8. Thượng tướng Trần Văn Trà – Người chỉ huy chiến trường miền Đông Nam Bộ

Từ năm 1951 đến năm 1954, Trần Văn Trà đảm nhiệm chức vụ Tư lệnh phó Nam Bộ, đồng thời là Tư lệnh Phân Liên khu miền Đông Nam Bộ. Đây là giai đoạn cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào những năm quyết liệt, đòi hỏi chiến trường Nam Bộ phải vừa bảo toàn và phát triển lực lượng, vừa phối hợp với chiến trường chính trên phạm vi cả nước.

Miền Đông Nam Bộ có vị trí chiến lược đặc biệt. Khu vực này tiếp giáp Sài Gòn, có nhiều tuyến đường quan trọng và các đồn điền cao su, đồng thời nối Nam Bộ với Nam Trung Bộ và Campuchia. Đối với quân Pháp, kiểm soát miền Đông là một phần quan trọng trong việc bảo vệ Sài Gòn. Đối với lực lượng kháng chiến, đây là bàn đạp để uy hiếp hệ thống phòng thủ của đối phương.

Trong điều kiện quân Pháp tăng cường đồn bốt và các cuộc càn quét, Trần Văn Trà phải giải quyết bài toán vừa giữ căn cứ, vừa duy trì hoạt động tiến công. Nếu tập trung lực lượng quá lâu, bộ đội có nguy cơ bị phát hiện và bao vây. Nhưng nếu phân tán hoàn toàn, các đơn vị lại khó tạo ra những trận đánh đủ sức tác động đến cục diện chiến trường.

Ông cùng Bộ Tư lệnh Phân Liên khu tổ chức lực lượng theo nhiều cấp độ. Bộ đội tập trung đảm nhiệm những trận đánh quan trọng; bộ đội địa phương bảo vệ địa bàn; dân quân du kích bám làng xã, theo dõi đối phương và hỗ trợ các đơn vị chủ lực. Sự kết hợp ấy giúp phong trào có khả năng tồn tại ngay cả khi quân Pháp mở những cuộc càn quét quy mô lớn.

Hậu cần tiếp tục là một thử thách thường trực. Chiến trường Nam Bộ xa hậu phương chính, đường tiếp tế khó khăn nên phải dựa phần lớn vào khả năng tự bảo đảm. Các đơn vị tổ chức sản xuất, vận động nhân dân đóng góp và thu chiến lợi phẩm để bổ sung vũ khí. Người chỉ huy phải tính toán sao cho mỗi trận đánh không chỉ tiêu hao đối phương mà còn có khả năng thu thêm phương tiện chiến đấu.

Trên cương vị Tư lệnh phó Nam Bộ, Trần Văn Trà còn phải theo dõi tình hình trên phạm vi rộng hơn miền Đông. Ông tham gia phối hợp hoạt động giữa các phân liên khu, bảo đảm chiến trường Nam Bộ cùng hướng tới mục tiêu chung. Những kinh nghiệm tích lũy từ Khu 8, Sài Gòn–Chợ Lớn và Khu 7 giúp ông hiểu rõ sự khác biệt của từng địa bàn.

Trong những năm cuối cuộc kháng chiến, thắng lợi của quân dân Việt Nam trên các chiến trường, đặc biệt là Điện Biên Phủ, tạo điều kiện đưa cuộc đấu tranh đến bàn đàm phán. Tuy không phải chiến trường diễn ra trận quyết chiến cuối cùng, Nam Bộ đã duy trì được thế kháng chiến, buộc quân Pháp phải phân tán lực lượng và không thể tập trung toàn bộ sức mạnh ra miền Bắc.

Hiệp định Genève được ký kết tháng 7 năm 1954, quy định việc đình chỉ chiến sự và tập kết lực lượng. Đối với cán bộ, chiến sĩ Nam Bộ, đây là một thời điểm vừa vui mừng vừa nhiều tâm trạng. Họ đã chiến đấu suốt chín năm nhưng đất nước tạm thời bị chia làm hai miền. Nhiều người phải rời quê hương, tập kết ra miền Bắc để chờ ngày trở lại.

Tháng 9 năm 1954, Trần Văn Trà nhận nhiệm vụ chỉ huy lực lượng tập kết ra Bắc. Ông rời chiến trường Nam Bộ sau gần một thập niên gắn bó, mang theo kinh nghiệm quý báu về xây dựng căn cứ, tổ chức lực lượng và chiến tranh nhân dân. Những kinh nghiệm ấy sẽ trở nên đặc biệt cần thiết khi ông quay lại miền Nam trong một cuộc chiến đấu mới.