81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị – những ký ức không thể nào quên

Những người lính tuổi đôi mươi giữa “mùa hè đỏ lửa”

Năm 1972, như bao chàng trai cùng trang lứa, ông Nguyễn Thanh Bình lên đường nhập ngũ và được biên chế vào Tiểu đoàn 8, Tỉnh đội Quảng Trị. Giữa những ngày tháng chiến trường ác liệt, ông làm nhiệm vụ trinh sát, có trách nhiệm nắm tình hình địch trước mỗi trận đánh, đồng thời kiểm tra trận địa sau khi chiến đấu kết thúc.

Công việc ấy đưa ông đến gần với chiến trường và cũng buộc ông phải chứng kiến những mất mát đau đớn nhất. Không ít lần, ông phải vuốt mắt, an táng những người đồng đội đã ngã xuống ngay trên mảnh đất Thành cổ.

Giọng ông trầm xuống khi nhắc về liệt sĩ Nguyễn Văn Thành, quê Gio Linh, Quảng Trị.

“Trong một trận đánh, biết mình bị thương nặng, khó qua khỏi, đồng chí Thành gắng gượng nói với tôi hãy để dành bông băng cứu thương cho những đồng đội khác. Đồng chí còn dặn: Nếu sau này anh còn sống, nhờ anh về quê báo với mẹ tôi rằng hôm nay tôi đã bắn 5, 6 tên địch, đã trả thù được cho cha”.

Đó cũng là những lời cuối cùng của người lính trẻ trước khi trút hơi thở. Sau trận đánh, ông Bình cùng đồng đội nhiều lần tìm kiếm nhưng không thể tìm thấy thi thể Nguyễn Văn Thành.

Những câu chuyện như thế đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ trong tâm trí người lính năm xưa.

“Còn người, còn trận địa; còn người, còn Thành Cổ”

Trong 81 ngày đêm, thị xã Quảng Trị với diện tích chỉ hơn 3 km² phải hứng chịu khoảng 328.000 tấn bom đạn. Mỗi mét đất, mỗi công sự, mỗi căn hầm đều có thể trở thành nơi diễn ra cuộc chiến sinh tử.

Giữa mưa bom, bão đạn, những người lính vẫn giữ vững quyết tâm: “Còn người còn trận địa, còn người còn Thành Cổ Quảng Trị”, chiến đấu cho đến hơi thở cuối cùng.

Ông Bình nhớ mãi lời đồng đội từng nói với nhau trước khi bước vào trận đánh:

“Anh em mình ngồi đây nhưng ra trận không biết ai còn, ai mất. Sau này nếu ai may mắn còn sống thì nhớ đưa anh em đã chết về với quê hương”.

Một câu nói giản dị nhưng cũng là lời gửi gắm thiêng liêng của những người lính khi biết rằng mình có thể không trở về.

Phần lớn những người lính tham gia chiến đấu tại Thành cổ khi ấy còn rất trẻ, chủ yếu ở độ tuổi đôi mươi. Có người đã lập gia đình, có người vẫn chưa kịp nói lời yêu thương với người thân. Họ biết phía trước là mất mát, hy sinh, nhưng vẫn bước vào trận chiến với tinh thần lạc quan và quyết tâm bảo vệ Thành cổ đến cùng.

Hai anh em gặp nhau giữa chiến trường rồi cùng ngã xuống

Trong ký ức của ông Bình còn có một câu chuyện khiến mỗi lần nhắc lại, ông không khỏi nghẹn ngào.

Tháng 7/1972, giữa những trận bom đạn khốc liệt, chiến sĩ Đông thuộc Tiểu đoàn 8 (K8), quê Quảng Bình, tình cờ gặp người em ruột của mình là chiến sĩ Dương – cũng đang chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị.

Giữa chiến trường, hai anh em bất ngờ nhận ra nhau. Họ ôm chầm lấy nhau, bật khóc giữa tiếng bom đạn vẫn không ngừng dội xuống.

Sau phút đoàn tụ ngắn ngủi, người anh cố kìm nén cảm xúc, quay sang nói với ông Bình:

“Nhờ anh đưa em tôi sang chốt khác chứ chốt này ác liệt quá. Nhà có hai anh em thôi”.

Nhưng lời nói chưa kịp dứt thì quân địch lại tràn lên đánh chốt.

Chiến sĩ Đông hy sinh trong trận đánh ấy. Đôi dép cao su của anh bị sức nóng của bom đạn làm cháy, nhựa dính chặt vào chân. Ông Bình đã an táng người đồng đội ngay tại hầm chiến đấu.

Ở trận đánh tiếp theo, khi biết anh mình đã hy sinh, chiến sĩ Dương ôm súng trung liên xông lên đánh trả quân địch. Mang theo nỗi đau và lòng căm thù, người em cũng anh dũng hy sinh.

“Nhà chỉ có hai anh em thôi” – lời nói của người anh trước lúc hy sinh như vẫn còn vang vọng, bởi cuối cùng cả hai người con của một gia đình đều nằm lại trên mảnh đất Thành cổ.

Chiến tranh kết thúc, nhưng những người nằm lại vẫn được tìm kiếm

Cuộc chiến 81 ngày đêm không chỉ là sự khốc liệt đối với những người trực tiếp cầm súng. Phía sau họ là những người mẹ ngóng con, người vợ chờ chồng, người con mong cha trở về. Biết bao gia đình đã phải sống với nỗi đau và sự chờ đợi kéo dài qua nhiều thập kỷ.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những mất mát ấy vẫn còn hiện hữu trong ký ức của mỗi gia đình, mỗi vùng quê và trong lòng những người từng đi qua chiến tranh.

Đối với cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình, ký ức về Thành cổ Quảng Trị không chỉ là những trận đánh. Đó còn là ký ức về những người đồng đội đã cùng ông sống, chiến đấu và hy sinh.

Sáu năm sau ngày đất nước thống nhất, dù có điều kiện ở lại thành phố Huế công tác, ông Bình vẫn lựa chọn trở về với mảnh đất Thành cổ Quảng Trị. Điều thôi thúc ông là một mong ước giản dị nhưng cháy bỏng: tìm kiếm, cất bốc và đưa những hài cốt liệt sĩ – những người đồng đội đã cùng ông chiến đấu trong 81 ngày đêm Mùa hè Đỏ lửa năm 1972 – trở về với quê hương.

Mỗi tháng Bảy về, những ký ức năm xưa lại trở về trong tâm trí người cựu chiến binh. Những gương mặt tuổi đôi mươi, những trận đánh, những tiếng gọi nhau giữa chiến trường và những người đồng đội mãi mãi không trở về vẫn hiện hữu như chưa từng phai nhạt.

Rời căn nhà của cựu chiến binh Nguyễn Thanh Bình, câu chuyện về 81 ngày đêm Thành cổ vẫn còn dang dở. Bởi ký ức của những người lính năm ấy có lẽ không bao giờ có thể kể hết bằng lời.

Nhưng chính những câu chuyện chân thực ấy đã giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình, về sự hy sinh của những người đã nằm lại cho non sông thống nhất. 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị không chỉ là một trang sử hào hùng, mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, ghi nhớ công lao của những người đã hy sinh tuổi xuân và tính mạng cho độc lập, tự do của Tổ quốc.