AHLĐ LƯƠNG ĐỊNH CỦA - NHÀ BÁC HỌC LỘI RUỘNG

Lương Định Của sinh ngày 1 tháng 7 năm 1920 tại làng Đại Ngãi, vùng đất nằm bên dòng sông Hậu thuộc tỉnh Sóc Trăng. Lớn lên giữa một miền quê trù phú nhưng cuộc sống của phần đông người nông dân còn cơ cực, ông sớm hiểu rằng hạt lúa không chỉ nuôi sống con người mà còn quyết định sự no ấm của cả một dân tộc.

Năm 1937, sau khi đỗ tú tài tại Sài Gòn, Lương Định Của ra nước ngoài học tập. Từ Hồng Kông, ông chuyển sang Nhật Bản và theo học ngành nông học tại Đại học Kyushu. Trong quá trình học tập, ông đặc biệt quan tâm đến di truyền và chọn tạo giống lúa. Năm 1951, ông bảo vệ thành công luận án nghiên cứu về xử lý đa bội thể nhằm tạo giống lúa mới và được trao học vị bác sĩ nông học.

Tại Nhật Bản, Lương Định Của có điều kiện làm việc trong những phòng nghiên cứu hiện đại. Ông cũng xây dựng gia đình với bà Nakamura Nobuko, một phụ nữ Nhật Bản luôn thấu hiểu và ủng hộ con đường khoa học của chồng. Nhưng trong sâu thẳm, ông vẫn không nguôi nhớ về Việt Nam, nơi cuộc kháng chiến còn gian khổ và người dân đang phải đối mặt với nạn đói, thiếu giống, thiếu phương tiện sản xuất.

Năm 1952, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với trí thức Việt Nam ở nước ngoài, Lương Định Của quyết định trở về Tổ quốc. Bà Nakamura Nobuko đã chấp nhận rời quê hương Nhật Bản, cùng chồng và các con bắt đầu một cuộc sống mới tại Việt Nam. Đó không chỉ là một chuyến hồi hương, mà còn là sự lựa chọn dấn thân của cả gia đình vì lý tưởng phụng sự nhân dân.

Trở về nước trong hoàn cảnh kháng chiến còn nhiều thiếu thốn, ông không có phòng thí nghiệm đầy đủ, máy móc hiện đại hay nguồn vật tư dồi dào. Nhưng ông có một “phòng thí nghiệm” rộng lớn hơn: những cánh đồng và những người nông dân Việt Nam. Ông đi đến nhiều vùng sản xuất, quan sát từng thửa ruộng, hỏi bà con về thời vụ, sâu bệnh và đặc điểm của từng giống lúa. Chiếc quần xắn cao, đôi chân lấm bùn và dáng người cần mẫn giữa đồng ruộng trở thành hình ảnh quen thuộc của nhà khoa học Lương Định Của.

Ông luôn quan niệm nghiên cứu khoa học không thể chỉ nằm trên giấy. Một giống lúa dù có thành tích tốt trong phòng thí nghiệm nhưng không phù hợp với đồng đất, khí hậu và tập quán canh tác của nông dân thì vẫn chưa thể xem là thành công. Vì thế, ông trực tiếp gieo trồng, theo dõi từng giai đoạn phát triển của cây, lựa chọn những cá thể khỏe, chống chịu tốt và cho năng suất cao.

Từ những năm tháng miệt mài ấy, Lương Định Của đã lai tạo, tuyển chọn nhiều giống cây trồng có giá trị như lúa Nông nghiệp 1, lúa chiêm 314, dòng lúa NN8-388, giống NN75-1 cùng nhiều giống khoai lang, dưa hấu, đu đủ và rau màu. Ông còn đề xuất các biện pháp cải tạo đồng ruộng, xây dựng bờ vùng, bờ thửa và áp dụng kỹ thuật canh tác phù hợp nhằm nâng cao năng suất.

Đồng nghiệp và học trò gọi ông bằng cái tên trìu mến: “nhà bác học của đồng ruộng”. Ông không giữ khoảng cách của một giáo sư mà luôn gần gũi với cán bộ trẻ và bà con nông dân. Khi một giống cây chưa đạt yêu cầu, ông kiên trì làm lại. Khi người dân chưa hiểu phương pháp mới, ông xuống tận ruộng hướng dẫn. Đối với ông, niềm vui lớn nhất không nằm ở những báo cáo khoa học, mà là lúc nhìn thấy ruộng lúa trĩu hạt và gương mặt phấn khởi của người nông dân.

Năm 1967, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra quyết liệt, Giáo sư Lương Định Của được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Phần thưởng ấy ghi nhận những đóng góp đặc biệt của ông trong việc nghiên cứu giống cây trồng, phát triển sản xuất lương thực và xây dựng nền khoa học nông nghiệp Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất, người con của miền Nam luôn mong được trở lại quê hương, mang những thành quả nghiên cứu phục vụ đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, ngày 28 tháng 12 năm 1975, ông đột ngột qua đời khi mới 55 tuổi. Ông chưa kịp thực hiện trọn vẹn chuyến trở về với những cánh đồng quê nhà, nhưng những giống cây, công trình và lớp cán bộ khoa học do ông đào tạo đã tiếp tục hành trình ấy.

Cuộc đời Anh hùng Lao động Lương Định Của là câu chuyện đẹp về một trí thức yêu nước. Từ giảng đường Nhật Bản đến những thửa ruộng lấm bùn của quê hương, ông đã dành trọn tài năng để chăm lo cho hạt lúa và cuộc sống của người nông dân. Tên tuổi ông còn mãi như một lời nhắc nhở: khoa học chỉ thật sự có ý nghĩa khi bắt nguồn từ cuộc sống và quay trở lại phục vụ nhân dân.