AHLLVT, LS PHAN THỊ RÀNG - NGƯỜI CON GÁI BẤT KHUẤT DƯỚI CHÂN HÒN ĐẤT

han Thị Ràng sinh năm 1937 trong một gia đình có truyền thống yêu nước tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn. Cha chị là ông Phan Văn Ngọc, một cán bộ Việt Minh từng bị thực dân Pháp bắt giam và đánh đập. Sau khi ra tù, ông mang bệnh nặng rồi qua đời năm 1947, khi Ràng mới 10 tuổi.

Mẹ chị là bà Bùi Thị Hương một mình chăm lo cho đàn con. Là người con gái lớn trong nhà, Phan Thị Ràng sớm cùng anh chị em làm thuê, kiếm củi và giăng câu để phụ mẹ. Dù cuộc sống khó khăn, chị vẫn nhanh nhẹn, ham học và thường giúp đỡ những người xung quanh.

Năm 1950, khi mới 13 tuổi, Phan Thị Ràng tham gia Đội Thiếu niên Cứu quốc. Ban ngày, chị làm nhiều công việc để nuôi gia đình; ban đêm lại tập hợp thiếu nhi học hát, sinh hoạt và tham gia các nhiệm vụ nhỏ phục vụ kháng chiến. Nhờ tháo vát và thông thạo tiếng Khmer, chị dần được giao làm giao liên, trinh sát và phụ trách thanh vận.

Theo lời kể của ông Phan Văn Mỳ, chị gái ông là người chịu khó, mạnh mẽ nhưng sống rất tình cảm. Những hôm đi làm về với quần áo rách và chân tay rớm máu, Tư Ràng vẫn không than vãn. Buổi tối, chị tiếp tục tổ chức sinh hoạt cho thiếu niên hoặc cùng các má mang quà đến thăm thương binh.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, một số thành viên trong gia đình tập kết ra Bắc. Tư Ràng ở lại miền Nam cùng mẹ và các em. Với chiếc máy may Singer mà cha dượng để lại, chị làm nghề may để che mắt đối phương và có tiền giúp gia đình. Ngôi nhà nhỏ cũng trở thành nơi cán bộ cách mạng bí mật liên lạc.

Năm 1958, tổ chức giao chị làm công tác trinh sát tại khu vực Tri Tôn. Đến năm 1960, Phan Thị Ràng được phân công về xã Thổ Sơn, huyện Hòn Đất, xây dựng căn cứ và vận động quần chúng. Từ đó, vùng Hòn Đất trở thành quê hương thứ hai của chị.

Trong phong trào Đồng khởi, chị phụ trách lực lượng thanh niên phá đường, dựng chướng ngại vật và bao vây đồn bốt từ Vàm Rầy đến Tám Ngàn. Chị còn vận động phụ nữ và thanh niên chuyển lương thực, chăm sóc thương binh, bảo vệ cán bộ và phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương.

Cuối tháng 12/1961, quân địch huy động hàng nghìn binh lính cùng nhiều phương tiện mở cuộc tiến công quy mô lớn vào khu căn cứ Ba Hòn. Huyện ủy Châu Thành A chủ trương bám trụ, bảo vệ cơ quan lãnh đạo và duy trì sự liên lạc giữa các đơn vị.

Phan Thị Ràng nhận nhiệm vụ chuyển tin giữa Hòn Me và Hòn Đất, đồng thời vận động nhân dân đấu tranh chính trị và làm công tác binh vận. Đêm 8, rạng sáng 9/1/1962, trên đường từ Hòn Me trở về Hòn Đất để tiếp cận đồng đội, chị rơi vào ổ phục kích.

Khi bị phát hiện, Tư Ràng tìm cách phát tín hiệu báo động, giúp đồng đội kịp thời rút khỏi khu vực nguy hiểm. Chị bị bắt và đưa về vị trí đóng quân của đối phương. Biết chị là cán bộ quan trọng, chúng tra hỏi về căn cứ, hầm bí mật và những người đang lãnh đạo phong trào.

Phan Thị Ràng kiên quyết không khai báo. Trong những giờ bị giam giữ, chị còn tranh thủ lên án cuộc càn quét, vận động người dân không tiếp tay cho những hành động đàn áp và nhắn nhủ mọi người tiếp tục tin tưởng vào cách mạng.

Không thể khuất phục được chị, trưa 9/1/1962, quân địch đưa Tư Ràng đến chân núi Hòn Đất sát hại. Chị hy sinh lúc khoảng 13 giờ, khi vừa bước sang tuổi 25.

Theo xác nhận của bà Phan Thị Rõ và ông Phan Văn Mỳ, chị gái họ đã bị treo trên một cây me để tra tấn. Chi tiết này khác với hình ảnh cây dừa được hư cấu trong một số tác phẩm văn học và điện ảnh về sau.

Phan Thị Ràng chưa lập gia đình. Chị mới đính hôn với anh Lê Vinh Quang nhưng chiến tranh khiến hai người chưa có ngày đoàn tụ. Theo ông Sáu Mỳ, cuộc đời thật của chị khác với nhân vật chị Sứ trong tiểu thuyết Hòn Đất: nhân vật văn học có chồng và con nhỏ, còn Tư Ràng ngoài đời vẫn là một người con gái chưa chồng khi hy sinh.

Nỗi đau mất con theo má Bảy Hương suốt những năm tháng còn lại. Năm 1983, nhà báo Trần Mai Hưởng ghi lại bức ảnh người mẹ già lặng lẽ ngồi bên mộ con tại Hòn Đất. Bức ảnh mang tên “Bên mộ con” trở thành một hình ảnh xúc động về sự hy sinh thầm lặng của những bà mẹ Việt Nam trong chiến tranh.

Ngày 20/12/1994, liệt sĩ Phan Thị Ràng được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời chị là nguyên mẫu để nhà văn Anh Đức xây dựng nhân vật chị Sứ trong tiểu thuyết Hòn Đất.

Ngày nay, phần mộ chị nằm dưới chân Hòn Đất, giữa vùng đất mà chị đã chiến đấu và hy sinh. Hằng năm, vào ngày 9/1, đông đảo người dân lại đến dâng hương tưởng nhớ người con gái đã giữ vững khí tiết đến hơi thở cuối cùng.