn cam go nhất, chàng sinh viên năm cuối Đại học Xây dựng Lê Văn Huỳnh được lệnh nhập ngũ. Trước khi hành quân vào "chảo lửa" Quảng Trị, anh tranh thủ về quê cưới cô bạn thanh mai trúc mã – chị Đặng Thị Xơ.

Hạnh phúc của đôi trẻ vỏn vẹn chỉ kéo dài đúng 6 ngày. Sau tiếng pháo cưới chưa kịp tan, anh Huỳnh khoác ba lô lên đường, để lại người vợ trẻ nơi quê nhà Thái Bình với lời hứa: "Hòa bình anh sẽ về". Bà Xơ lúc ấy không thể ngờ rằng, đó là lần cuối cùng bà được nhìn thấy bằng xương bằng thịt người đàn ông của đời mình.

Năm 1973, giấy báo tử gửi về, bà Xơ ngã quỵ. Nhưng cùng với nỗi đau là một kỷ vật thiêng liêng: Bức thư dài 10 trang mà anh Huỳnh đã viết trước khi hy sinh đúng một ngày.

Bức thư ấy không chỉ là những lời yêu thương, mà là một bản "di chúc" kỳ lạ. Anh viết cho vợ với một sự bình thản đến lạ lùng:

"Em sẽ không tin được những dòng chữ này đâu... Ngày anh hy sinh sẽ là ngày... (anh chưa biết ngày nào, nhưng chắc chắn sẽ là một ngày gần nhất). Sau này hòa bình, nếu có điều kiện, em hãy vào Nam tìm anh. Anh nằm ở chỗ..."

Trong thư, anh dặn vợ rất kỹ: hãy chăm sóc mẹ già thay anh, và nếu tìm được người tốt, hãy bước thêm bước nữa để có chỗ dựa lúc tuổi già. Anh không muốn bà phải cô độc. Thế nhưng, bà Xơ đã chọn một con đường khác: Bà ở vậy, thờ chồng và phụng dưỡng mẹ chồng suốt 30 năm ròng rã.

Suốt ba thập kỷ, bà Xơ giữ bức thư bên gối, đọc đi đọc lại đến mức thuộc lòng từng dấu phẩy. Bà tin rằng anh vẫn luôn ở đâu đó, chờ bà đến đón. Năm 2002, khi điều kiện kinh tế và thông tin đã thuận lợi hơn, bà cầm bức thư – lúc này đã ố vàng – vào Quảng Trị.

Dựa trên những mô tả chi tiết trong thư: "Anh nằm ở gần dòng sông Thạch Hãn, chỗ có bụi cây... cách chỗ này... mét", bà cùng các đồng đội cũ của anh đã đi tìm. Giữa một vùng đất rộng lớn đã thay đổi diện mạo sau chiến tranh, việc tìm một ngôi mộ liệt sĩ thất lạc 30 năm giống như mò kim đáy bể.

Nhưng một phép màu đã xảy ra. Chính tại vị trí mà anh Huỳnh miêu tả trong lá thư viết từ năm 1972, bà Xơ và đoàn tìm kiếm đã tìm thấy hài cốt của anh. Lúc ấy, mọi người đều bật khóc. Bức thư không chỉ là lời nhắn nhủ, mà giống như một chiếc kim chỉ nam từ cõi tâm linh dẫn lối cho bà.

Câu chuyện của bà Đặng Thị Xơ khép lại bằng một hình ảnh đầy xúc động: Người phụ nữ gầy gò, mái tóc đã bạc, ôm lấy bát hương của chồng sau 30 năm xa cách. Bà đã thực hiện trọn vẹn lời thề thủy chung, vừa là người con hiếu thảo, vừa là người vợ sắt son.

Bà Xơ là một nhân chứng sống cho thấy: Trong thời hoa lửa, cái chết không thể chia lìa được tình yêu. Những người phụ nữ như bà chính là hậu phương vững chắc, là người giữ lửa để những giá trị nhân văn của dân tộc luôn sống mãi.