9. Thượng tướng Trần Văn Trà – Từ chiến trường Nam Bộ đến nhiệm vụ xây dựng quân đội

Tháng 9 năm 1954, Trần Văn Trà nhận nhiệm vụ chỉ huy lực lượng Nam Bộ tập kết ra miền Bắc theo các điều khoản của Hiệp định Genève. Với nhiều cán bộ, chiến sĩ, cuộc chia tay quê hương đầy xúc động. Họ tin rằng thời gian tập kết chỉ kéo dài hai năm, nhưng tình hình sau đó khiến con đường trở về trở nên lâu dài và gian khổ hơn dự kiến.

Đối với Trần Văn Trà, ra Bắc không có nghĩa là rời xa nhiệm vụ giải phóng miền Nam. Ông hiểu rằng việc xây dựng một quân đội chính quy, có khả năng tổ chức và tác chiến hiện đại chính là sự chuẩn bị cần thiết cho tương lai. Những kinh nghiệm chiến trường phong phú của ông được đưa vào công tác tham mưu, huấn luyện và đào tạo cán bộ.

Trong thời gian từ năm 1955 đến năm 1963, Trần Văn Trà lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ như Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, kiêm Phó chủ nhiệm Tổng cục Quân huấn, Giám đốc Học viện Quân chính và Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương. Mỗi vị trí đặt ra một yêu cầu khác nhau nhưng đều liên quan đến quá trình xây dựng quân đội sau chiến tranh.

Trên cương vị Phó tổng Tham mưu trưởng, ông tham gia nghiên cứu tổ chức lực lượng, huấn luyện và nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu. Quân đội lúc này phải chuyển từ mô hình chủ yếu phục vụ chiến tranh du kích sang một lực lượng ngày càng chính quy. Điều đó đòi hỏi hệ thống chỉ huy thống nhất, chế độ công tác rõ ràng và đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản.

Trần Văn Trà mang vào công việc ấy góc nhìn của một người từng chỉ huy trong điều kiện thiếu thốn nhất. Ông hiểu rằng lý thuyết quân sự chỉ có giá trị khi phù hợp với khả năng của bộ đội và điều kiện chiến trường. Vì vậy, công tác huấn luyện không thể chỉ sao chép mô hình bên ngoài mà phải kết hợp kiến thức hiện đại với kinh nghiệm chiến tranh nhân dân của Việt Nam.

Năm 1955, khi khóa học đầu tiên của lực lượng công binh được tổ chức tại Bắc Giang, Trần Văn Trà thay mặt Tổng Quân ủy và Bộ Quốc phòng đến dự, giao nhiệm vụ. Sự kiện ấy cho thấy ông tham gia trực tiếp vào việc xây dựng các lực lượng chuyên môn, kỹ thuật – một yêu cầu quan trọng khi quân đội từng bước tiến lên chính quy.

Trong công tác đào tạo, ông chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có cả năng lực quân sự lẫn bản lĩnh chính trị. Những người chỉ huy tương lai cần biết tổ chức bộ đội, sử dụng vũ khí và xử lý tình huống, nhưng đồng thời phải hiểu mục tiêu chiến đấu và giữ mối quan hệ với nhân dân. Đây là bài học ông đã rút ra từ chính chiến trường Nam Bộ.

Thời gian công tác ở miền Bắc cũng giúp Trần Văn Trà tiếp cận những vấn đề quân sự ở tầm chiến lược. Nếu trước đây ông chủ yếu phụ trách một khu hoặc phân liên khu, thì nay ông có điều kiện nhìn nhận việc xây dựng quân đội trên phạm vi cả nước, từ tổ chức, huấn luyện đến hậu cần và pháp luật quân sự.

Dù đảm nhiệm nhiều trọng trách tại miền Bắc, sự quan tâm của ông vẫn luôn hướng về đồng bào và đồng đội ở miền Nam. Cuộc đấu tranh tại miền Nam ngày càng ác liệt, đặt ra yêu cầu phải tìm những con đường chi viện hiệu quả. Chính trong bối cảnh ấy, Trần Văn Trà được giao tham gia một nhiệm vụ đặc biệt: chuẩn bị tuyến vận chuyển vũ khí bí mật trên biển.