81 ngày đêm – Bản tráng ca máu và lửa ở Thành cổ Quảng Trị
81 ngày đêm – Bản tráng ca máu và lửa ở Thành cổ Quảng Trị
Mùa hè năm 1972, trên mảnh đất Quảng Trị nhỏ bé nhưng kiên cường, một trận chiến đã khắc sâu vào lịch sử dân tộc như một bản hùng ca bi tráng nhất. Đó là 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, từ ngày 28 tháng 6 đến ngày 16 tháng 9, khi quân và dân ta đối mặt với sức tàn phá kinh hoàng của kẻ thù, để giữ vững từng tấc đất thiêng liêng, góp phần buộc Mỹ phải ngồi vào bàn ký Hiệp định Paris, mang lại hòa bình cho dân tộc.
Trước đó, vào ngày 1 tháng 5 năm 1972, sau Chiến dịch Xuân - Hè, lá cờ đỏ sao vàng đã tung bay trên nóc Dinh Tỉnh trưởng, toàn tỉnh Quảng Trị được giải phóng. “Con đê ngăn chặn” mà Mỹ - ngụy dày công xây dựng từ vĩ tuyến 17 đã bị chọc thủng. Nhưng kẻ thù không cam lòng. Với tham vọng cứu vãn “Việt Nam hóa chiến tranh” và tạo lợi thế trên bàn đàm phán Paris, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ra lệnh mở Chiến dịch Lam Sơn 72, huy động lực lượng hùng hậu: hàng chục nghìn quân tinh nhuệ – Sư đoàn Dù, Thủy quân Lục chiến, các lữ đoàn cơ giới – được yểm trợ bởi không quân và hải quân Mỹ. Mục tiêu: tái chiếm thị xã Quảng Trị trong vòng 12 ngày, trọng tâm là Thành cổ – biểu tượng chính trị và chiến lược.
Thành cổ Quảng Trị, với diện tích chỉ vỏn vẹn chưa đầy 3 km², chu vi tường thành hơn 2 km, trở thành “tọa độ lửa” khốc liệt nhất chiến tranh Việt Nam. Trong suốt 81 ngày đêm, thị xã và Thành cổ phải hứng chịu 328.000 tấn bom đạn – tương đương sức công phá của 7 quả bom nguyên tử Mỹ từng ném xuống Hiroshima năm 1945. Có ngày, địch trút xuống đây 13.000 quả đạn pháo, hàng nghìn tấn bom từ B-52 (trung bình 60 lượt máy bay ném bom mỗi ngày), máy bay phản lực, pháo hạm từ biển Đông. Bom đủ loại: bom phá, napalm cháy rực, bom bi, bom lân tinh, thậm chí bom 7 tấn và chất độc hóa học. Thị xã bị san phẳng hoàn toàn: không còn nhà cửa, cây cối, chỉ còn đống đổ nát, hầm hào ngập nước mưa, và “mưa đỏ” – đất trời đỏ máu và lửa. Thành cổ biến thành “nghĩa trang không bia mộ”, “túi bom khổng lồ”.
Quân ta, khoảng 14.000 chiến sĩ (chủ yếu từ Trung đoàn 27, 48, 95 của các Sư đoàn 304, 308, 320, 325; Tỉnh đội Quảng Trị và thanh niên xung phong), sống trong những hầm tối tăm, ẩm ướt, thiếu ăn thiếu nước. Họ ăn lương khô, uống nước lã, bắn dè xẻn từng viên đạn. Tiếp tế phải vượt sông Thạch Hãn dưới bom đạn dày đặc – mỗi ngày một đại đội vượt sông, nhưng thường chỉ vài người sống sót trở về. Dù vậy, bộ đội ta không phòng thủ thụ động. Họ vừa giữ chốt vừa phản kích, tập kích, “1 chọi 100”. Có trận, Trung đoàn 48 đánh quỵ Lữ đoàn Dù 2. Có ngày, Tiểu đoàn 8 và Tiểu đoàn 3 đánh lui tới 13 đợt tiến công của địch. Chiến sĩ Phan Văn Ba bị nát bàn tay vẫn kiên quyết xin ở lại chiến đấu. Nhiều chiến sĩ trẻ, sinh viên nhập ngũ, tuổi mười tám đôi mươi, ngã xuống ngay từ những ngày đầu, nhưng đồng đội vẫn bám trụ, hô vang “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.
Dòng sông Thạch Hãn chứng kiến bao nỗi đau: máu liệt sĩ hòa vào nước đỏ, những người lính bơi qua sông mang đạn dược, lương thực, nhưng bom rơi khiến nhiều người mãi mãi nằm lại dòng sông. Đêm đêm, dưới ánh lửa bom, họ vẫn hát vang bài ca cách mạng, giữ vững ý chí. Nhân chứng như ông Nguyễn Cảnh Lương (cựu chiến sĩ Trung đoàn 27) sau này kể lại: trong đơn vị ông, 299 người hy sinh, nhưng họ vẫn giữ vững trận địa, tạo nên “tốc độ rùa bò” cho kẻ thù – chậm chạp, kiệt quệ, không thể tiến xa hơn.
Đến ngày 16 tháng 9 năm 1972, sau khi hoàn thành nhiệm vụ chính trị - chiến lược: gây tổn thất nặng nề cho địch (khoảng 7.000-8.000 lính Mỹ - ngụy thiệt mạng), giữ vững ý chí và tạo lợi thế ngoại giao, quân ta chủ động rút lui. Địch chiếm lại được Thành cổ, nhưng đã kiệt quệ, không thể giành lại nửa Bắc tỉnh Quảng Trị. 81 ngày đêm ấy đã góp phần quyết định buộc Mỹ phải ký Hiệp định Paris ngày 27 tháng 1 năm 1973, rút quân khỏi miền Nam, mở đường cho đại thắng mùa Xuân 1975, thống nhất non sông.
Hàng vạn chiến sĩ đã ngã xuống – ước tính hơn 4.000 người trực tiếp tại Thành cổ. Máu họ thấm đất, biến nơi đây thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước, của khát vọng độc lập tự do. Không có gì quý hơn độc lập tự do – lời Bác Hồ vang vọng mãi trong từng viên gạch vụn.
Ngày nay, Thành cổ Quảng Trị xanh cỏ mướt, có đài tưởng niệm với cây đèn thờ cao 8,1 mét tượng trưng cho 81 ngày đêm oanh liệt. Dòng sông Thạch Hãn bình yên, mỗi dịp 27/7, người dân thả hàng ngàn ngọn nến tri ân. Những vết bom trên tường thành vẫn còn, nhưng chúng nhắc nhở thế hệ trẻ: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương và ý chí quật cường của cha ông. Chúng ta sống trong hòa bình, hãy trân trọng và gìn giữ, để không bao giờ có chiến tranh trở lại trên mảnh đất anh hùng Quảng Trị.
