9-6-1924: Phạm Hồng Thái mưu sát toàn quyền Đông Dương Méclanh tại Sa Điện (Trung Quốc)
Phạm Hồng Thái (1895-1924) tên thật là Phạm Thành Tích, sinh tại làng Do Nha (Xuân Nha), nay thuộc xã Hưng Nhân, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, con của quan Huấn đạo Phạm Thành Mỹ. Từ thuở nhỏ, Phạm Hồng Thái đã tận mắt chứng kiến tội ác của thực dân Pháp khi họ đàn áp các cuộc khởi nghĩa, với nhiều người yêu nước bị sát hại hoặc bị giam cầm trong tù ngục, xóm làng bị đốt cháy, của cải bị cướp bóc, nên đã khơi dậy tấm lòng yêu nước trong lòng ông.
Phạm Hồng Thái (1895-1924) tên thật là Phạm Thành Tích, sinh tại làng Do Nha (Xuân Nha), nay thuộc xã Hưng Nhân, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, con của quan Huấn đạo Phạm Thành Mỹ. Từ thuở nhỏ, Phạm Hồng Thái đã tận mắt chứng kiến tội ác của thực dân Pháp khi họ đàn áp các cuộc khởi nghĩa, với nhiều người yêu nước bị sát hại hoặc bị giam cầm trong tù ngục, xóm làng bị đốt cháy, của cải bị cướp bóc, nên đã khơi dậy tấm lòng yêu nước trong lòng ông.
Khi lớn lên, Phạm Hồng Thái cùng với một nhóm thanh niên có tâm huyết đã theo Vương Thúc Oánh (thành viên Việt Nam Quang phục Hội) vượt biên qua Xiêm rồi sang Quảng Châu (Trung Quốc) vào khoảng cuối năm 1918.
Liệt sĩ Phạm Hồng Thái (1895-1924).Đến tháng 4-1924, ông gia nhập Tâm tâm xã, một tổ chức có chủ trương đấu tranh bạo động do Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn thành lập. Tâm tâm xã chủ trương gây một tiếng nổ để thức tỉnh quốc dân đồng bào trong nước và làm chấn động dư luận năm châu, khiến mọi người chú ý đến Việt Nam. Đó là việc ám sát Toàn quyền Đông Dương Méclanh.Tháng 6-1924, Méclanh sang Nhật Bản, Hương Cảng, Vân Nam, trên đường về sẽ ghé lại Quảng Châu thăm tô giới Sa Điện của Pháp. Được biết rõ chuyến đi công cán của Méclanh lần này là để mật ước với bè lũ đế quốc quân phiệt ở châu Á nhằm liên kết với nhau chống lại cách mạng Việt Nam, Tâm tâm xã quyết định phải trừ khử tên thực dân đầu sỏ này. Phạm Hồng Thái xung phong nhận nhiệm vụ. Cuộc hành trình của Méclanh chuẩn bị khá chu đáo. Màng lưới mật phục của Pháp bố phòng rất cẩn mật. Việc bám sát hắn gặp khó khăn trở ngại không ít, đã mấy lần suýt bị lộ, cuối cùng Phạm Hồng Thái đã kiên quyết tạo được cơ hội để thực hiện nhiệm vụ.Trước khi làm nhiệm vụ, Phạm Hồng Thái đã từng hứa rằng “Sự việc thành công hay không, khó mà đoán được, nhưng tôi thề không chịu để rơi vào tay người Pháp”.
Khách sạn Victoria, Sa Điện, Quảng Châu, Trung Quốc, nơi liệt sĩ Phạm Hồng Thái ném bom mưu sát Toàn quyền Méclanh, ngày 19/6/1924.Ngày 19/6/1924 biết chắc Méclanh sẽ dự tiệc khoản đãi của nhà đương cục Pháp tại khách sạn Victoria, sau khi viết bản cáo trạng tố cáo tội ác của thực dân Pháp đến nhân dân toàn thế giới, Phạm Hồng Thái bèn cải trang làm một “ký giả” tới dự tiệc và lọt qua được vọng gác của đám quân cảnh. Bữa tiệc bắt đầu lúc 7 giờ 30 tối. Chủ khách vừa nâng cốc chúc tụng nhau, thì một quả tạc đạn từ của sổ ném trúng bàn tiệc, lập tức một tiếng nổ xé trời làm vỡ tan bát đĩa, cốc chén, làm chết và bị thương ngót chục “vị quan khách”. Méclanh thoát chết nhưng bị thương nhẹ! Tiếng hô hoán, cấp cứu hoảng loạn cả khu nhà. Vòng vây cảnh sát và mật thám bủa đặc tô giới để lùng bắt “thủ phạm”.Theo kế hoạch, Phạm Hồng Thái tiến vào theo cầu Đông Sa Điện, sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ chạy theo hướng tây ra bờ sông phía nam, ở đấy có người tiếp ứng. Ngoài ra, đã bố trí hai người cảnh giới ở quán trà Sơn Tuyền ở chân cầu Tây Sa Điện, khi cần thiết thì nổ súng yểm hộ Phạm Hồng Thái thoát thân. Ngoài ra còn có một số người lái một chiếc ca-nô nhỏ chờ đợi ở ven đê phía nam Sa Điện, có thể nói kế hoạch rất bí mật chu toàn. Nhưng sau khi ném bom, trong tình huống khẩn cấp, Phạm Hồng Thái chạy sai phương hướng, lao về phía cầu Tây, chạy đến cầu Tây thấy cánh cổng cầu đã đóng chặt, đành phải chạy trở lại về phía nam, song cự ly cách ca-nô tiếp ứng đã quá xa, trong tình thế khẩn cấp, đành phải nhảy xuống sông Châu Giang và bị dòng nước xiết nhấn chìm. Phạm Hồng Thái đã anh dũng hy sinh!Nhà thơ Tố Hữu đã dành trọn một bài thơ tứ tuyệt để ca ngợi cuộc đời vô cùng đẹp đẽ của Phạm Hồng Thái, người anh hùng đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam:Sống chết được như anh,Thù giặc thương nước mình.Sống, làm quả bom nổ,Chết, như dòng nước xanh.Tiếng bom và sự hy sinh vì nghĩa lớn của người anh hùng Phạm Hồng Thái đã gây một tiếng vang lớn đối với dư luận Trung Quốc và một số nước khác, đồng thời gây xúc động mạnh mẽ trong những người Việt Nam yêu nước. Mặc dầu mục đích trừng trị tên Toàn quyền Đông Dương không thành, nhưng tiếng bom Phạm Hồng Thái đã “báo hiệu bắt đầu thời đại đấu tranh dân tộc, như chim én báo hiệu mùa Xuân”. Tiếng bom của anh đã nhóm lên ngọn lửa chiến đấu, thôi thúc mạnh mẽ tinh thần cứu nước của hàng triệu trái tim Việt Nam. Từ tháng 6/1924 trở đi phong trào giải phóng dân tộc của ta đã chuyển qua một giai đoạn mới. Giai đoạn mới đó được một thế hệ trẻ có trí tuệ, có nhiệt tình tiến hành và tiếp nối để đến tháng Tám năm 1945 với cuộc cách mạng nhân dân rầm rộ đã lật nhào ách thực dân, phong kiến giành lại nền độc lập. Tiếng bom của Phạm Hồng Thái thực sự có vị trí to lớn trong lịch sử cận đại Việt Nam.
Mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái tại nghĩa trang Hoàng Hoa Cương, Quảng Châu, Trung Quốc.Mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái được xây trong nghĩa trang Hoàng Hoa Cương, nơi an táng của 72 liệt sĩ tiên phong cách mạng Trung Quốc. Mộ xây bằng đá hoa cương, trước mộ dựng bia mộ, thân bia hình lăng trụ, dưới rộng trên hẹp, chia làm ba tầng. Bia cao 3,27 mét, diện tích tầng trệt là 12,96 mét vuông. Trước mộ có ghi khắc bia chữ Hán: “Việt Nam Phạm Hồng Thái liệt sĩ chi mộ”. Cạnh bên trái bia khắc ngày sinh 14-5-1895, hy sinh ngày 19-6-1924. Cạnh bên phải khắc: Uỷ ban Nhân dân thành phố Quảng Châu trùng tu tôn tạo vào ngày 24-2-1958.Lê Khiêm (tổng hợp)Nguồn:- Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh, Kỷ yếu tọa đàm khoa học về Phạm Hồng Thái, Nghệ An: Nxb Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh, 1994, 98 tr.Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Liệt sĩ Phạm Hồng Thái (1895-1924).Đến tháng 4-1924, ông gia nhập Tâm tâm xã, một tổ chức có chủ trương đấu tranh bạo động do Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn thành lập. Tâm tâm xã chủ trương gây một tiếng nổ để thức tỉnh quốc dân đồng bào trong nước và làm chấn động dư luận năm châu, khiến mọi người chú ý đến Việt Nam. Đó là việc ám sát Toàn quyền Đông Dương Méclanh.Tháng 6-1924, Méclanh sang Nhật Bản, Hương Cảng, Vân Nam, trên đường về sẽ ghé lại Quảng Châu thăm tô giới Sa Điện của Pháp. Được biết rõ chuyến đi công cán của Méclanh lần này là để mật ước với bè lũ đế quốc quân phiệt ở châu Á nhằm liên kết với nhau chống lại cách mạng Việt Nam, Tâm tâm xã quyết định phải trừ khử tên thực dân đầu sỏ này. Phạm Hồng Thái xung phong nhận nhiệm vụ. Cuộc hành trình của Méclanh chuẩn bị khá chu đáo. Màng lưới mật phục của Pháp bố phòng rất cẩn mật. Việc bám sát hắn gặp khó khăn trở ngại không ít, đã mấy lần suýt bị lộ, cuối cùng Phạm Hồng Thái đã kiên quyết tạo được cơ hội để thực hiện nhiệm vụ.Trước khi làm nhiệm vụ, Phạm Hồng Thái đã từng hứa rằng “Sự việc thành công hay không, khó mà đoán được, nhưng tôi thề không chịu để rơi vào tay người Pháp”.Khách sạn Victoria, Sa Điện, Quảng Châu, Trung Quốc, nơi liệt sĩ Phạm Hồng Thái ném bom mưu sát Toàn quyền Méclanh, ngày 19/6/1924.Ngày 19/6/1924 biết chắc Méclanh sẽ dự tiệc khoản đãi của nhà đương cục Pháp tại khách sạn Victoria, sau khi viết bản cáo trạng tố cáo tội ác của thực dân Pháp đến nhân dân toàn thế giới, Phạm Hồng Thái bèn cải trang làm một “ký giả” tới dự tiệc và lọt qua được vọng gác của đám quân cảnh. Bữa tiệc bắt đầu lúc 7 giờ 30 tối. Chủ khách vừa nâng cốc chúc tụng nhau, thì một quả tạc đạn từ của sổ ném trúng bàn tiệc, lập tức một tiếng nổ xé trời làm vỡ tan bát đĩa, cốc chén, làm chết và bị thương ngót chục “vị quan khách”. Méclanh thoát chết nhưng bị thương nhẹ! Tiếng hô hoán, cấp cứu hoảng loạn cả khu nhà. Vòng vây cảnh sát và mật thám bủa đặc tô giới để lùng bắt “thủ phạm”.Theo kế hoạch, Phạm Hồng Thái tiến vào theo cầu Đông Sa Điện, sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ chạy theo hướng tây ra bờ sông phía nam, ở đấy có người tiếp ứng. Ngoài ra, đã bố trí hai người cảnh giới ở quán trà Sơn Tuyền ở chân cầu Tây Sa Điện, khi cần thiết thì nổ súng yểm hộ Phạm Hồng Thái thoát thân. Ngoài ra còn có một số người lái một chiếc ca-nô nhỏ chờ đợi ở ven đê phía nam Sa Điện, có thể nói kế hoạch rất bí mật chu toàn. Nhưng sau khi ném bom, trong tình huống khẩn cấp, Phạm Hồng Thái chạy sai phương hướng, lao về phía cầu Tây, chạy đến cầu Tây thấy cánh cổng cầu đã đóng chặt, đành phải chạy trở lại về phía nam, song cự ly cách ca-nô tiếp ứng đã quá xa, trong tình thế khẩn cấp, đành phải nhảy xuống sông Châu Giang và bị dòng nước xiết nhấn chìm. Phạm Hồng Thái đã anh dũng hy sinh!Nhà thơ Tố Hữu đã dành trọn một bài thơ tứ tuyệt để ca ngợi cuộc đời vô cùng đẹp đẽ của Phạm Hồng Thái, người anh hùng đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam:Sống chết được như anh,Thù giặc thương nước mình.Sống, làm quả bom nổ,Chết, như dòng nước xanh.Tiếng bom và sự hy sinh vì nghĩa lớn của người anh hùng Phạm Hồng Thái đã gây một tiếng vang lớn đối với dư luận Trung Quốc và một số nước khác, đồng thời gây xúc động mạnh mẽ trong những người Việt Nam yêu nước. Mặc dầu mục đích trừng trị tên Toàn quyền Đông Dương không thành, nhưng tiếng bom Phạm Hồng Thái đã “báo hiệu bắt đầu thời đại đấu tranh dân tộc, như chim én báo hiệu mùa Xuân”. Tiếng bom của anh đã nhóm lên ngọn lửa chiến đấu, thôi thúc mạnh mẽ tinh thần cứu nước của hàng triệu trái tim Việt Nam. Từ tháng 6/1924 trở đi phong trào giải phóng dân tộc của ta đã chuyển qua một giai đoạn mới. Giai đoạn mới đó được một thế hệ trẻ có trí tuệ, có nhiệt tình tiến hành và tiếp nối để đến tháng Tám năm 1945 với cuộc cách mạng nhân dân rầm rộ đã lật nhào ách thực dân, phong kiến giành lại nền độc lập. Tiếng bom của Phạm Hồng Thái thực sự có vị trí to lớn trong lịch sử cận đại Việt Nam.Mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái tại nghĩa trang Hoàng Hoa Cương, Quảng Châu, Trung Quốc.Mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái được xây trong nghĩa trang Hoàng Hoa Cương, nơi an táng của 72 liệt sĩ tiên phong cách mạng Trung Quốc. Mộ xây bằng đá hoa cương, trước mộ dựng bia mộ, thân bia hình lăng trụ, dưới rộng trên hẹp, chia làm ba tầng. Bia cao 3,27 mét, diện tích tầng trệt là 12,96 mét vuông. Trước mộ có ghi khắc bia chữ Hán: “Việt Nam Phạm Hồng Thái liệt sĩ chi mộ”. Cạnh bên trái bia khắc ngày sinh 14-5-1895, hy sinh ngày 19-6-1924. Cạnh bên phải khắc: Uỷ ban Nhân dân thành phố Quảng Châu trùng tu tôn tạo vào ngày 24-2-1958.Lê Khiêm (tổng hợp)Nguồn:- Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh, Kỷ yếu tọa đàm khoa học về Phạm Hồng Thái, Nghệ An: Nxb Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh, 1994, 98 tr.Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
