81 NGÀY ĐÊM THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ

Nếu có dịp đến thị xã Quảng Trị, các em sẽ thấy một khuôn viên rộng chừng 16 héc-ta, phủ cỏ xanh, giữa là đài tưởng niệm. Người dân nơi đây đi nhẹ, nói khẽ, vì họ biết dưới lớp cỏ ấy còn rất nhiều người lính chưa tìm được hài cốt. Đó là Thành cổ Quảng Trị, nơi năm 1972 đã diễn ra một trong những trận chiến ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Vì sao phải giữ Thành cổ?

Thành cổ Quảng Trị được xây dựng dưới thời vua Minh Mạng, đầu thế kỷ XIX. Mùa xuân năm 1972, quân giải phóng mở chiến dịch Trị – Thiên và giải phóng toàn tỉnh Quảng Trị ngày 1/5/1972.

Lúc đó, Hội nghị Paris về Việt Nam đang bước vào giai đoạn quyết định. Mỹ và chính quyền Sài Gòn muốn chiếm lại Quảng Trị để có lợi thế trên bàn đàm phán. Giữ được Thành cổ ngày nào là thêm sức nặng cho phái đoàn ta ở Paris ngày đó.

81 ngày đêm dưới mưa bom

Từ ngày 28/6 đến ngày 16/9/1972, các chiến sĩ giải phóng đã chiến đấu liên tục 81 ngày đêm để bảo vệ Thành cổ và thị xã Quảng Trị. Đối phương dồn vào đây lực lượng tinh nhuệ, cùng máy bay, pháo binh và hạm tàu ngoài biển bắn vào ngày đêm. Mỗi ngày có tới hàng trăm lượt máy bay, kể cả máy bay chiến lược B-52, dội bom xuống.

Theo nhiều tài liệu, trên vùng đất chưa đầy 3 ki-lô-mét vuông này đã có hơn 300.000 tấn bom đạn rơi xuống, nhiều nguồn ghi 328.000 tấn. Người ta so sánh sức công phá ấy với bảy quả bom nguyên tử. Tường thành bị san phẳng, chỉ còn sót lại một mảnh cổng và vài đoạn tường.

Mỗi đêm, những tốp tân binh vượt sông Thạch Hãn để vào Thành. Rất nhiều người đã hy sinh ngay trên sông, khi chưa kịp đặt chân lên bờ bên kia. Vì vậy, Thạch Hãn từng bị gọi là "dòng sông chết". Nhiều chiến sĩ khi ấy mới 18, 20 tuổi. Có những sinh viên tạm gác lại giảng đường để lên đường ra trận.

Những trang thư, trang nhật ký

Giữa mưa bom, người lính vẫn viết. Liệt sĩ Lê Văn Huỳnh, quê Thái Bình, viết thư cho mẹ ngày 11/9/1972, chỉ vài ngày trước khi trận đánh kết thúc. Anh dặn mẹ đừng buồn, hãy sống khỏe đến trăm tuổi bạc đầu. Anh đã không trở về.

Còn anh Nguyễn Kỳ Sơn, người lính trẻ trạc 18, 20 tuổi, ghi trong nhật ký ngày 19/8/1972 rằng ngày mai sẽ vào trận, và anh tự nhắc mình không sợ hy sinh gian khổ. Những dòng chữ giản dị ấy cho chúng ta thấy: người lính cũng là những người con, người anh bình thường, cũng nhớ nhà, cũng thương mẹ.

Đêm 15 rạng ngày 16/9/1972, theo lệnh cấp trên, các đơn vị rút về bờ bắc sông Thạch Hãn, kết thúc 81 ngày đêm chiến đấu. Hàng nghìn chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại nơi đây.

Ý nghĩa của 81 ngày đêm

Cuộc chiến đấu ở Thành cổ đã làm thất bại ý đồ của Mỹ muốn "đàm phán trên thế mạnh". Cùng với chiến thắng "Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không" cuối năm 1972, nó góp phần buộc Mỹ ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973, chấm dứt chiến tranh và rút quân khỏi Việt Nam.

Thành cổ hôm nay

Ngày nay, Thành cổ Quảng Trị là một "nghĩa trang không nấm mộ". Mỗi dịp 27/7, ngày Thương binh – Liệt sĩ, hàng nghìn người về đây thắp nến tri ân. Trên sông Thạch Hãn, họ thả hoa đăng trôi theo dòng nước, gửi lời tưởng nhớ tới những người nằm lại dưới đáy sông.

Điều chúng ta học được

Những người lính Thành cổ chỉ lớn hơn các anh chị học sinh cấp ba bây giờ vài tuổi. Họ cũng có ước mơ, có mẹ đợi, có trường lớp bỏ dở. Họ đã gửi lại tuổi hai mươi để đất nước được hòa bình.

Mỗi lần đi qua một con sông, một nghĩa trang, hãy dừng lại một phút để nhớ. Và hãy sống sao cho xứng đáng với những người đã nằm xuống: chăm học, sống tử tế, biết yêu thương và biết giữ gìn hòa bình.