8. Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên – Giữ trọn nghĩa tình trên chiến trường Trung Lào

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chiến trường Việt Nam, Lào và Campuchia có quan hệ chặt chẽ với nhau. Quân Pháp sử dụng toàn bộ Đông Dương như một không gian quân sự thống nhất, điều chuyển lực lượng và xây dựng căn cứ tại nhiều khu vực. Vì vậy, cách mạng ba nước cũng phải phối hợp để hỗ trợ lẫn nhau, phân tán lực lượng đối phương và mở rộng vùng giải phóng.

Trong Đông–Xuân 1953–1954, Đồng Sỹ Nguyên tham gia Bộ Chỉ huy và Đảng ủy Mặt trận Trung Lào. Đây là một nhiệm vụ quân sự đồng thời mang ý nghĩa chính trị và quốc tế sâu sắc. Quân tình nguyện Việt Nam hoạt động trên lãnh thổ nước bạn phải phối hợp chặt chẽ với lực lượng cách mạng Lào, tôn trọng nhân dân và không được xem mình là người quyết định thay cho bạn.

Địa bàn Trung Lào rộng, dân cư thưa và có nhiều núi rừng. Các đơn vị phải hành quân xa hậu phương, vượt qua những tuyến đường khó khăn và tự giải quyết nhiều vấn đề về lương thực, thuốc men. Thông tin liên lạc giữa các hướng không phải lúc nào cũng thông suốt. Chỉ một thay đổi của đối phương hoặc một trận mưa lớn cũng có thể làm kế hoạch bị ảnh hưởng.

Đồng Sỹ Nguyên tham gia giải quyết công tác tổ chức và chính trị của lực lượng. Ông chú ý việc quán triệt cho cán bộ, chiến sĩ hiểu rõ ý nghĩa của nhiệm vụ quốc tế. Bộ đội Việt Nam sang giúp bạn không chỉ để đánh một trận hoặc chiếm một vị trí, mà phải góp phần xây dựng lực lượng và củng cố niềm tin của nhân dân Lào đối với cách mạng.

Kỷ luật dân vận được đặt lên hàng đầu. Bộ đội phải tôn trọng phong tục, tín ngưỡng, tài sản và đời sống của nhân dân địa phương. Trong điều kiện thiếu lương thực, chiến sĩ không được tùy tiện lấy lương thực của dân. Khi đóng quân gần bản làng, đơn vị cần giúp dân những công việc phù hợp, khám chữa bệnh và giữ gìn quan hệ đoàn kết.

Sau mỗi thắng lợi, Đồng Sỹ Nguyên nhắc các đơn vị tránh biểu hiện tự mãn. Chiến thắng quân sự sẽ mất ý nghĩa nếu bộ đội có thái độ không đúng với nhân dân nước bạn. Càng giành được kết quả tốt, cán bộ càng phải chú ý công tác dân vận và quan hệ với lực lượng bạn. Đây là yêu cầu để sự phối hợp không chỉ tồn tại trong một chiến dịch mà trở thành mối quan hệ lâu dài.

Ông cũng nhận thấy cán bộ Việt Nam cần biết lắng nghe. Lực lượng cách mạng Lào hiểu địa hình, ngôn ngữ và nhân dân của mình rõ hơn bất kỳ ai. Kinh nghiệm quân sự của bộ đội Việt Nam chỉ phát huy tác dụng khi được trao đổi và vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế của bạn.

Hoạt động tại Trung Lào góp phần buộc quân Pháp phải phân tán lực lượng, làm khó cho kế hoạch tập trung quân của đối phương. Những thắng lợi trên chiến trường phối hợp cũng hỗ trợ cho mặt trận chính tại Điện Biên Phủ. Qua đó, Đồng Sỹ Nguyên có điều kiện nhìn rõ mối liên hệ giữa từng khu vực và toàn bộ chiến trường Đông Dương.

Những trải nghiệm tại Trung Lào có ý nghĩa đặc biệt đối với sự nghiệp sau này của ông. Năm 1965, ông trở lại làm Chính ủy kiêm Tư lệnh Quân tình nguyện Việt Nam ở Mặt trận Trung Lào. Khi chỉ huy Đoàn 559, ông tiếp tục phụ trách lực lượng hoạt động trên một tuyến đường phần lớn đi qua phía tây Trường Sơn, thuộc lãnh thổ Lào.

Sự gắn bó của Đồng Sỹ Nguyên với đất nước và nhân dân Lào vì thế không hình thành trong một thời điểm ngắn. Nó được bồi đắp qua nhiều giai đoạn chiến đấu, từ những năm hoạt động bí mật thời trẻ đến kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Trên chiến trường Trung Lào, ông học được rằng sức mạnh quân sự chỉ bền vững khi gắn với lòng dân và sự tôn trọng giữa những người đồng chí. Bài học ấy theo ông suốt những năm chỉ huy tuyến Trường Sơn, giúp Bộ đội Việt Nam vừa hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu, vừa giữ được nghĩa tình với nhân dân nước bạn.