A MÉT - CÂY XÀ NU ĐẠI THỤ BÊN DÒNG ĐĂK PXI
Trong ký ức của những cựu chiến binh từng sống và chiến đấu tại chiến trường Bắc Tây Nguyên, Bác Mét – Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân A Mét, người con kiên trung của dân tộc Xơ Đăng – tựa như ngọn núi vững chãi che chở buôn làng. Ông không chỉ là nhà chỉ huy du kích gan dạ, nguyên Bí thư Huyện ủy H80, mà còn là linh hồn kháng chiến, nguyên mẫu lịch sử đã truyền cảm hứng để nhà văn Nguyên Ngọc tạc nên tượng đài "Cụ Mết" trong tác phẩm kinh điển thời chiến.
Vào những năm kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt nhất, chính quyền Sài Gòn thực hiện dồn dân, đốt làng, lập ấp chiến lược quanh thung lũng Đăk Tô – Tu Mơ Rông nhằm cô lập cán bộ cách mạng. Làng Đăk Dơ Nga của A Mét rơi vào tầm ngắm bị vây ráp khốc liệt. Trước sự tàn bạo của kẻ thù, người thanh niên A Mét với đôi mắt sáng quắc như sao đêm và tiếng nói vang rền như sấm giữa rừng già đã đứng lên hiệu triệu buôn làng: "Cái bụng người Xơ Đăng theo Đảng, cái chân người Xơ Đăng không đi vào ấp chiến lược của giặc. Giặc có súng lớn, ta có rừng già và lòng căm thù!".
Dưới sự chỉ huy của A Mét, từng triền đồi, khúc suối quanh dãy Ngọc Linh đều biến thành bẫy trận. Ban ngày ông dẫn thanh niên vào rừng sâu đẵn gỗ lim làm chông, chặt nứa vót tên, bí mật lên núi tìm nhựa cây kơ-lang tẩm vào mũi tên độc. Ban đêm, ông cùng dân quân đào hầm bí mật, dựng bẫy đá lăn trên các vách đèo hiểm trở. Những cuộc hành quân càn quét bằng trực thăng vận của đối phương vào căn cứ Tỉnh ủy liên tiếp vấp phải những "rừng chông, mạng nỏ" vô hình do ông giăng sẵn. Quân địch hoang mang, khiếp sợ trước cách đánh thoắt ẩn thoắt hiện, xuất quỷ nhập thần của đội du kích địa phương.
Không dừng lại ở việc giữ làng, A Mét còn trực tiếp mở lối, thiết lập hành lang an toàn bảo vệ các cơ quan đầu não của Tỉnh ủy Kon Tum đứng chân tại xã Măng Ri. Dù cơ thể mang đầy vết thương sau những trận giáp lá cà sinh tử, người thủ lĩnh ấy chưa từng một lần lùi bước. Ông vừa cầm súng đánh giặc, vừa động viên đồng bào trồng tỉa, giữ vững "nồi cơm kháng chiến" chi viện cho các chiến dịch Đăk Tô - Tân Cảnh vang dội.
Hôm nay, đứng bên dòng Đăk Pxi hiền hòa chảy qua miền đất Tu Mơ Rông trù phú, câu chuyện về Bác Mét vẫn vẹn nguyên sức sống. Ông hiện lên đúng như hình ảnh cây xà nu sừng sững giữa trời xanh: dù bom đạn cày xới, dù vết thương ứa nhựa, cây đại thụ ấy vẫn bám rễ sâu vào lòng đất mẹ, vươn ngọn che chở cho buôn làng và thắp sáng niềm tin sắt son vào tự do, độc lập.
