7. Thượng tướng Hoàng Minh Thảo – Xây dựng Đại đoàn 304 từ những trung đoàn chủ lực

Ngày 10 tháng 3 năm 1950, Đại đoàn 304 được thành lập tại Thanh Hóa. Đại tá Hoàng Minh Thảo được bổ nhiệm làm Đại đoàn trưởng đầu tiên, còn đồng chí Trần Văn Quang giữ cương vị Chính ủy. Khi ấy, Hoàng Minh Thảo chưa đầy 29 tuổi nhưng đã trải qua nhiều vị trí chỉ huy từ trung đội du kích đến chiến khu, liên khu.

Đại đoàn 304, về sau mang danh hiệu “Đại đoàn Vinh Quang”, gồm ba trung đoàn chủ lực: Trung đoàn 9, Trung đoàn 57 và Trung đoàn 66. Các đơn vị có nguồn gốc, kinh nghiệm chiến đấu và nền nếp khác nhau. Nhiệm vụ của Bộ chỉ huy là tổ chức họ thành một lực lượng thống nhất, có khả năng cơ động và chiến đấu trên nhiều địa bàn.

Việc thành lập các đại đoàn chủ lực đánh dấu bước trưởng thành của quân đội cách mạng. Trước đó, nhiều đơn vị chủ yếu hoạt động ở quy mô đại đội, tiểu đoàn hoặc trung đoàn, gắn với một khu vực nhất định. Khi chiến tranh phát triển, Bộ Tổng Tư lệnh cần những lực lượng đủ mạnh để tập trung tiến công, tiêu diệt những bộ phận lớn của quân Pháp và tạo chuyển biến trên chiến trường.

Xây dựng một đại đoàn không chỉ là ghép ba trung đoàn dưới một tên gọi chung. Đơn vị cần cơ quan tham mưu, chính trị, hậu cần, thông tin, trinh sát và hệ thống chỉ huy từ trên xuống dưới. Các trung đoàn phải hiểu cách hiệp đồng, phối hợp trong cùng một kế hoạch và chấp hành mệnh lệnh thống nhất.

Hoàng Minh Thảo dành nhiều thời gian cho công tác huấn luyện. Bộ đội phải thành thạo kỹ thuật sử dụng vũ khí, hành quân đường dài, xây dựng trận địa, tiến công công sự và chiến đấu trong nhiều loại địa hình. Cán bộ các cấp cần biết đọc bản đồ, tổ chức trinh sát và truyền đạt ý định của người chỉ huy đến từng chiến sĩ.

Điều kiện vật chất của Đại đoàn 304 còn rất thiếu thốn. Vũ khí có nhiều nguồn, từ súng thu được của đối phương đến trang bị được cung cấp từ hậu phương. Đạn dược không phải lúc nào cũng đầy đủ, hệ thống vận tải chủ yếu dựa vào sức người và dân công. Mỗi chiến dịch vì thế đều đặt ra bài toán lớn về hậu cần.

Hoàng Minh Thảo chú trọng xây dựng tinh thần đoàn kết giữa các trung đoàn. Một đơn vị có truyền thống chiến đấu tốt không được tự xem mình quan trọng hơn những đơn vị khác. Thành công của đại đoàn phụ thuộc vào việc từng bộ phận hoàn thành nhiệm vụ và hỗ trợ nhau tại thời điểm cần thiết.

Ông cũng yêu cầu cán bộ phải gần gũi chiến sĩ. Quân đội chủ lực thực hiện những cuộc hành quân dài, ăn ở trong rừng và liên tục đối mặt với bệnh tật, thiếu thốn. Nếu người chỉ huy chỉ quan tâm đến kế hoạch tác chiến mà không hiểu sức khỏe, tâm lý của bộ đội, đơn vị khó duy trì khả năng chiến đấu.

Trong quá trình xây dựng Đại đoàn 304, Hoàng Minh Thảo vận dụng những kiến thức từng học ở Liễu Châu nhưng không sao chép máy móc mô hình nước ngoài. Biên chế, cách huấn luyện và phương thức chiến đấu phải phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đại đoàn cần đủ sức đánh tập trung nhưng vẫn phải giữ được sự linh hoạt của một quân đội trưởng thành từ chiến tranh du kích.

Đại đoàn 304 nhanh chóng được đưa vào các chiến dịch và hoạt động trên nhiều hướng. Mỗi trận đánh là một lần kiểm nghiệm tổ chức, khả năng chỉ huy và tinh thần của đơn vị. Sau chiến đấu, Bộ chỉ huy tổ chức rút kinh nghiệm, xác định rõ thành công, thiếu sót và cách khắc phục.

Quá trình ấy cũng giúp Hoàng Minh Thảo trưởng thành. Trước đây, ông chỉ huy lực lượng trên một địa bàn; nay ông phải tổ chức hàng nghìn con người cùng cơ quan và các đơn vị bảo đảm. Người đại đoàn trưởng phải nhìn được cả thế trận, nhưng đồng thời không được bỏ qua một mắt xích có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch.

Đại đoàn 304 về sau tham gia nhiều chiến dịch quan trọng, từ Hòa Bình, Trung Lào đến Điện Biên Phủ. Sự trưởng thành của đơn vị gắn với những năm tháng đầu tiên Hoàng Minh Thảo đặt nền móng về tổ chức, huấn luyện và phong cách chiến đấu.

Với ông, xây dựng lực lượng không phải công việc đứng sau chiến thắng. Một trận đánh thành công luôn bắt đầu từ rất lâu trước tiếng súng, trong những buổi huấn luyện, những cuộc hành quân và quá trình tạo nên một tập thể thống nhất về ý chí.