A Xâu – người lính đặc công Đăk Blô

A Xâu – người chiến sĩ đặc công giữa đại ngàn Bắc Tây Nguyên

Giữa đại ngàn Bắc Tây Nguyên những năm kháng chiến chống Mỹ, có những người lính không để lại nhiều dấu tích ngoài những chiến công được kể lại qua ký ức đồng đội và nhân dân. Họ sống giữa rừng sâu, hành quân trong đêm, luồn qua những vòng rào, áp sát mục tiêu rồi bất ngờ xuất hiện giữa lòng địch. Trong số những chiến sĩ đặc công của lực lượng vũ trang địa phương Kon Tum, A Xâu là một gương mặt tiêu biểu. Người chiến sĩ dân tộc Giẻ-Triêng ấy đã từ một cậu bé du kích trưởng thành thành cán bộ đặc công, góp phần viết nên những trang sử đặc biệt của chiến trường Kon Tum – Bắc Tây Nguyên.

A Xâu sinh năm 1940 tại Đăk Plô, vùng đất phía bắc Kon Tum. Năm 14 tuổi, khi nhiều bạn bè cùng trang lứa còn gắn bó với nương rẫy và buôn làng, A Xâu đã tham gia đội du kích xã. Cậu thiếu niên người Giẻ-Triêng sớm quen với rừng núi, thông thuộc từng con đường, con suối và địa hình quê hương. Cùng lực lượng vũ trang địa phương, A Xâu tham gia đánh các đồn bốt của đối phương ở Đăk Tó, Đăk Pung, Đăk Rú, Đăk Pét… Những trận đánh đầu đời ấy vừa là thử thách, vừa rèn cho ông bản lĩnh của một người lính đặc công sau này.

Năm 1963, A Xâu được tuyển vào lực lượng đặc công và được đưa đi học kỹ thuật đánh đặc công tại Quảng Ngãi. Đặc công là lực lượng đòi hỏi sự gan dạ, kiên trì, khả năng bí mật tiếp cận mục tiêu và đặc biệt là sự chính xác trong từng hành động. Với A Xâu, những kỹ năng ấy được hòa quyện với vốn hiểu biết sâu sắc về núi rừng Tây Nguyên. Người lính nhỏ nhắn nhưng nhanh nhẹn ấy dần trở thành một chiến sĩ giàu kinh nghiệm của chiến trường Kon Tum.

Những năm tiếp theo, tên tuổi A Xâu gắn với nhiều trận đánh táo bạo. Tháng 8/1964, ông tham gia trận đánh đồn Kon Xăm Lũ trên Quốc lộ 24. Trận chiến diễn ra ác liệt nhưng lực lượng của ông đã tiêu diệt hơn 30 đối phương và phá được đồn. Đêm 15/6/1965, trong trận đánh cầu Đăk Bla, A Xâu chỉ huy một mũi tiến công đánh vào trạm gác đầu cầu. Khi mũi đánh cầu vừa nổ súng, ông cùng đồng đội nhanh chóng xông vào trạm gác, dùng lựu đạn và hỏa lực đánh bật lực lượng đối phương.

Đặc công không chỉ là những trận đánh lớn. Nhiều khi chiến công bắt đầu từ một nhiệm vụ tưởng như rất nhỏ: phá một cây cầu, đánh một trạm gác, đốt một kho xăng, cắt một tuyến giao thông. Nhưng mỗi hành động như vậy đều có thể làm đảo lộn kế hoạch quân sự của đối phương. Đêm 28/4/1966, A Xâu cùng đồng đội chỉ mất hơn mười phút để tiêu diệt một trung đội công binh đang làm cầu tại Đăk Cấm. Tháng 3/1967, ông cùng năm chiến sĩ phá hủy kho xăng ở đầu cầu Đăk Bla. Những trận đánh ấy cho thấy cách đánh đặc công dựa vào yếu tố bất ngờ, táo bạo và khả năng nắm chắc địa hình.

Trong đội hình Tiểu đoàn đặc công 406, A Xâu tiếp tục trưởng thành. Đây là đơn vị được giao nhiệm vụ hoạt động trên địa bàn Kon Tum – Bắc Tây Nguyên, một chiến trường có vị trí quan trọng về quân sự. Tiểu đoàn 406 vừa có những chiến sĩ địa phương am hiểu núi rừng, vừa được bổ sung lực lượng từ các chiến trường khác. Tư liệu về đơn vị cho thấy trong quá trình chiến đấu, D406 đã thực hiện nhiều trận tập kích, đánh vào các căn cứ, sở chỉ huy, kho tàng và vị trí quân sự của đối phương.

Đỉnh cao trong cuộc đời chiến đấu của A Xâu là những ngày Tết Mậu Thân năm 1968.

Trưa 30 Tết, tại Đăk Cấm, các chiến sĩ Tiểu đoàn 406 làm lễ tuyên thệ trước khi bước vào trận đánh. Sau đó, từng toán nhỏ bí mật tiến vào thị xã Kon Tum. Khi ấy A Xâu là Đại đội phó Đại đội 207, được giao nhiệm vụ đánh Ty Cảnh sát. Trước thời khắc giao thừa, các mũi đặc công đồng loạt hành động. A Xâu trực tiếp xông vào Ty Cảnh sát, khống chế tên gác cổng rồi dẫn đường cho đồng đội tiến công. Chỉ trong thời gian ngắn, mục tiêu bị đánh chiếm; sau đó lực lượng của ông tiếp tục đánh về phía cầu Đăk Bla và phá kho xăng của đối phương.

Nhưng trận đánh không kết thúc sau những phút tiến công đầu tiên.

Sáng mùng Một Tết, đối phương huy động lực lượng phản kích vào khu vực chợ Kon Tum. Đơn vị của A Xâu bị tổn thất nặng. Từ chỗ có nhiều chiến sĩ, đến cuối cùng chỉ còn lại một số ít người. Họ chia nhau giữ các góc chợ, vừa chiến đấu vừa tìm cách cầm chân đối phương. Sang ngày thứ ba của trận chiến, A Xâu trở thành người cuối cùng còn lại.

Một mình giữa vòng vây, người chiến sĩ đặc công vẫn tiếp tục chiến đấu. Theo lời kể của ông, trên người khi ấy mang nhiều súng, đạn và lựu đạn. Đối phương nhiều lần kêu gọi đầu hàng nhưng A Xâu không chấp nhận. Ông tiếp tục bắn, ném lựu đạn, giữ từng vị trí trong khu chợ. Khi đối phương phun xăng đốt chợ, ông vẫn chống trả giữa khói lửa. Đến tối, lợi dụng bóng tối và địa hình, A Xâu tìm cách thoát khỏi vòng vây, chui xuống hệ thống cống, ẩn mình rồi tìm đường trở về căn cứ.

Sau trận chiến ấy, chiến công của A Xâu được ghi nhận bằng những phần thưởng cao quý. Tư liệu về ông cho biết riêng tại khu chợ Kon Tum, A Xâu đã diệt 30 đối phương, chưa kể những mục tiêu tại tiểu khu và Ty Cảnh sát. Ông được phong quân hàm Thiếu úy, sau đó giữ cương vị Đại đội trưởng Đại đội 207; được tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất và được bầu là Chiến sĩ thi đua toàn tỉnh. Sau này, ông được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhìn vào cuộc đời A Xâu, có thể thấy một nét đặc biệt của lực lượng vũ trang địa phương trên chiến trường Bắc Tây Nguyên: những người lính bước ra từ chính buôn làng, từ những con đường rừng và những cánh rẫy quê hương. Họ hiểu địa hình, hiểu phong tục, hiểu cách di chuyển trong rừng và quan trọng hơn cả là có sự gắn bó sâu sắc với nhân dân. Chính những yếu tố ấy tạo nên sức mạnh của chiến tranh nhân dân ở Tây Nguyên.

A Xâu không phải là người duy nhất làm nên truyền thống của Tiểu đoàn 406. Đằng sau một cái tên anh hùng là cả một tập thể chiến sĩ đã chiến đấu và hy sinh. Tiểu đoàn 406 đã trải qua những năm tháng vô cùng khốc liệt ở Kon Tum. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, đơn vị chịu tổn thất đặc biệt lớn; tư liệu của Quảng Ninh cho biết 312 cán bộ, chiến sĩ hy sinh và 96 người mất tích trong đợt chiến đấu này.

Vì thế, câu chuyện về A Xâu cũng là câu chuyện về những người đồng đội đã nằm lại trên chiến trường. Đó là những người cùng ông đi qua rừng sâu, cùng chia nhau từng vắt cơm, từng viên đạn, cùng đứng trong những trận đánh mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Nhiều năm sau chiến tranh, người anh hùng năm xưa trở về cuộc sống bình dị ở Đăk Pék, Đăk Glei. Những trận đánh đã lùi xa, nhưng ký ức về đồng đội, về những ngày tháng chiến đấu giữa lòng thị xã Kon Tum vẫn còn đó. A Xâu trở thành một biểu tượng của lớp chiến sĩ đặc công địa phương – những con người bình dị nhưng khi bước vào trận chiến lại thể hiện lòng dũng cảm, sự mưu trí và ý chí phi thường.

Giữa đại ngàn Tây Nguyên hôm nay, những con đường đã rộng mở, những buôn làng đã đổi thay. Nhưng lịch sử vẫn nhắc chúng ta nhớ rằng sự bình yên ấy được đánh đổi bằng biết bao năm tháng gian khổ và hy sinh. Câu chuyện của A Xâu vì thế không chỉ thuộc về quá khứ. Đó còn là câu chuyện về lòng quả cảm, về tình đồng đội, về sự gắn bó giữa người lính với quê hương và nhân dân – những giá trị đã làm nên sức mạnh của những người lính đặc công trên chiến trường Bắc Tây Nguyên năm nào.