A Xâu – người lính đặc công nhỏ bé giữa đại ngàn Kon Tum
Từ một cậu bé miền núi tham gia du kích, A Xâu trở thành người lính đặc công nổi tiếng của chiến trường Bắc Tây Nguyên, từng tham gia hàng trăm trận đánh và lập nhiều chiến công đặc biệt.
Có những người bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp hiểu hết sự khốc liệt của bom đạn nhưng đã phải học cách chiến đấu để bảo vệ buôn làng. A Xâu là một người như thế. Ông là người dân tộc Giẻ-Triêng, quê ở vùng Đắk Blô, Đắk Glei, Kon Tum. Từ một cậu bé miền núi tham gia du kích, A Xâu trở thành người lính đặc công nổi tiếng của chiến trường Bắc Tây Nguyên, từng tham gia hàng trăm trận đánh và lập nhiều chiến công đặc biệt.
Những năm đầu bước vào chiến đấu, A Xâu còn rất trẻ. Ông tham gia đội du kích địa phương, làm nhiệm vụ cảnh giới, bảo vệ buôn làng và cùng bộ đội địa phương đánh các đồn bốt của đối phương. Đến năm 1963, ông được tuyển vào lực lượng đặc công 207, tiền thân của Tiểu đoàn đặc công 406 tỉnh Kon Tum. Từ đây, cuộc đời người thanh niên Giẻ-Triêng gắn chặt với những trận đánh bí mật, những chuyến luồn sâu vào vùng địch và những nhiệm vụ mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.
Một trong những trận đánh khiến tên tuổi A Xâu được nhắc đến là trận tập kích đồn Kon Xăm Lũ vào tháng 8 năm 1964. Đồn nằm trên Quốc lộ 24, ở khu vực Kon Rẫy ngày nay. Trận đánh diễn ra ban đêm và rất ác liệt. Đơn vị của A Xâu đã đánh chiếm được đồn, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 30 quân đối phương.
Nhưng đó mới chỉ là những bước đầu trong cuộc đời chiến đấu của ông.
Ngày 15 tháng 6 năm 1965, A Xâu cùng đồng đội được giao nhiệm vụ đánh cầu Đắk Bla. Đơn vị chia thành hai mũi. Một mũi đánh vào cầu, mũi còn lại do A Xâu chỉ huy đánh trạm gác đầu cầu. Khi mũi thứ nhất nổ súng, A Xâu lập tức dẫn đồng đội xông vào trạm gác. Ông ném lựu đạn vào nhóm quân địch đang tập trung bên trong, rồi cùng đồng đội nhanh chóng tiêu diệt lực lượng bảo vệ trạm. Trận đánh tạo điều kiện để bộ đội tiếp tục tiến sâu về phía thị xã Kon Tum.
A Xâu nổi tiếng bởi khả năng đánh nhanh, bất ngờ và táo bạo. Trong trận đánh vào ấp Bờ Rao năm 1965, khi lực lượng đang mở hàng rào thì bị phát hiện, hỏa lực đối phương lập tức bắn dữ dội. Nếu tiếp tục loay hoay phá rào, thương vong có thể tăng lên. A Xâu nhanh chóng quyết định dùng bộc phá phá tung ba lớp rào, mở cửa đột phá để đồng đội xung phong. Theo hồ sơ thành tích, trận đánh đã tiêu diệt 89 quân đối phương và giải phóng hàng trăm người dân trong ấp.
Đêm cuối tháng 4 năm 1966, một lần nữa A Xâu cùng đồng đội tập kích lực lượng đối phương tại cầu Đắk Cấm. Chỉ trong thời gian rất ngắn, cả trung đội công binh đang làm cầu bị tiêu diệt. Những trận đánh liên tiếp ấy tạo nên một hình ảnh đặc biệt về người lính đặc công: xuất hiện bất ngờ, đánh thẳng vào mục tiêu rồi nhanh chóng rút khỏi khu vực trước khi đối phương kịp phản ứng.
Có một chi tiết trong hồ sơ về A Xâu khiến người đọc khó quên. Trong một trận đánh, khi lựu đạn của mình đã hết, ông nhặt ngay lựu đạn của đối phương để tiếp tục chiến đấu. Khi đơn vị chuẩn bị rút ra, phát hiện còn một chiếc xe chưa bị phá, ông lấy mìn của đối phương phá hủy chiếc xe. Sau đó, thấy hai quân địch chạy qua, ông mượn súng của đồng đội tiêu diệt họ rồi mới rút theo đơn vị.
Nhưng thử thách lớn nhất đối với A Xâu đến trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968.
Khi ấy, ông giữ cương vị Đại đội phó Đại đội 207 và được giao chỉ huy một mũi tiến công vào Ty Cảnh sát Kon Tum. Đêm tối, những người lính luồn qua các lối đi bí mật vào sâu trong thị xã. Họ phải dựa vào sự dẫn đường của những cô gái địa phương để tiếp cận mục tiêu.
Rồi tiếng bộc phá vang lên.
Đó là hiệu lệnh.
A Xâu cùng đồng đội lập tức nổ súng, đánh thẳng vào mục tiêu. Trong tình huống cực kỳ ác liệt, người chỉ huy ấy vẫn ở phía trước đội hình, trực tiếp chỉ huy và chiến đấu. Hồ sơ thành tích ghi nhận ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong trận đánh này.
Những năm tháng tiếp theo, A Xâu tiếp tục chiến đấu trên chiến trường Kon Tum. Tổng kết thành tích cho thấy ông đã tham gia hàng trăm trận đánh, trở thành một trong những chiến sĩ đặc công nổi bật của chiến trường Bắc Tây Nguyên.
Điều đáng nhớ là những chiến công ấy không diễn ra ở một chiến trường xa lạ. Đó là những con đường, cây cầu, buôn làng và cánh rừng của chính quê hương ông. Người lính Giẻ-Triêng ấy hiểu từng con suối, từng triền núi và từng lối đi trong rừng. Chính sự gắn bó với đất đai và nhân dân đã trở thành một phần sức mạnh giúp ông chiến đấu.
Chiến tranh kết thúc. Người lính đặc công năm nào trở về với cuộc sống đời thường. Những năm tháng bom đạn dần lùi xa, nhưng ký ức về những trận đánh vẫn còn nguyên trong tâm trí ông. Năm 2023, khi được báo chí gặp tại Đắk Pék, Đắk Glei, những câu chuyện về Kon Xăm Lũ, cầu Đắk Bla, Đắk Cấm và trận đánh Tết Mậu Thân vẫn được ông nhớ lại như những ký ức chưa bao giờ mất đi.
A Xâu được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng nếu chỉ nhìn ông qua danh hiệu ấy, có lẽ vẫn chưa thấy hết con người phía sau.
Bởi trước khi trở thành một anh hùng, A Xâu chỉ là một người con của núi rừng Kon Tum. Ông từng là một thanh niên rất trẻ, cầm súng bảo vệ buôn làng; rồi trở thành người lính đặc công đi qua hàng trăm trận đánh.
Chiến tranh đã lấy đi của Tây Nguyên biết bao người trẻ. Có những người trở về, có những người nằm lại giữa rừng. A Xâu là một trong những người may mắn sống sót để kể lại câu chuyện của thế hệ mình.
Và vì thế, câu chuyện của ông không chỉ là câu chuyện về những chiến công.
Đó còn là câu chuyện về một thế hệ người con Kon Tum đã lớn lên giữa chiến tranh, lấy núi rừng làm quê hương, lấy đồng đội làm chỗ dựa và lấy sự sống còn của buôn làng làm lý do để bước vào trận chiến.
Giữa đại ngàn Kon Tum, những cánh rừng xưa có thể đã đổi khác. Những con đường năm nào giờ đã trở thành đường giao thông. Nhưng ký ức về những người lính như A Xâu vẫn còn đó – như một phần của lịch sử mà mỗi thế hệ sau cần biết, cần nhớ và cần kể lại.
