7. Thượng tướng Trần Văn Trà – Giữ ngọn lửa kháng chiến quanh Sài Gòn–Chợ Lớn

Năm 1949, Trần Văn Trà được bổ nhiệm làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Khu Sài Gòn–Chợ Lớn. Đây là địa bàn có ý nghĩa đặc biệt bởi Sài Gòn vừa là trung tâm chính trị, quân sự của thực dân Pháp tại Nam Bộ, vừa là nơi phong trào cách mạng có truyền thống và cơ sở quần chúng sâu rộng.

Hoạt động quanh một đô thị lớn đặt ra những yêu cầu khác với chiến trường Đồng Tháp Mười. Quân Pháp tập trung tại đây nhiều lực lượng, cơ quan tình báo, cảnh sát và phương tiện cơ động. Hệ thống đồn bốt, đường sá và mạng lưới kiểm soát dày đặc khiến việc tổ chức lực lượng công khai gần như không thể thực hiện. Mọi hoạt động phải dựa trên sự bí mật và phối hợp chặt chẽ.

Trần Văn Trà chủ trương duy trì sự hiện diện của lực lượng kháng chiến quanh thành phố, không để đối phương biến Sài Gòn–Chợ Lớn thành vùng hoàn toàn an toàn. Các đơn vị vũ trang phải bám vùng ven, bảo vệ cơ sở và phối hợp với lực lượng hoạt động trong nội thành. Những trận tập kích và phá hoại giao thông vừa gây tổn thất cho đối phương, vừa chứng minh phong trào kháng chiến vẫn tồn tại ngay sát trung tâm của chúng.

Với trách nhiệm của cả tư lệnh và chính ủy, ông phải đồng thời giải quyết hai mặt quân sự và chính trị. Một đơn vị có thể chiến đấu dũng cảm nhưng nếu xa rời nhân dân, để lộ cơ sở hoặc vi phạm kỷ luật thì phong trào sẽ chịu tổn thất lâu dài. Vì vậy, việc giáo dục mục tiêu chiến đấu, giữ quan hệ tốt với đồng bào và bảo vệ bí mật được coi trọng không kém việc huấn luyện chiến thuật.

Từ năm 1950 đến năm 1951, Trần Văn Trà đảm nhiệm chức vụ Tư lệnh kiêm Chính ủy Khu 7. Địa bàn trách nhiệm được mở rộng, bao gồm nhiều khu vực quan trọng của miền Đông Nam Bộ. Đây là vùng có rừng, đồn điền cao su, hệ thống đường giao thông và những căn cứ quân sự bảo vệ cửa ngõ Sài Gòn.

Miền Đông Nam Bộ cho phép xây dựng những căn cứ và đơn vị tập trung lớn hơn, nhưng cũng là nơi quân Pháp có thể sử dụng cơ giới để tổ chức càn quét. Trần Văn Trà phải tìm cách kết hợp hoạt động của bộ đội chủ lực với lực lượng địa phương và dân quân du kích. Khi có điều kiện, các đơn vị tập trung đánh những trận lớn; khi đối phương tăng cường lực lượng, bộ đội phân tán, bám địa bàn và tiếp tục tiêu hao chúng.

Một vấn đề quan trọng khác là duy trì liên lạc giữa chiến trường miền Đông với Sài Gòn–Chợ Lớn và các khu vực khác của Nam Bộ. Mỗi tuyến giao liên không chỉ vận chuyển thư từ mà còn đưa cán bộ, vũ khí, thuốc men và tin tức qua những vùng đối phương kiểm soát. Bảo vệ được hệ thống ấy đồng nghĩa với việc giữ cho phong trào không bị chia cắt.

Qua thực tiễn chỉ huy, Trần Văn Trà ngày càng thể hiện khả năng nhìn chiến trường như một thể thống nhất. Sài Gòn không thể tách rời vùng ven; vùng ven cần căn cứ ở miền Đông; lực lượng chủ lực phải phối hợp với chiến tranh du kích; hoạt động quân sự phải hỗ trợ phong trào chính trị. Cách nhìn ấy về sau trở thành nền tảng trong tư duy chỉ đạo chiến trường B2.

Những năm 1949–1951 cũng giúp ông tích lũy kinh nghiệm lãnh đạo các lực lượng ngày càng lớn. Dù điều kiện còn thiếu thốn, các đơn vị vũ trang Nam Bộ từng bước trưởng thành, có tổ chức và khả năng phối hợp tốt hơn. Ngọn lửa kháng chiến vì thế tiếp tục cháy ngay quanh trung tâm đầu não của đối phương.