A SANH – NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN DÒNG PÔ CÔ

ĐOÀN XÃ RỜ KƠI

ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH

CĐ TRƯỜNG PTNT TH&THCS XÃ RỜ KƠI

Rờ Kơi, 29 tháng 9 năm 2026

BÀI DỰ THI

“CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA”

Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Linh

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Chi đoàn Trường PTNT TH&THCS xã Rờ Kơi

A SANH – NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN DÒNG PÔ CÔ

Từ một con người có thật đến biểu tượng của ký ức Tây Nguyên

Nhân vật: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Puih San (A Sanh)

MỞ ĐẦU

Nhắc đến A Sanh, nhiều người nhớ ngay đến hình ảnh người lái đò trên dòng Pô Cô. Hình ảnh ấy trở nên quen thuộc qua tác phẩm “Người lái đò trên sông Pô Cô”. Nhưng phía sau hình tượng trong nghệ thuật là một con người hoàn toàn có thật: Puih San, người con dân tộc Jrai ở làng Nú bên dòng Pô Cô.

Điều làm câu chuyện về A Sanh đặc biệt là ông không chỉ tồn tại trong ký ức qua một bài hát. Tên tuổi của ông còn được lưu lại trong tư liệu, hình ảnh báo chí, di tích lịch sử và những hoạt động văn hóa tại địa phương. Chính những dấu chứng ấy giúp một câu chuyện của thời chiến trở nên gần gũi với thế hệ hôm nay.

1. CON NGƯỜI THẬT PHÍA SAU CÁI TÊN A SANH

Theo Báo Gia Lai, căn cứ Thẻ đảng viên và hồ sơ phong tặng danh hiệu Anh hùng, tên của ông là Puih San, tên khai sinh Puih Hong, sinh ngày 1/5/1937. Ngày 22/8/1998, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Báo Nhân Dân năm 2025 cũng ghi nhận ông A Sanh có thật và sống tại làng Nú, xã Ia Krái, huyện Ia Grai. Khi các nhà báo đến gặp, những giấy tờ ông lưu giữ đều mang tên Puih San, Trung úy Puih San. Một chi tiết đáng chú ý là trên bia mộ của ông được khắc cả hai tên Puih San và A Sanh.

Như vậy, A Sanh không phải là một nhân vật hoàn toàn hư cấu. Đó là một con người có thật, gắn với vùng đất và dòng sông Pô Cô.

2. NHỮNG CHUYẾN ĐÒ TRÊN DÒNG PÔ CÔ

Trong những năm chiến tranh, dòng Pô Cô giữ một vị trí quan trọng đối với việc đi lại và vận chuyển ở khu vực Tây Nguyên. Theo Thông tấn xã Việt Nam, trong giai đoạn 1961–1965, những chiếc thuyền độc mộc được sử dụng để vận chuyển bộ đội, cán bộ và hàng hóa qua sông; A Sanh, tên thật Puih San, là một trong những người tham gia công việc này.

Kỹ năng chèo thuyền của người Jrai vốn gắn với cuộc sống trên sông nước. Trong hoàn cảnh chiến tranh, kỹ năng bình dị ấy trở thành một nhiệm vụ có ý nghĩa. Người lái đò phải đưa người và hàng hóa qua sông trong điều kiện khó khăn, đòi hỏi sự vững vàng và trách nhiệm.

Bởi vậy, hình ảnh A Sanh gắn với dòng Pô Cô không chỉ là hình ảnh văn học hay âm nhạc. Đằng sau nó là công việc cụ thể của một con người trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

3. TỪ NGƯỜI LÁI ĐÒ ĐẾN NHÂN VẬT TRONG KÝ ỨC

Báo Nhân Dân cho biết A Sanh nổi tiếng từ khi bài hát “Người lái đò trên sông Pô Cô” được biết đến rộng rãi. Qua thời gian, tên A Sanh trở thành một phần ký ức về những người lái đò trên dòng Pô Cô.

Điều thú vị là nhân vật thật và hình tượng nghệ thuật có mối quan hệ đặc biệt. Những người từng biết Puih San xác nhận ông chính là A Sanh; đồng thời, tên gọi A Sanh lại được lưu truyền rộng hơn qua tác phẩm nghệ thuật.

Câu chuyện ấy cho thấy nghệ thuật có thể giúp một con người bình dị được nhiều thế hệ biết đến, nhưng tư liệu lịch sử lại giúp chúng ta nhìn thấy phía sau hình tượng ấy một con người cụ thể: Puih San, người làng Nú, người từng gắn bó với những chuyến đò trên Pô Cô.

4. NHỮNG BỨC ẢNH CHÂN THỰC VÀ GIÁ TRỊ CỦA TƯ LIỆU

Một trong những điểm khiến câu chuyện về A Sanh có sức thuyết phục là hiện nay vẫn còn những hình ảnh tư liệu được các cơ quan báo chí lưu giữ.

Báo Nhân Dân đăng bức ảnh có chú thích: “Anh hùng A Sanh (thứ ba, từ phải sang) chụp ảnh với các nhà báo trong lần gặp đầu tiên tại nhà ông”. Bài viết và ảnh do nhà báo Văn Công Hùng thực hiện.

Báo Gia Lai cũng đăng ảnh gia đình bên di ảnh của Puih San. Những hình ảnh này giúp người đọc không chỉ biết A Sanh qua lời kể mà còn có thể tiếp cận những tư liệu trực quan về nhân vật.

Khi viết về lịch sử, một bức ảnh có chú thích và nguồn rõ ràng có giá trị rất lớn. Nó giúp câu chuyện không bị biến thành một truyền thuyết không có căn cứ.

5. BẾN ĐÒ A SANH – KÝ ỨC CÒN LẠI BÊN DÒNG SÔNG

Dấu ấn của A Sanh không chỉ còn trong những trang báo. Bến đò gắn với tên tuổi của ông đã trở thành một địa điểm được nhắc đến trong các tư liệu về lịch sử địa phương.

Thông tấn xã Việt Nam giới thiệu Bến đò A Sanh tại khu vực làng Nú, xã Ia Khai, huyện Ia Grai. Nơi đây gắn với hoạt động vận chuyển trên sông Pô Cô trong những năm kháng chiến.

Đến nay, tên A Sanh tiếp tục được sử dụng trong hoạt động văn hóa – thể thao của địa phương. Báo Nhân Dân năm 2025 cho biết huyện Ia Grai tổ chức giải đua thuyền độc mộc tranh Cúp A Sanh trên sông Pô Cô.

Từ một bến đò thời chiến đến một hoạt động văn hóa hôm nay, tên tuổi A Sanh đã trở thành một phần của ký ức địa phương.

6. ĐIỀU THẾ HỆ TRẺ CÓ THỂ NHẬN RA

Câu chuyện về A Sanh không chỉ kể về một người lái đò. Đó còn là câu chuyện về cách một con người bình dị có thể để lại dấu ấn trong lịch sử bằng trách nhiệm của mình.

Ngày nay, chúng ta sống trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Không còn những chuyến đò phục vụ chiến trường như trước, nhưng tinh thần trách nhiệm với cộng đồng vẫn luôn có ý nghĩa.

Tìm hiểu về A Sanh cũng là một cách để người trẻ hiểu rằng lịch sử không chỉ nằm trong những sự kiện lớn. Lịch sử còn được tạo nên từ những con người bình dị, từ những công việc tưởng như nhỏ bé nhưng được thực hiện với lòng trách nhiệm trong những thời điểm khó khăn.

Vì thế, khi dòng Pô Cô vẫn chảy qua Tây Nguyên, câu chuyện về A Sanh vẫn có thể được kể lại như một lời nhắc nhở: hãy biết trân trọng hòa bình, ghi nhớ những người đã góp phần làm nên lịch sử và có trách nhiệm gìn giữ ký ức của quê hương.

KẾT LUẬN

A Sanh – Puih San – là một nhân vật đặc biệt bởi cuộc đời ông đứng ở giao điểm giữa lịch sử, con người và nghệ thuật. Ông là một con người có thật, một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, một người con của cộng đồng Jrai và là người gắn với những chuyến đò trên dòng Pô Cô.

Những tư liệu báo chí, hình ảnh, di tích và hoạt động văn hóa hôm nay giúp câu chuyện về ông không bị chìm vào quá khứ. Mỗi lần nhắc đến bến đò A Sanh, dòng Pô Cô hay hình ảnh người lái đò, chúng ta lại có thêm một cơ hội để nhớ về một thế hệ đã sống, lao động và cống hiến trong những năm tháng đặc biệt của đất nước.

Có những con người không cần đứng giữa những trang sử lớn mới trở thành một phần của lịch sử. Đôi khi, họ chỉ cần làm thật tốt công việc của mình trong một thời khắc đặc biệt của quê hương và đất nước.

A Sanh là một con người như thế.