9 phút cuối cùng của Nguyễn Văn Trỗi

Có những cuộc đời được tính bằng hàng chục, hàng trăm năm.

Nhưng cũng có những con người chỉ sống hơn hai mươi năm, rồi trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của cả một thế hệ.

Nguyễn Văn Trỗi là một người như thế.

Ngày 15/10/1964, tại sân sau nhà lao Chí Hòa, Sài Gòn, một thanh niên mới 24 tuổi bước ra trước pháp trường.

Anh biết mình sắp chết.

Nhưng điều khiến người ta nhớ mãi không chỉ là cái chết ấy.

Mà là cách anh đối diện với nó.

Người công nhân xứ Quảng

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, Điện Bàn, Quảng Nam.

Tuổi thơ của anh gắn với một quê hương chịu nhiều mất mát trong chiến tranh. Khi trưởng thành, Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn làm công nhân và tham gia hoạt động cách mạng.

Năm 1964, anh được tổ chức giao một nhiệm vụ đặc biệt.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara dự kiến đến Sài Gòn.

Nhiệm vụ của Nguyễn Văn Trỗi là đặt mìn tại cầu Công Lý, nơi đoàn xe của McNamara dự kiến đi qua.

Đó là một nhiệm vụ nguy hiểm.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ.

Ngày 9/5/1964, khi đang chuẩn bị thực hiện kế hoạch, anh bị bắt.

Từ người thanh niên đang chuẩn bị một nhiệm vụ chiến đấu, Nguyễn Văn Trỗi trở thành người tù bị giam giữ và tra hỏi.

Nhưng anh không khai báo cơ sở cách mạng.

Những tháng ngày trong nhà giam

Sau khi bị bắt, Nguyễn Văn Trỗi phải chịu những cuộc thẩm vấn và tra tấn.

Mục đích của đối phương là tìm hiểu tổ chức, cơ sở và những người hoạt động cùng anh.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không khuất phục.

Anh nhận trách nhiệm về mình, không khai báo những người khác.

Trong thời gian bị giam giữ, tin tức về người thanh niên công nhân bị bắt dần lan rộng.

Người ta biết đến anh không phải bởi anh có một cuộc đời dài.

Mà bởi ở tuổi 24, anh đã lựa chọn đứng về phía cuộc đấu tranh mà mình tin tưởng.

Rồi ngày xử bắn được ấn định.

15/10/1964.

9 phút tại pháp trường

Buổi sáng hôm ấy, Nguyễn Văn Trỗi được đưa ra sân sau nhà lao Chí Hòa.

9 giờ 45 phút, cuộc xử bắn được tiến hành.

Những phút cuối cùng của anh chỉ kéo dài khoảng chín phút.

Nhưng chín phút ấy sau này trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu về người chiến sĩ cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nguyễn Văn Trỗi đứng trước họng súng.

Anh không bịt mắt.

Anh tiếp tục lên tiếng.

Những lời nói của anh hướng về Tổ quốc, nhân dân và cuộc đấu tranh giành độc lập.

Anh tố cáo chiến tranh xâm lược và khẳng định niềm tin vào ngày đất nước được độc lập.

Sau loạt đạn, Nguyễn Văn Trỗi hy sinh.

Anh mới 24 tuổi.

Một cuộc đời rất ngắn đã kết thúc.

Nhưng hình ảnh người thanh niên đứng hiên ngang trước pháp trường thì còn lại.

Báo Quân đội nhân dân ghi nhận rằng sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi đã gây xúc động mạnh trong nước và trên thế giới; Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đánh giá chí khí của anh là tấm gương để thanh thiếu niên học tập.

Từ một người thợ đến biểu tượng của tuổi trẻ

Điều đáng nhớ trong câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi không chỉ nằm ở nhiệm vụ đặt mìn hay cái chết tại pháp trường.

Đằng sau người chiến sĩ ấy là một con người rất trẻ.

Anh từng yêu.

Anh từng kết hôn với Phan Thị Quyên.

Anh từng có những ngày tháng của một người chồng trẻ, có một cuộc sống riêng mà bất kỳ thanh niên nào cũng có quyền mong muốn.

Nhưng giữa chiến tranh, cuộc sống riêng ấy bị đặt trước những lựa chọn khắc nghiệt.

Nguyễn Văn Trỗi đã lựa chọn con đường mà anh tin là đúng.

Và lựa chọn ấy đã khiến anh phải trả giá bằng chính mạng sống của mình.

Sau ngày anh hy sinh, tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi trở thành nguồn cảm hứng đối với thanh niên Việt Nam.

Năm 1982, Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh thống nhất chọn ngày 15/10 hằng năm là Ngày truyền thống Thanh niên công nhân, viên chức và lao động trẻ Thành phố.

Một câu chuyện không chỉ để nhớ

Có lẽ điều đáng suy ngẫm nhất khi đọc lại câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi không phải là cố gắng tái hiện sự khốc liệt của chiến tranh.

Mà là nhìn vào tuổi trẻ của một con người trong một thời đại đầy thử thách.

Nguyễn Văn Trỗi không phải một nhân vật bước ra từ huyền thoại.

Anh là một người công nhân trẻ.

24 tuổi.

Có gia đình.

Có tình yêu.

Có một cuộc sống riêng phía trước.

Nhưng chiến tranh đã đặt anh trước một lựa chọn.

Và anh đã lựa chọn cống hiến.

Tuổi trẻ hôm nay không phải đứng trước những lựa chọn sinh tử như thế.

Nhưng mỗi thời đại đều đặt ra những trách nhiệm riêng.

Đối với thanh niên hôm nay, đó có thể là trách nhiệm học tập, lao động, giữ gìn kỷ luật, sống có lý tưởng, đóng góp cho cộng đồng và xây dựng quê hương.

Nguyễn Văn Trỗi đã đi qua tuổi trẻ của mình chỉ trong 24 năm. Nhưng cách anh sống đã khiến tên tuổi ấy được nhắc nhớ suốt nhiều thế hệ.

Và có lẽ đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của câu chuyện thời hoa lửa:

Tuổi trẻ chỉ đến một lần. Điều còn lại sau những năm tháng ấy chính là những gì mỗi người đã làm cho quê hương, đất nước và những người xung quanh.