AHLĐ TRẦN ĐẠI NGHĨA - MANG TRI THỨC VỀ GIỮA THỜI HOA LỬA

Năm 1946, khi đất nước đứng trước những thử thách lớn lao, kỹ sư Phạm Quang Lễ quyết định theo Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Pháp trở về Việt Nam. Phía sau ông là công việc có thu nhập cao và những điều kiện thuận lợi để phát triển chuyên môn. Phía trước là một quê hương đang cần người tài, một cuộc kháng chiến mà người chiến sĩ còn thiếu vũ khí. Người trí thức ấy đã chọn đem kiến thức của mình về góp sức bảo vệ đất nước.

Mang tên mới Trần Đại Nghĩa, ông nhận trọng trách nghiên cứu, tổ chức chế tạo vũ khí cho bộ đội. Công việc diễn ra giữa muôn vàn khó khăn: nguyên liệu thiếu, thiết bị hạn chế, trình độ kỹ thuật của đội ngũ còn phải tiếp tục nâng lên. Ông cùng cán bộ, công nhân quân giới kiên trì tính toán, thử nghiệm và tìm cách sử dụng những vật liệu có thể kiếm được trong nước. Cuối tháng 2/1947, súng và đạn Bazooka do quân giới Việt Nam chế tạo đã thành công, nhanh chóng được đưa vào chiến đấu, góp phần chống xe tăng địch. Thành quả ấy tiếp thêm niềm tin vào khả năng tự lực của một dân tộc đang kháng chiến.

Những năm tiếp theo, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự tiếp tục nghiên cứu súng không giật SKZ và nhiều loại vũ khí phục vụ chiến trường. Đằng sau mỗi thành công là quá trình lao động bền bỉ, nhiều lần thử nghiệm và điều chỉnh. Năm 1952, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, ghi nhận những đóng góp xuất sắc của người trí thức trên mặt trận nghiên cứu và sản xuất vũ khí.

Đến năm 1968, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ còn ác liệt, kỹ sư Trần Thành Đức được điều động làm thư ký cho ông. Từ lâu ngưỡng mộ nhà khoa học nổi tiếng, người kỹ sư trẻ không tránh khỏi hồi hộp trong những ngày đầu nhận nhiệm vụ. Nhưng qua thời gian làm việc, ông Đức nhận ra ở người thủ trưởng một sự gần gũi và tận tình. Giáo sư khuyến khích ông hỏi những điều chưa biết, đọc tài liệu thường xuyên và từng bước rèn phương pháp làm việc khoa học.

Một kỷ niệm cụ thể mà ông Đức kể lại diễn ra năm 1969. Trần Đại Nghĩa giao ông tìm gặp Giáo sư Hoàng Tụy để mượn một cuốn sách tiếng Nga về vận trù học trong quân sự. Sau khi nghe phần lược dịch, ông đánh giá cao tài liệu và yêu cầu chuyển cho cán bộ dịch, phổ biến tới sĩ quan quân đội. Giữa chiến tranh, vị tướng vẫn chăm lo việc học, mong những kiến thức mới được nhiều người sử dụng. Với người thư ký, đó là một bài học sâu sắc về trách nhiệm của người làm khoa học: hiểu biết phải được truyền lại và phục vụ công việc chung.

Trần Đại Nghĩa qua đời năm 1997, để lại những đóng góp lớn cho nền khoa học và quốc phòng Việt Nam. Nhìn lại cuộc đời ông, thế hệ hôm nay có thể tìm thấy một tấm gương đẹp về lựa chọn sống: học tập để có năng lực, lao động để tạo ra giá trị, và đem năng lực ấy phụng sự nhân dân. Giữa thời hoa lửa, ông đã góp sức bằng trí tuệ và sự bền bỉ của mình; câu chuyện ấy vẫn nhắc mỗi người biết biến lòng yêu nước thành những việc làm thiết thực.