AHLLVTND Dương Quang Đông

Năm 14 tuổi, sau khi tốt nghiệp tiểu học tại Trường Phan Xíc Hồng, người học trò Dương Quang Đông đến học tại Trường Huỳnh Khương Ninh. Trong thời gian này, qua đọc sách sử, học trò Dương Quang Đông đã nảy nở lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, từ ý thức ghét thực dân Pháp đến hàng động chống thực dân Pháp, nên chỉ học đến năm thứ ba thành chung, Dương Quang Đông bị đuổi học, trở thành công nhân lái xe kiếm sống ở Sài Gòn.

Qua báo chí, Dương Quang Đông biết đến Cách mạng Tháng Mười Nga, đến hoạt động của những người yêu nước, trong đó có hành động của Tôn Đức Thắng, người thủy thủ kéo cờ phản chiến trên Hạm đội của Pháp ở biển Hắc Hải (tháng 4/1019), Dương Quang Đông đã chịu ảnh hưởng của nhà cách mạng Tôn Đức Thắng.

Tháng 02/1920, đồng chí Dương Quang Đông tham gia Hội nghị ở Bình Đông (nay thuộc Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh) thành lập tổ chức Công hội đỏ đầu tiên do Tôn Đức Thắng sáng lập và là Hội trưởng.

Theo sự chỉ đạo của đồng chí Tôn Đức Thắng, từ năm 1923 - 1929, đồng chí Dương Quang Đông hoạt động tại các tỉnh Trà Vinh, Vĩnh Long, Bến Tre, Mỹ Tho để thành lập tổ chức Công hội, Nông hội đỏ. Sự ra đời của các tổ chức Công hội, Nông hội đỏ ở Mỏ Cày (Bến Tre), Cầu Ngang, Càng Long (Trà Vinh), Long Hồ (Vĩnh Long), Rạch Gầm (Mỹ Tho), đều gắn với hoạt động của đồng chí Dương Quang Đông.

Từ năm 1927 các tổ chức Công hội đỏ bí mật ở Sài Gòn và Nam Kỳ (trong đó có Trà Vinh) chuyển thành tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Trở thành hội viên, Dương Quang Đông nhận nhiệm vụ cải tổ các tổ chức Công, Nông hội bí mật ở Cầu Ngang, tỉnh lỵ Trà Vinh,... thành tổ chức của Hội Thanh niên.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (ngày 03/02/1930), Xứ ủy Nam Kỳ lâm thời cũng được thành lập do đồng chí Ngô Gia Tự làm Bí thư. Xứ ủy Nam kỳ đã cử đồng chí Ung Văn Khiêm và đồng chí Dương Quang Đông về Trà Vinh xúc tiến việc thành lập các Chi bộ Đảng Cộng sản. Đồng chí Ung Văn Khiêm về Càng Long chỉ đạo Nguyễn Phát Đạt và các Hội viên Thanh niên cách mạng đồng chí Hội ở An Trường (quận Càng Long) thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản; đồng chí Dương Quang Đông tiến hành tổ chức các Chi bộ Đảng Cộng sản ở địa bàn quận Cầu Ngang và tỉnh lỵ Trà Vinh. Kết quả có 03 chi bộ được thành lập là: Chi bộ Mỹ Long, quận Cầu Ngang do đồng chí Dương Quang Đông làm Bí thư; Chi bộ An Trường (quận Càng Long) do đồng chí Nguyễn Phát Đạt làm Bí thư và Chi bộ Tỉnh lỵ do đồng chí Huỳnh Ngọc Trảng làm Bí thư.

Đến mùa thu năm 1930, Tỉnh ủy Trà Vinh được thành thành lập tại nhà số 9, đường Công xi rượu nếp (nay là đường Lê Lợi, thành phố Trà Vinh), đồng chí Dương Quang Đông tham gia là Ủy viên Thường vụ, phụ trách huyện Cầu Ngang. Tuy gánh vác nhiệm vụ tại Trà Vinh, song đồng chí Dương Quang Đông vẫn hoạt động ở Sài Gòn, là cán bộ lãnh đạo của Xứ ủy Nam Kỳ. Tháng 12/1930, Xứ ủy Nam Kỳ chính thức được thành lập, đồng chí Dương Quang Đông được giao nhiệm vụ phụ trách Ban Giao liên của Xứ ủy.

Từ những tư liệu trên có thể khẳng định, đồng chí Dương Quang Đông từ một học sinh, rồi một người công nhân có ý thức căm thù thực dân Pháp, chống thực dân Pháp, đồng chí đã hướng về cách mạng, tham gia thành lập Công hội đỏ, là hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, trở thành một trong những người cộng sản thế hệ đầu tiên của Đảng. Đặc biệt, đồng chí là người gieo mầm hạt giống đỏ trên mảnh đất Trà Vinh thông qua công tác tuyên truyền, vận động thành lập tổ chức công hội, nông hội đỏ ở Trà Vinh, sau đó chuyển thành Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và trở thành các chi bộ cộng sản đầu tiên của tỉnh sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập.

Năm 1931, đồng chí Dương Quang Đông bị thực dân Pháp bắt và kết án 03 năm tù giam. Năm 1934, mãn hạn tù, đồng chí Dương Quang Đông trở về, trong bối cảnh cách mạng nước nhà đang bị thực dân Pháp dìm trong biển máu với các hành động “khủng bố trắng”, đồng chí tích cực tìm cách móc nối cơ sở, phát triển lực lượng, gây dựng lại Xứ ủy Nam Kỳ.

Từ năm 1936, lực lượng cánh tả Pháp thắng lớn trong cuộc bầu cử Quốc hội, giành quyền đứng ra thành lập chính phủ. Nhân sự kiện này, Đảng ta chủ trương hoạt động công khai, đẩy mạnh phong trào dân chủ, thành lập Ủy ban Hành động ở khắp các địa phương Nam Kỳ. Đồng chí Dương Quang Đông được chỉ định tham gia Ủy ban Hành động Nam kỳ, đồng thời là Chủ tịch Ủy ban Hành động tỉnh Trà Vinh. Phong trào dân chủ phát triển mạnh mẽ khắp các tầng lớp quần chúng, động viên mọi người tham gia đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ.

Đến tháng 9/1939, chiến tranh thế gới thứ hai nổ ra, thực dân Pháp đàn áp phong trào cách mạng một cách thảm khốc. Đảng ta chuyển sang hoạt động bí mật. Đầu năm 1940, Xứ ủy Nam Kỳ được củng cố lại, đồng chí Dương Quang Đông nhận nhiệm vụ Thường vụ Xứ ủy. Trên đường truyền đạt lệnh Khởi nghĩa cho các tỉnh miền Tây Nam Kỳ trở về Sài Gòn, đồng chí bị mật thám đón lõng. Chúng bắt đồng chí và gần như toàn bộ Xứ ủy Nam Kỳ, đày lên Tà Lài (nay thuộc tỉnh Đồng Nai).

Đêm 27/3/1941, đồng chí Dương Quang Đông cùng 07 đồng chí tổ chức vượt ngục Tà Lài. Cuộc vượt ngục thành công, nhưng chỉ có 03 đồng chí là Dương Quang Đông, Trương Văn Nhâm và Nguyễn Tấn Đức, 03 đồng chí này cùng nhau thành lập Ban vận động Cách Mạng Nam Kỳ, mục đích là tìm cơ sở, bắt liên lạc với các đồng chí cũ, khôi phục hoạt động của Xứ ủy và liên lạc để nhận sự chỉ đạo từ Trung ương Đảng.

Sau 30/4/1975, Trung ương Cục điều động đồng chí Dương Quang Đông về công tác tại Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh và được phân công phụ trách ngành Giao thông Công chánh.

Đến năm 1977, đồng chí được nghỉ hưu. Cũng năm này, Câu Lạc bộ hưu trí Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập, đồng chí Dương Quang Đông được tín nhiệm bầu làm Chủ nhiệm Câu lạc bộ đến năm 2000.

Năm 1987, đồng chí Dương Quang Đông được Thành ủy Thành phố Hồ chí Minh giới thiệu hiệp thương vào Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, giữ nhiệm vụ Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố.

Đồng chí Dương Quang Đông mất ngày 10/5/2003, hưởng thọ 101 tuổi.

Với 80 năm hoạt động cách mạng, 70 năm tuổi Đảng, đồng chí Dương Quang Đông đã gắn trọn đời mình với lý tưởng cộng sản, với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của Nhân dân. Trong hơn hai phần ba thế kỷ hoạt động cách mạng liên tục tại Nam Bộ, tại thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định và cả ở nước ngoài (Campuchia, Lào, Thái lan, Malaysia), 07 lần bị địch bắt, 06 năm ngồi tù của Pháp, Mỹ, Thái Lan, đồng chí luôn thể hiện bản lĩnh vững vàng và ý chí kiên cường của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, bất khuất, sáng tạo, tâm huyết và khiêm nhường, suốt đời vì dân, vì nước, vì Đảng. Suốt cuộc đời cống hiến không màng đến chức tước danh vị. Luôn khiêm tốn, chan hòa với mọi người, can đảm khi sa cơ, bình tĩnh khi thắng thế, luôn xác định rằng cuộc đời mình và sự nghiệp của mình thuộc về Đảng, về Nhân dân chứ không phải của riêng cá nhân mình. Ở vị trí nào, thực hiện nhiệm vụ nào, đồng chí luôn kiên trì, nhẫn nại thực hiện một cách có hiệu quả nhất, đem lại những lợi ích cao nhất cho cách mạng.

Đồng chí Dương Quang Đông thật sự là tấm gương sáng ngời về phẩm chất và đạo đức cách mạng. Tấm gương của một người cộng sản suốt đời tận tụy vì nước vì dân, mẫu mực trong lối sống, thầm lặng cống hiến cho sự nghiệp của Đảng mà không gợn một chút lợi danh, không màng một chút quyền lực, được cán bộ, đảng viên, đồng chí, đồng dội và Nhân dân tin yêu, kính phục.