80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên: Từ lá phiếu lịch sử đến nền tảng dân chủ Việt Nam hiện đại
Cách đây 80 năm, ngày 6/1/1946 đã khắc ghi một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Lần đầu tiên, toàn thể công dân từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt giới tính, hoàn cảnh kinh tế, tôn giáo hay vị thế xã hội, trực tiếp tham gia bỏ phiếu bầu Quốc hội khóa I. Hành động tưởng như giản đơn ấy – trao lá phiếu vào hòm phiếu đã mở ra một bước ngoặt lớn, khi Nhân dân Việt Nam lần đầu tiên thực sự nắm quyền quyết định vận mệnh chính trị của đất nước mình.
Lá phiếu của người dân tự do
Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của thể chế dân chủ ở Việt Nam. Từ thân phận người dân mất nước, sống dưới ách thực dân, phong kiến, Nhân dân ta đã vươn lên địa vị những công dân tự do, trực tiếp lựa chọn những người đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, chế độ dân chủ nhân dân được thiết lập một cách chính danh thông qua bầu cử phổ thông đầu phiếu.
Hàng vạn Nhân dân Hà Nội đón mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các vị được giới thiệu ứng cử ĐBQH ngày 5/1/1946. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh
Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập chưa đầy bốn tháng, thù trong giặc ngoài bủa vây, nạn đói, nạn dốt hoành hành, việc tổ chức một cuộc Tổng tuyển cử trên phạm vi cả nước là một quyết định mang tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh chính trị đặc biệt. Cuộc bầu cử ấy không chỉ đơn thuần là một thủ tục chính trị, mà là cuộc biểu dương sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, là lời khẳng định đanh thép với thế giới về chủ quyền và ý chí tự do của Nhân dân Việt Nam.
Tháng 9/1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa khai sinh đã phải đối mặt với muôn vàn thử thách. Theo GS.TS Phạm Hồng Tung, nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển (Đại học Quốc gia Hà Nội), chính trong hoàn cảnh ấy, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời chiều 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó nhiệm vụ đầu tiên là tổ chức ngay một cuộc Tổng tuyển cử để trao quyền dân chủ cho toàn dân.
Quyết định đó thể hiện niềm tin tuyệt đối của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào Nhân dân. Đặt quyền lực vào tay Nhân dân không chỉ là mục tiêu, mà còn là nguồn sức mạnh để bảo vệ chính quyền non trẻ. GS.TS Phạm Hồng Tung phân tích, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 mang tinh thần trách nhiệm rất cao của những con người vừa bước ra khỏi thân phận “vong quốc nô”, muốn chứng tỏ năng lực làm chủ của mình trước toàn thế giới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các thành viên của Chính phủ tuyên thệ nhậm chức tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Khóa I ngày 2/3/1946. Ảnh: Tư liệu/TTXVN
Sự ra đời của Quốc hội khóa I năm 1946 không chỉ là dấu mốc vĩ đại trong lịch sử chính trị Việt Nam, mà còn có ý nghĩa vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Theo GS.TS Phạm Hồng Tung, trước ngày 6/1/1946, không chỉ Việt Nam mà trên toàn châu Á chưa từng có một cuộc tổng tuyển cử theo đúng nghĩa dân chủ để bầu ra một Quốc hội của chế độ cộng hòa. Ngay cả Quốc hội Nhật Bản sau Minh Trị Duy tân cũng chỉ là nghị viện của chế độ quân chủ lập hiến.
Vì vậy, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 của Việt Nam đã đánh dấu sự khai sinh của chính thể cộng hòa dân chủ không chỉ ở nước ta, mà còn là một hiện tượng chính trị đặc biệt trong lịch sử châu Á hiện đại. Đó là minh chứng sinh động cho khát vọng độc lập, tự do và dân chủ của một dân tộc vừa thoát khỏi ách thuộc địa.
