AHLLVTND NGUYỄN NHO BÔNG – NGƯỜI GIỮ CAO ĐIỂM 438

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có những con người bước vào lịch sử từ những thời khắc đặc biệt. Họ có thể là những người lính bình thường, mang trên vai nhiệm vụ của đơn vị, nhưng khi Tổ quốc đứng trước thử thách, họ đã thể hiện bản lĩnh, lòng dũng cảm và ý chí kiên cường vượt lên trên giới hạn của bản thân. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Nho Bông là một trong những người như thế. Tên tuổi ông gắn liền với cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, đặc biệt với những ngày tháng chiến đấu quyết liệt trên cao điểm 438, phía tây Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn. Ở đó, một người đại đội trưởng công binh đã cùng đồng đội đối mặt với những cuộc tiến công ác liệt, nhiều lần tổ chức phản kích, đánh tạt sườn đội hình đối phương và kiên quyết giữ trận địa trong điều kiện vô cùng khó khăn. Ngày 20 tháng 12 năm 1979, Nguyễn Nho Bông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Ba, ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc.

Nguyễn Nho Bông sinh năm 1945 tại xã Trường Giang, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa. Ông lớn lên trong một vùng quê giàu truyền thống cách mạng, nơi những người nông dân bao đời gắn bó với ruộng đồng và luôn có ý thức bảo vệ quê hương. Tuổi trẻ của ông cũng giống như nhiều thanh niên Việt Nam cùng thế hệ, gắn liền với những năm tháng đất nước còn phải trải qua chiến tranh. Tháng 9 năm 1969, Nguyễn Nho Bông nhập ngũ, bắt đầu cuộc đời quân ngũ của mình. Khi được tuyên dương Anh hùng, ông mang quân hàm Trung úy, giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 1 công binh thuộc Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 3, Quân đoàn 14, Quân khu 1.

Những năm đầu trong quân ngũ đưa Nguyễn Nho Bông đến chiến trường Quảng Nam – Quảng Ngãi. Ở đó, ông cùng đồng đội trải qua những năm tháng chiến đấu ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Chiến trường miền Nam là môi trường khắc nghiệt, nơi người lính phải thường xuyên đối mặt với bom đạn, những cuộc hành quân dài ngày và những trận chiến không thể đoán trước. Những trải nghiệm ấy đã rèn luyện cho ông bản lĩnh của một người lính trận, đồng thời giúp ông tích lũy kinh nghiệm chiến đấu và chỉ huy.

Tháng 6 năm 1976, Nguyễn Nho Bông cùng đơn vị cơ động lên Đồng Đăng, Lạng Sơn, thực hiện nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc. Từ chiến trường miền Nam trở về một địa bàn hoàn toàn khác về địa hình, khí hậu và phương thức tác chiến, những người lính Sư đoàn 3 tiếp tục làm nhiệm vụ mới. Họ đóng quân ở vùng biên giới, huấn luyện, xây dựng trận địa và sẵn sàng chiến đấu trong điều kiện tình hình ngày càng căng thẳng.

Sáng 17 tháng 2 năm 1979, tiếng pháo bất ngờ dội xuống khu vực biên giới. Với những người lính đang đóng quân tại Đồng Đăng, đó là thời điểm cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới thực sự bắt đầu. Trong những phút đầu tiên, thông tin liên lạc của đơn vị gặp nhiều khó khăn. Đường dây hữu tuyến bị cắt, trong khi phương tiện thông tin vô tuyến không có đầy đủ. Một bộ phận quân số của sư đoàn đang thực hiện nhiệm vụ khác. Những người lính còn lại trên tuyến đầu phải chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn về lực lượng và vũ khí. Theo hồi ức của Nguyễn Nho Bông, có thời điểm bộ đội phải tận dụng chính vũ khí thu được của đối phương để tiếp tục chiến đấu.

Trong thế trận ấy, cao điểm 438 ở phía tây Đồng Đăng trở thành một vị trí đặc biệt quan trọng. Địa hình cao cho phép kiểm soát khu vực xung quanh, vì vậy đối phương tìm cách chiếm giữ, còn lực lượng ta quyết tâm giành lại và bảo vệ. Sở chỉ huy Trung đoàn 12 từng đóng tại đây và trở thành mục tiêu bị bao vây, tiến công. Sau hơn một ngày chống trả, sở chỉ huy phải rút về khu vực hang đá xã Bình Trung. Nhưng việc mất cao điểm 438 không có nghĩa là cuộc chiến đấu kết thúc. Quân ta quyết tâm tái chiếm vị trí này.

Trong tình thế đó, Đại đội 1 công binh do Trung úy Nguyễn Nho Bông chỉ huy được giao nhiệm vụ tham gia đánh chiếm lại cao điểm. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Công binh vốn có nhiệm vụ chuyên môn riêng, nhưng trong chiến tranh, người lính công binh cũng phải trực tiếp cầm súng chiến đấu. Khi trận địa cần được tái chiếm, khi lực lượng chiến đấu cần những mũi đột phá, những người lính công binh phải bước vào trận địa như những người lính bộ binh.

Rạng sáng 20 tháng 2, đại đội do Nguyễn Nho Bông chỉ huy táo bạo thọc vào trận địa đối phương, mở đầu cho những đợt phản kích. Những người lính phải tiến lên trong điều kiện đối phương có hỏa lực mạnh và địa hình phức tạp. Điều quan trọng không chỉ là lòng dũng cảm mà còn là cách tổ chức lực lượng, lựa chọn hướng tiến công và tạo bất ngờ. Trong những ngày chiến đấu sau đó, Nguyễn Nho Bông nhiều lần sử dụng cách đánh tạt sườn, đánh vào những vị trí mà đối phương khó phát hiện và khó đối phó.

“Đánh tạt sườn” trở thành một nét nổi bật trong cách đánh của ông. Không nhất thiết phải có một lực lượng lớn, Nguyễn Nho Bông có khi chỉ sử dụng một tổ chiến đấu nhỏ, thậm chí một người, để bất ngờ đánh vào bên sườn đội hình đối phương. Cách đánh ấy phát huy yếu tố bất ngờ, sự linh hoạt và khả năng tận dụng địa hình. Nó cũng cho thấy tư duy chiến đấu của một người chỉ huy đã trải qua nhiều năm chiến trường: không máy móc đối đầu trực diện khi có thể tìm một hướng đánh hiệu quả hơn.

Ngày 19 tháng 2, một tiểu đoàn đối phương đóng tại điểm cao 438 nhằm ngăn chặn bước tiến của lực lượng ta. Nguyễn Nho Bông tổ chức chỉ huy đơn vị đánh nhanh, đánh mạnh vào đội hình đối phương, tiêu diệt một đại đội và chiếm lại điểm cao. Đây là một trong những chiến công nổi bật gắn với tên tuổi ông trong những ngày đầu của cuộc chiến đấu tại Đồng Đăng.

Nhưng giữ được cao điểm mới là thử thách lớn.

Ngày 20 tháng 2, đối phương sử dụng hai tiểu đoàn có hỏa lực mạnh, được pháo binh yểm trợ, mở cuộc tiến công nhằm chiếm lại điểm cao 438. Lực lượng của Đại đội 1 công binh đã bị hao hụt sau những trận chiến trước đó. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Nho Bông cùng chính trị viên động viên cán bộ, chiến sĩ giữ vững trận địa. Đơn vị tiếp tục chiến đấu quyết liệt, gây tổn thất lớn cho đối phương và thu được vũ khí.

Những trận chiến liên tục khiến con người phải đối mặt với sự mệt mỏi, thiếu thốn và mất mát. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, phẩm chất của người chỉ huy được thể hiện rõ nhất. Người lính có thể sợ hãi trước bom đạn, nhưng người chỉ huy phải biết biến quyết tâm của mình thành sức mạnh của cả đơn vị. Nguyễn Nho Bông không chỉ trực tiếp chiến đấu mà còn động viên đồng đội, tổ chức đội hình và tìm cách giữ vững trận địa.

Ngày 1 tháng 3, ông tiếp tục chỉ huy đại đội phối hợp với đơn vị bạn đánh địch và đẩy lùi các đợt tiến công. Đây là một trận chiến đặc biệt quyết liệt. Trong lúc giáp chiến, Nguyễn Nho Bông trực tiếp lao vào trận địa đối phương, giành súng B-40 từ tay một người lính đối phương và dùng chính khẩu súng ấy chiến đấu. Khi một người khác dùng lê xông tới, ông nhanh chóng chống trả. Sau đó, khi đối phương rút chạy, ông tiếp tục truy kích bằng lựu đạn và vũ khí thu được. Theo hồ sơ thành tích được công bố, riêng trong trận này ông diệt 29 đối phương và bắn cháy một xe tăng.

Những hành động ấy cho thấy sự táo bạo của một người chỉ huy trực tiếp chiến đấu ở tuyến đầu. Trong điều kiện chiến tranh cận chiến, ranh giới giữa người chỉ huy và người chiến sĩ rất mong manh. Người chỉ huy không thể chỉ đứng sau quan sát mà phải có mặt ở nơi nguy hiểm nhất để cùng chiến sĩ chiến đấu và xử lý tình huống.

Theo hồ sơ thành tích, trong đợt chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, Đại đội do Nguyễn Nho Bông chỉ huy đã tiêu diệt 270 đối phương, phá hủy ba xe tăng và thu 40 khẩu súng các loại. Riêng ông được ghi nhận diệt 39 đối phương, bắn cháy một xe tăng và thu sáu khẩu súng. Những con số này phản ánh mức độ quyết liệt của cuộc chiến đấu và những đóng góp nổi bật của người đại đội trưởng công binh.

Nhưng đằng sau những con số của chiến công là sự hy sinh của đồng đội.

Sau gần một tháng chiến đấu, Đại đội 1 do Nguyễn Nho Bông chỉ huy chịu tổn thất 14 người. Những người lính đã nằm lại trên vùng đất biên cương trong những ngày tháng chiến đấu khốc liệt. Nguyễn Nho Bông từng kể rằng ông cố gắng xếp thi hài những người đã hy sinh vào hầm chữ A và ghi lại tên tuổi cẩn thận để thuận lợi cho công tác thương binh, liệt sĩ sau này. Đó là một chi tiết rất xúc động, bởi phía sau hình ảnh người chỉ huy quyết liệt trên chiến trường là một người đồng đội luôn đau đáu với những người đã nằm xuống.

Có lẽ chính những mất mát ấy làm cho câu chuyện về Nguyễn Nho Bông không chỉ là câu chuyện về chiến thắng. Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm của người còn sống đối với người đã hy sinh.

Ngày 20 tháng 12 năm 1979, Nguyễn Nho Bông được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Ba. Khi ấy ông mới ở độ tuổi ngoài ba mươi. Danh hiệu cao quý là sự ghi nhận đối với những thành tích đặc biệt xuất sắc của ông trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc.

Sau chiến tranh, Nguyễn Nho Bông tiếp tục phục vụ trong quân đội. Ông từng giữ chức Phó tham mưu trưởng trung đoàn. Đến năm 1990, ông xin nghỉ hưu và trở về quê nhà Trường Giang, Nông Cống, Thanh Hóa. Quyết định ấy xuất phát từ hoàn cảnh gia đình: vợ ông phải chăm sóc ba người con nhỏ, cha mẹ già, trong khi cuộc sống còn nhiều khó khăn. Ông muốn trở về để cùng gia đình xây dựng cuộc sống.

Trở về quê, người từng chỉ huy những trận đánh ác liệt ở biên giới lại bắt đầu một “trận đánh” hoàn toàn khác: trận đánh với đói nghèo và cuộc sống đời thường.

Những ngày đầu nghỉ hưu, số tiền ông mang về không nhiều. Việc đầu tiên ông làm là mua gạo cho gia đình và giúp đỡ những người thân, hàng xóm đang khó khăn. Sau đó, ông bắt đầu nuôi lợn, tìm cách phát triển kinh tế gia đình. Nhưng với bản tính của một người lính từng quen với việc tìm cách vượt qua khó khăn, ông không muốn chỉ dừng lại ở việc kiếm sống cho riêng mình.

Ông tìm cách làm một việc mới.

Nguyễn Nho Bông vay vốn, tìm đến các làng nghề ở Hà Nội để học hỏi kinh nghiệm và đưa một chiếc máy làm miến gạo về quê. Mô hình sản xuất miến gạo của ông phát triển, sản phẩm có giá phù hợp và đáp ứng nhu cầu trong vùng. Từ mô hình ấy, nhiều người dân địa phương học hỏi, góp phần hình thành nghề làm miến gạo ở Trường Giang.

Nếu trên chiến trường, Nguyễn Nho Bông tìm cách đánh tạt sườn để tạo bất ngờ trước đối phương, thì trong cuộc sống đời thường, ông cũng tìm cách đi một con đường khác để thoát nghèo. Tinh thần chủ động, không ngại khó khăn và dám thử nghiệm tiếp tục được ông phát huy trong một hoàn cảnh hoàn toàn mới.

Cuộc sống sau chiến tranh của ông không phải lúc nào cũng bình yên. Cuối năm 1996, ông gặp một vụ tai nạn giao thông rất nặng và phải điều trị tại Bệnh viện Quân khu 4 trong thời gian dài. Có lúc tình trạng sức khỏe khiến mọi người lo ngại ông khó có thể vượt qua. Nhưng một lần nữa, ý chí của người lính chiến trường giúp ông vượt qua thử thách. Ông kiên trì tập ngồi, tập đi, từng bước phục hồi sau tình trạng liệt.

Những năm tháng sau đó, cuộc sống của gia đình ông vẫn còn nhiều khó khăn. Nhưng điều đáng quý là Nguyễn Nho Bông không lấy danh hiệu Anh hùng làm lý do để đòi hỏi cho bản thân. Trong những lần được nhắc lại về đồng đội, ông luôn nói đến những người đã hy sinh.

Một câu nói được ông nhắc lại nhiều lần đã trở thành thông điệp đặc biệt trong câu chuyện cuộc đời ông: “Đồng đội hy sinh cho mình được sống, nên phải sống tốt.”

Có lẽ đó chính là cách ông nhìn về danh hiệu Anh hùng.

Anh hùng không chỉ là người từng chiến đấu dũng cảm.

Anh hùng còn là người biết trân trọng sự hy sinh của đồng đội, biết sống có trách nhiệm với những người đã nằm xuống và biết tiếp tục cống hiến khi chiến tranh đã đi qua.

Những năm cuối đời, hình ảnh Nguyễn Nho Bông trở về quê trong cuộc sống giản dị khiến nhiều người xúc động. Người từng chỉ huy bộ đội giữ cao điểm 438, từng đối mặt với xe tăng, pháo binh và những trận chiến ác liệt, cuối cùng lại trở về với một căn nhà bình dị, một cửa hàng nhỏ và cuộc sống của người dân quê.

Nhưng chính sự bình dị ấy làm cho câu chuyện về ông trở nên gần gũi.

Bởi những người anh hùng không phải lúc nào cũng sống giữa những điều lớn lao. Sau chiến tranh, họ cũng trở về làm cha, làm chồng, làm người hàng xóm, người nông dân. Họ cũng phải đối mặt với bệnh tật, khó khăn và những lo toan của cuộc sống. Điều khác biệt là trong họ luôn có một ký ức không thể quên về những người đồng đội đã nằm lại.

Năm 2015, căn nhà mới của gia đình Nguyễn Nho Bông được xây dựng với sự hỗ trợ của địa phương, các đơn vị quân đội và những người hảo tâm. Cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 3, đơn vị gắn bó với cuộc đời chiến đấu của ông, cũng chung tay hỗ trợ. Đó là sự trở về của tình đồng đội sau nhiều thập niên chiến tranh đã kết thúc.

Thời gian có thể làm thay đổi những vùng đất từng là chiến trường. Những cao điểm năm xưa có thể phủ màu cây cỏ, những con đường hành quân có thể trở thành đường dân sinh, những người lính trẻ ngày nào có thể đã trở thành những ông già. Nhưng ký ức về một thời bảo vệ Tổ quốc vẫn còn đó.

Cao điểm 438 cũng vậy.

Đối với nhiều người, đó chỉ là một địa danh trên bản đồ quân sự. Nhưng với Nguyễn Nho Bông và những đồng đội của ông, đó là nơi chứa đựng cả một phần tuổi trẻ, nơi có những ngày chiến đấu, những người đã hy sinh và những quyết định có thể thay đổi số phận của cả một đơn vị.

Nguyễn Nho Bông đã góp phần viết nên câu chuyện ấy bằng chính cuộc đời mình.

Ông từng là người lính chiến đấu ở Quảng Nam – Quảng Ngãi, sau đó trở thành người lính bảo vệ biên giới phía Bắc. Ông từng chỉ huy một đại đội công binh trong những trận đánh quyết liệt, từng tổ chức những mũi đánh tạt sườn táo bạo, từng trực tiếp giành vũ khí của đối phương để tiếp tục chiến đấu và từng kiên quyết giữ trận địa khi lực lượng bị hao hụt.

Những đóng góp ấy đã được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng điều còn lại sau danh hiệu chính là con người.

Một người lính luôn nhớ đồng đội.

Một người chỉ huy biết đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an nguy của bản thân.

Một người trở về quê sau chiến tranh và tiếp tục tìm cách làm ăn, giúp người dân cùng phát triển.

Một người đã vượt qua bệnh tật bằng ý chí của người từng trải qua chiến trường.

Và trên hết, một con người luôn mong muốn thế hệ trẻ hiểu rằng sự bình yên hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ và sự hy sinh của rất nhiều người.

Câu chuyện về Anh hùng LLVTND Nguyễn Nho Bông vì thế không chỉ là câu chuyện của một người lính trong chiến tranh bảo vệ biên giới. Đó còn là câu chuyện về sức mạnh của ý chí, về tình đồng đội và về trách nhiệm của người sống đối với những người đã hy sinh.

Từ chiến trường Quảng Nam – Quảng Ngãi đến cao điểm 438 ở Đồng Đăng, từ những ngày cầm súng chiến đấu đến những năm tháng trở về quê làm kinh tế, cuộc đời Nguyễn Nho Bông là một hành trình nhiều thử thách. Ở mỗi chặng đường, ông đều phải đối mặt với những khó khăn khác nhau. Nhưng cũng ở mỗi chặng đường, ông đều tìm cách vượt qua.

Nếu chiến trường năm xưa đòi hỏi người lính phải có lòng dũng cảm, thì cuộc sống hòa bình đòi hỏi con người phải có nghị lực. Nếu chiến tranh đòi hỏi sự hy sinh, thì hòa bình đòi hỏi trách nhiệm xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.

Nguyễn Nho Bông đã trải qua cả hai.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất trong câu chuyện về người Anh hùng ấy nằm ở một điều rất giản dị: sống xứng đáng với những người đã hy sinh để mình được sống.

Đó cũng là lời nhắn gửi vượt qua thời gian. Những người lính của thế hệ Nguyễn Nho Bông đã chiến đấu khi đất nước cần họ. Thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình có trách nhiệm gìn giữ hòa bình, trân trọng lịch sử và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Cao điểm 438 rồi sẽ tiếp tục nằm đó giữa núi rừng biên giới. Những người lính năm xưa rồi cũng trở thành ký ức. Nhưng câu chuyện về Nguyễn Nho Bông và những đồng đội của ông vẫn có thể được kể lại cho thế hệ sau, để mỗi người hiểu hơn giá trị của hai chữ hòa bình, hiểu hơn sự hy sinh của những người đã nằm xuống và biết trân trọng cuộc sống mà mình đang có hôm nay.

Tên tuổi Nguyễn Nho Bông vì thế không chỉ gắn với một danh hiệu được trao vào ngày 20 tháng 12 năm 1979. Tên tuổi ấy còn gắn với cao điểm 438, với những người đồng đội đã hy sinh, với những năm tháng chiến đấu ở biên giới và với một cuộc đời sau chiến tranh vẫn luôn hướng về những người đã nằm lại.

Đó là câu chuyện của một người lính đã đi qua chiến tranh và trở về với đời thường, nhưng trong trái tim vẫn mang theo ký ức về đồng đội.

Một người lính đã từng chiến đấu để giữ từng tấc đất biên cương.

Một người Anh hùng đã lựa chọn sống giản dị giữa quê nhà.

Và một con người luôn nhắc thế hệ sau rằng: hòa bình hôm nay được xây dựng từ những hy sinh của ngày hôm qua.