81 ngày đưa đò trên 'dòng sông máu'

Những ngày cuối tháng 10, Quảng Trị bắt đầu vào mùa mưa, những trận mưa ao ace ruộng đồng chìm trong lũ, nước trên dòng Thạch Hãn cung cao, đục núi kền. Những ngày mưa lớn như thế tạo nữ du kích Nguyễn Thị Thu (71 tuổi, xã Triệu Phong, Quảng Trị) nhớ về những ngày mưa bão của hơn 50 năm trước. Ngày đó, từ trên trời không chỉ đổ nước mà còn sót lại cả bom, đạn, dưới mặt đất thì máu, mồ hôi và nước mắt của các chiến sĩ hòa vào từng tấc đất thành cổ.

Mùa hè cháy năm 1972, bà Thu tròn 17 tuổi, tham gia lực lượng du kích tại địa phương. Ở tuổi trăng tròn, bà gặp gỡ, nên duyên với ông Nguyễn Câu (cũng 17 tuổi), con trai ông Nguyễn Con - một ngư dân làm nghề cào hến trên sông Thạch Hãn. Cả hai chỉ mới làm lễ ngõ đơn sơ, chưa đáp ứng được đám cưới thì trận chiến nổ ra. Ông Câu sau đó vào miền Nam, bà Thu ở lại cùng bố chồng giúp bộ đội vượt sông Thạch Hãn.

"Lúc đó cả hai chúng tôi chưa tổ chức đám cưới, chỉ mới ghé thăm nhưng cũng đã coi nhau như vợ chồng. Tôi tham gia lực lượng du kích địa phương, cùng bố chồng ở lại để phục vụ cách mạng, may thay hồi phục đó có Nexus đò làm phương tiện tiện lợi để trao các chiến sĩ vượt sông, tiếp theo được thành cổ", bà Thu nhớ lại.

Chứng minh bom đạn bà Thu bây giờ nhớ nhớ quên quên. Thế nhưng có những ký ức không bao giờ rời xa trí óc, tiếng người được thương gọi mẹ, tiếng rên rỉ la thất thanh, và những chuyến đi đêm mà bà biết nhiều người đi nhưng ít ai trở về.

"Kể từ khi chiến dịch bắt đầu, con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18 - 20 tuổi. Đa là sinh viên các trường đại học ngoài Hà Nội mới canh bút cầm súng. Điều ngày dứt nhất là tôi đưa họ đi…nhưng mấy ai trở lại", bà Thu gọn gàng.

Gặp lại chiến dịch cũ

Để bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, hàng vạn sinh viên đã đặt bút xuống, khoác lên mình chiếc áo chiến binh màu sắc rồi tham gia huấn luyện chỉ trong vài tháng đã thiết lập tức lên đường vào miền Nam. Đến Quảng Trị, họ được chia ra nhiều mũi, nhiều cánh quân để vượt sông Thạch Hãn, tiếp cận thành cổ và Chiếc thiết của bố con bà Thu chính là phương tiện sống còn.

"Ban ngày chiến đấu ác liệt, máy bay quần thảo thư giãn bom, bắn phá. Hầu hết những chuyến đi của tôi đều phải chèo vào ban đêm. Đêm tối như mực, chỉ khi có lửa từ bom mìn lên mới nhìn được mặt nhau một thoáng", bà Thu kể.

Thời điểm đó, ở khu vực gần Thành cổ Quảng Trị chỉ có duy nhất bà Thu cùng ông Con là người đưa bộ đội vượt sông. Ngoài ra chèo đò, cả hai còn làm người dẫn đường cho các chiến sĩ tiếp cận thành cổ. Bà kể Chiếc đò chỉ có 1, mỗi ngày được tặng 10 chuyến, mỗi chuyến nhẹ không quá 10 chiến sĩ, số còn lại phi thuyền sông.

"Có chiến sĩ bị tổn thương nặng lắm, được tôi đưa về vừa đến bờ biển, chưa kịp chuyển đến trạm quân y thì đã hy sinh. Trước khi hy sinh, họ đau rát khóc mẹ ơi, tôi xót xa vô cùng. Tuổi này, do di chứng bom, tôi không nhớ rõ nhiều nhưng nhớ là trong hàng vạn chiến sĩ được tôi qua sông, sau này chỉ có 2 người còn sống được tôi về", bà Thu nói.

Chiến tranh đột ngột để bà kịp nhớ mặt, nhớ tên hai chiến sĩ ấy. Thế rồi mãi 46 năm sau, có một cụ ông tóc bạc phơ vượt qua hàng trăm cây số từ miền Bắc vào Quảng Trị, tìm lại nữ du kích đưa năm xưa.

"Đó là ông Phạm Hùng, cựu chiến sĩ thành cổ hiện đang sống tại Thái Nguyên. Gặp lại người chiến sĩ trẻ năm nào giờ tóc đã bạc phơ, tôi vui lắm nhưng cũng dễ thở… bởi số được như ông Hùng ít quá", bà Thu kể.

Năm 2018, sau khi xem truyền hình về người đưa trên sông Thạch Hãn, ký ức lại trong trí nhớ ông Hùng về một người đàn ông già, thân hình gầy gò cùng một nữ du kích mặt tròn, tranh bĩnh lái đò đưa chiến sĩ qua sông. Từ đó, ông Hùng quyết tâm tìm thông tin liên lạc để gặp lại.