A XÂU – NGƯỜI ANH HÙNG ĐẶC CÔNG GIỮA LÒNG KON TUM

Sinh năm 1944, là người dân tộc Hrê, A Xâu quê ở xã Đắk Phèng, nay là xã Đắk Blô, huyện Đắk Glei, tỉnh Kon Tum. Sinh ra giữa núi rừng Tây Nguyên trong những năm đất nước còn chìm trong chiến tranh, A Xâu sớm chứng kiến cảnh quê hương bị càn quét, buôn làng bị đe dọa. Những năm 1959–1960, khi tuổi đời còn rất trẻ, ông đã tham gia đội du kích xã, làm nhiệm vụ cảnh giới, chống địch càn quét và bảo vệ buôn làng. Tháng 1/1963, A Xâu chính thức nhập ngũ, được điều động về Đại đội đặc công 207, tiền thân của Tiểu đoàn đặc công 406 tỉnh.

Từ đây, người chiến sĩ đặc công trẻ bước vào những trận chiến ngày càng khốc liệt. Năm 1965, trong trận đánh ban ngày vào ấp Bờ Rao, khi bộ đội đang mở rào thì bị địch phát hiện và bắn dữ dội, A Xâu nhận thấy nếu chần chừ, thương vong sẽ tăng cao. Ông quyết định dùng bộc phá phá tung ba lớp rào, mở đường cho đơn vị xung phong, tiêu diệt 89 tên địch và giải phóng hàng trăm đồng bào trong ấp.

Cuối tháng 4/1966, tại cầu Đắk Cấm, A Xâu cùng đồng đội tập kích một trung đội công binh Mỹ đang làm cầu. Trận đánh diễn ra trong hơn mười phút và đơn vị không bị tổn thất. Đến cuối tháng 2/1967, với một tổ đặc công chỉ ba người, ông bám đánh lực lượng Mỹ đổ bộ xuống đồi Ngọc Réo, tiêu diệt 12 tên và đưa cả tổ trở về an toàn. Sau trận đánh, A Xâu được tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”.

Nhưng trận chiến làm nên hình tượng đặc biệt của A Xâu là Tết Mậu Thân năm 1968 tại thị xã Kon Tum. Khi ấy, ông là Đại đội phó Đại đội 207, chỉ huy một mũi tiến công vào Ty Cảnh sát Kon Tum. Trong đêm tối, đơn vị luồn sâu qua những lối bí mật, đánh vào các vị trí trọng yếu của địch. Chỉ trong khoảng 30 phút, mũi tiến công của A Xâu làm chủ một góc tiểu khu Kon Tum, diệt 40 tên địch và một lô cốt. Sau đó, đơn vị tiếp tục phát triển sang khu cảnh sát rồi khu chợ.

Đỉnh cao của trận chiến là những giờ phút A Xâu bị cô lập giữa vòng vây. Từ 10 người, phân đội chỉ còn 7, rồi 5, rồi 4 người. Khi địch dùng gần một đại đội bao vây, ông vẫn động viên đồng đội bám trụ. Đến đợt phản kích tiếp theo, tổ chỉ còn ba người. Rồi hai đồng đội hy sinh, A Xâu chỉ còn lại một mình. Hàng loạt lựu đạn được ném tới. Ông nằm xuống, dùng tay và chân gạt những quả lựu đạn ra xa. Khi địch tưởng toàn bộ chiến sĩ đã bị tiêu diệt và tiến vào, ông bình tĩnh chờ chúng đến gần rồi bất ngờ nổ súng. Địch hoảng loạn tháo chạy. Dù bị thương ở vai và má, A Xâu vẫn tiếp tục chiến đấu, gạt hoặc ném trả lựu đạn cho đến khi số lượng lên tới hơn 100 quả.

Sau hai ngày ba đêm, A Xâu cùng đồng đội đánh bật sáu đợt phản kích tại khu chợ. Riêng ông diệt 30 tên địch tại đây. Lợi dụng đêm tối, ông rút khỏi khu chợ, vượt qua đường 14 và trở về căn cứ an toàn. Chiến công ấy giúp ông được phong quân hàm Thiếu úy, Đại đội trưởng Đại đội 207, được tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất và bầu là Chiến sĩ thi đua toàn tỉnh. Ngày 20/12/1969, ông được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau chiến tranh, A Xâu tiếp tục sống tại quê hương và trở thành một nhân chứng của lịch sử. Những năm tháng trực tiếp chiến đấu đã trở thành ký ức được ông kể lại cho các thế hệ sau. Năm 2026, chính quyền địa phương vẫn tổ chức thăm hỏi, tri ân ông với tư cách Anh hùng LLVTND, ghi nhận những đóng góp của ông trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

A Xâu không chỉ được nhớ đến bởi số trận đánh hay những chiến công trên chiến trường. Ông được nhớ đến bởi bản lĩnh của một người lính đặc công: biết chớp thời cơ, dám đối mặt hiểm nguy và bình tĩnh chiến đấu đến cùng khi bị đặt vào tình thế tưởng như không còn đường sống. Từ núi rừng Đắk Glei đến những trận đánh giữa lòng thị xã Kon Tum, cuộc đời A Xâu là một phần của bản anh hùng ca Tây Nguyên trong những năm tháng chiến tranh. Hình ảnh người chiến sĩ chỉ còn một mình vẫn bám trụ giữa vòng vây, không khuất phục trước bom đạn, đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí bất khuất và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc