8. “Nắm thắt lưng Mỹ mà đánh” – tư duy lấy gần chế mạnh

Khi quân chiến đấu Mỹ trực tiếp đổ bộ vào miền Nam năm 1965, tương quan kỹ thuật trên chiến trường thay đổi rõ rệt. Đối phương có máy bay, trực thăng, pháo binh, xe bọc thép và hệ thống thông tin hiện đại. Nếu lực lượng cách mạng tập trung trong đội hình lớn, đứng xa và kéo dài thời gian chuẩn bị, hỏa lực Mỹ có thể phát huy tối đa. Vấn đề đặt ra là phải tìm một cách đánh vừa phù hợp với trang bị của ta, vừa làm giảm hiệu quả của những phương tiện mạnh nhất của đối phương.

Từ kinh nghiệm các đơn vị và địa phương, Nguyễn Chí Thanh cùng Bộ chỉ huy Miền khái quát phương châm “nắm thắt lưng Mỹ mà đánh”. Nội dung cốt lõi là chủ động áp sát, đánh gần, xen kẽ hoặc bám sát đội hình đối phương để máy bay và pháo binh của họ khó sử dụng hỏa lực mà không gây nguy hiểm cho quân mình. Đây không phải lời kêu gọi lao thẳng vào địch bằng ý chí đơn thuần. Muốn đánh gần, bộ đội phải giữ bí mật, cơ động nhanh, nắm chắc địa hình, tổ chức hỏa lực hợp lý và có bản lĩnh duy trì cự ly trong tình huống ác liệt.

Phương châm ấy thể hiện một cách tư duy quan trọng: không đối đầu với mọi ưu thế của địch ở nơi họ mạnh nhất. Ta lựa chọn không gian, thời điểm và cự ly để chuyển hóa tương quan. Hỏa lực tầm xa rất mạnh nhưng bị hạn chế khi hai bên ở quá gần; trực thăng cơ động nhanh nhưng phụ thuộc bãi đáp và quy luật hoạt động; đơn vị hiện đại có khả năng liên lạc tốt nhưng vẫn có thể rối loạn khi bị chia cắt, tiến công bất ngờ. Nhìn ra các điều kiện ấy giúp bộ đội biến thế yếu về phương tiện thành khả năng giành quyền chủ động.

Nguyễn Chí Thanh còn cổ vũ tinh thần “tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt”, xây dựng các vành đai diệt Mỹ và nhanh chóng phổ biến kinh nghiệm từ những trận đánh có hiệu quả. Ông coi mỗi đơn vị là một nơi thử nghiệm cách đánh. Thành công phải được mổ xẻ: vì sao tiếp cận được, hỏa lực bố trí thế nào, khâu nào gây tổn thất, làm sao giữ thế trận khi địch phản ứng. Nhờ tổng kết liên tục, kinh nghiệm cục bộ mới trở thành tri thức chung của chiến trường.

Điều làm nên giá trị của khẩu hiệu không chỉ là câu chữ dễ nhớ, mà là niềm tin có căn cứ rằng quân Mỹ có thể bị đánh bại. Trong chiến tranh, tâm lý sợ sức mạnh kỹ thuật có thể làm tê liệt ý chí trước khi trận đánh bắt đầu. Nguyễn Chí Thanh không phủ nhận bom đạn hay thương vong; ông giúp bộ đội thấy rằng mọi vũ khí đều có điều kiện phát huy và con người có thể sáng tạo để hạn chế nó. Niềm tin vì vậy gắn với phương pháp chứ không phải sự lạc quan mù quáng.

“Nắm thắt lưng Mỹ mà đánh” trở thành biểu tượng của nghệ thuật lấy gần chế mạnh. Không phải mọi trận đánh đều áp dụng giống nhau, nhưng tinh thần chung vẫn rõ: hiểu kỹ đối phương, buộc họ chiến đấu trong điều kiện bất lợi và lấy sự chủ động, mưu trí để khắc chế ưu thế vật chất. Đó là nét xuyên suốt trong tư duy Nguyễn Chí Thanh: đi từ thực tế, phát hiện sáng tạo của quần chúng và biến nó thành hành động.