9. Giữa những mâu thuẫn của chế độ Ngô Đình Diệm (Ông Ba Quốc)

Cuối những năm 1950, chế độ Ngô Đình Diệm ngày càng bộc lộ tính gia đình trị, đàn áp đối lập và gây bất mãn trong nhiều lực lượng chính trị, tôn giáo, quân sự. Trần Kim Tuyến, dù là người góp phần xây dựng bộ máy mật vụ, cũng nảy sinh mâu thuẫn với các thành viên họ Ngô và có tham vọng chính trị riêng. Là người được tin dùng, Nguyễn Văn Tá nghe được nhiều đánh giá mà không phải tài liệu nào cũng ghi thành văn bản.

Ba Quốc hiểu mâu thuẫn nội bộ có thể trở thành nguồn thông tin và cơ hội. Ông tiếp xúc với những người bất mãn, phân tích tương quan giữa các nhóm sĩ quan do Pháp đào tạo, lực lượng thân Mỹ và phe trung thành với gia đình Ngô. Tuy nhiên, kích thích một mâu thuẫn khác hoàn toàn với để lộ mình là người của cách mạng. Mọi gợi ý phải xuất hiện như suy nghĩ tự nhiên của chính người đối diện.

Các tư liệu nhắc đến vai trò của ông trong việc tác động qua một số đầu mối trước cuộc đảo chính năm 1960, sau đó lại được giao tham gia điều tra chính vụ đảo chính ấy. Tình thế trớ trêu cho thấy mức độ tin cậy của vỏ bọc: người góp phần thúc đẩy rạn nứt được giao tìm nguyên nhân và thủ phạm. Ông vừa phải báo cáo đủ thuyết phục, vừa tránh để quá trình điều tra gây tổn hại đến những mục tiêu chiến lược.

Hoạt động trong môi trường đảo chính liên tiếp rất nguy hiểm. Mỗi phe lên có thể bắt người của phe cũ, kiểm tra lại hồ sơ và thay toàn bộ cơ quan. Ba Quốc không trung thành với một cá nhân trong bộ máy Sài Gòn; vỏ bọc của ông phải dựa vào năng lực nghề nghiệp đủ để bất cứ người đứng đầu nào cũng thấy cần dùng.

Giai đoạn này thể hiện nghệ thuật “nhân quan chính trị” của ông: nhìn người để hiểu xu hướng, động cơ và giới hạn, không chỉ nghe tuyên bố. Tình báo chiến lược nhiều khi bắt đầu từ việc nhận ra ai đang sợ mất quyền, ai muốn dựa vào nước ngoài và ai có thể thay đổi lập trường. Nhờ đọc được những dòng chảy ấy, Ba Quốc giúp phía cách mạng hiểu sâu hơn một chế độ tưởng mạnh nhưng đang rạn nứt từ bên trong.