AHLLVT Nguyễn Văn Tàu
Đại tá Nguyễn Văn Tàu hồi tưởng, Lữ đoàn 316 là Lữ đoàn Đặc công - Biệt động được Bộ Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam thành lập vào đầu năm 1974 nhằm gấp rút chuẩn bị cho những trận đánh có tính chất quyết định trong Chiến dịch Giải phóng Sài Gòn - Gia Định (sau này gọi là Chiến dịch Hồ Chí Minh). Tháng 4/1975, sau khi thất bại tại Xuân Lộc, quân địch co cụm về Sài Gòn tử thủ. Ở thời điểm này, hàng chục cây cầu trên các sông, rạch bao quanh Sài Gòn trở thành mục tiêu tác chiến quan trọng, trong đó ở hướng Đông trên đoạn Quốc lộ 1 tiến vào nội đô là cầu Rạch Chiếc và cầu Sài Gòn.
Trước tình hình trên, để chiếm được cầu Rạch Chiếc bằng mọi giá, tất cả đơn vị Z23, Z22 (Đại đội Đặc công nước) và Tiểu đoàn 81 (D81, Đặc công khô) thuộc Lữ đoàn 316 đều tham gia. Sau khi trinh sát, các đơn vị đã thống nhất ngày 26/4/1975 sẽ bắt đầu đánh chiếm cầu. Trước đó, tối 25/4, các đơn vị tập hợp, bàn bạc thống nhất chọn phương án đánh cường tập, dùng B40 - B41 tiêu diệt các hỏa điểm chủ yếu của địch.
Đúng 17 giờ ngày 26/4, Đại úy Trần Kim Thinh, Phó Tham mưu trưởng Z23, Phó Chỉ huy đơn vị đánh cầu Rạch Chiếc hạ lệnh chiến đấu. D81 được phân đánh chiếm giữ đầu cầu phía Nam (hướng Sài Gòn ra), Z22 - Z23 đánh đầu cầu phía Bắc (hướng Thủ Đức vào); một tổ khác chiếm ngã ba đường gần Nhà máy xi măng Hà Tiên đánh chặn địch phản kích.
Đến 19 giờ ngày 26/4, các đơn vị chiến đấu tiếp cận được cầu Rạch Chiếc. Nhờ có kênh rạch lại có dừa nước che khuất nên việc tiếp cận diễn ra nhanh chóng. Đến “giờ G” là 3 giờ 15 phút ngày 27/4/1975, các mũi tập kích đồng loạt nổ súng, thủ pháo, ném lựu đạn vào các lô cốt, công sự của địch. Bị tấn công bất ngờ, dồn dập, địch không kịp phản ứng nên nhanh chóng tháo chạy; quân ta bắt sống được 7 tên địch. Trận đánh ban đầu diễn ra nhanh chóng, thuận lợi. Quân ta làm chủ được trận địa. Sau đó để có thể bảo vệ được cây cầu, ngăn không cho địch phá, chờ cho đến khi Quân giải phóng đến, đơn vị chủ công Z23 chỉ với hơn 70 chiến sỹ phải đánh giằng co với địch, bảo vệ cầu trong suốt 3 ngày. Nhiều chiến sỹ đã anh dũng hy sinh. Đến sáng 30/4, khi các đơn vị của Quân giải phóng vượt qua cầu tiến vào Sài Gòn, Lữ đoàn 316 mới hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ cầu Rạch Chiếc.
Đại tá Nguyễn Văn Tàu nhớ lại: "Thời điểm đơn vị của tôi đang chiến đấu bảo vệ cầu Rạch Chiếc, ở hướng thị trấn Long Thành (tỉnh Đồng Nai), cánh Quân đoàn II được Lữ đoàn 203 xe tăng mở đường đang tiến lên dũng mãnh từ hướng Đông Nam để vào Sài Gòn. Quân địch khi rút chạy đã phá sập cầu Sông Buông, cây cầu nằm giữa Long Thành và ngã ba Long Bình. Dù cây cầu chỉ dài chừng 10m nhưng lòng sông sâu, xe tăng không qua được nên lực lượng phải đợi công binh sửa gấp mất mấy ngày. Do đó, trong trận đánh bảo vệ cầu Rạch Chiếc, cán bộ, chiến sỹ đơn vị Z23 suốt 3 ngày đêm không rời trận địa quyết tử chiến đấu với kẻ thù để chờ đón đại quân của ta vào giải phóng Sài Gòn, khiến 52 đồng chí hy sinh".
