AHLLVTND PHAN VĂN ĐIỀN – NGƯỜI CHIẾN SĨ MƯỜI THƯƠNG TRONG LÒNG ĐỊCH

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, có những người chiến sĩ không xuất hiện giữa những trận đánh quy mô lớn, không trực tiếp chỉ huy những đơn vị hàng nghìn quân, nhưng lại phải đối mặt với hiểm nguy theo một cách đặc biệt: hoạt động bí mật giữa lòng địch, sống trong sự kiểm soát gắt gao của đối phương, từng ngày che giấu thân phận để thực hiện nhiệm vụ được giao. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Điền, người thường được biết đến với bí danh Mười Thương, là một trong những chiến sĩ như thế. Cuộc đời hoạt động của ông gắn với những năm tháng đầy gian nan của cách mạng miền Nam, với những nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm và với tinh thần kiên trung, mưu trí của một người chiến sĩ an ninh cách mạng.

Phan Văn Điền sinh ngày 18 tháng 8 năm 1935 tại xã Nghi Thiết, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha ông là Phan Văn Đồng, từng bị thực dân Pháp bắt đi lính nhưng sau đó đã tham gia cuộc binh biến trong Khởi nghĩa Đô Lương và hy sinh. Tuổi thơ của Phan Văn Điền vì thế sớm gắn với những biến động của đất nước và những câu chuyện về lòng yêu nước, sự hy sinh của thế hệ cha anh.

Những năm tháng tuổi trẻ của ông diễn ra trong hoàn cảnh đất nước liên tục trải qua chiến tranh. Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, rồi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra, nhiều thanh niên Việt Nam đã sớm phải trưởng thành trong khói lửa. Phan Văn Điền cũng bước vào con đường cách mạng trong bối cảnh ấy. Sau này, khi miền Nam bước vào giai đoạn đấu tranh chống chính quyền Sài Gòn và sự can thiệp của Mỹ, ông trở thành một cán bộ hoạt động bí mật, thực hiện những nhiệm vụ mà chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến mất mạng.

Trong quá trình hoạt động, Phan Văn Điền sử dụng nhiều bí danh, trong đó Mười Thương là cái tên gắn bó với ông trong nhiều năm. Những bí danh ấy không chỉ giúp ông che giấu thân phận mà còn phản ánh đặc điểm của công tác hoạt động bí mật: một người chiến sĩ có thể phải sống dưới nhiều tên gọi, hòa mình vào đời sống của nhân dân, tiếp cận đối phương và tìm cách hoàn thành nhiệm vụ mà không để lộ tung tích.

Một trong những chiến công được biết đến nhiều nhất trong cuộc đời hoạt động của Phan Văn Điền là nhiệm vụ ám sát Tổng thống chính quyền Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm tại Buôn Ma Thuột năm 1957. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm, được chuẩn bị trong điều kiện người thực hiện phải hoạt động đơn độc giữa vùng kiểm soát của đối phương. Ngày 22 tháng 2 năm 1957, Phan Văn Điền thực hiện nhiệm vụ nhưng không thành công. Sau đó ông bị bắt, bị kết án tử hình và bị đày ra Côn Đảo.

Đối với một người hoạt động bí mật, bị bắt đồng nghĩa với việc phải đối diện với những thử thách khắc nghiệt nhất. Từ một người luôn phải giữ kín thân phận, ông trở thành tù nhân của đối phương, bị giam cầm trong một hệ thống nhà tù nổi tiếng khắc nghiệt. Án tử hình treo trên đầu nhưng ông vẫn giữ vững tinh thần. Côn Đảo khi ấy là nơi giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng. Trong không gian tù ngục, những người bị bắt không chỉ phải chịu đựng sự thiếu thốn về vật chất mà còn phải đối mặt với các hình thức đàn áp, tra khảo và áp lực tinh thần.

Đối với Phan Văn Điền, những năm tháng tù đày không làm thay đổi lý tưởng mà ông đã lựa chọn. Ngược lại, đó là khoảng thời gian thử thách ý chí và bản lĩnh. Ông cùng những người tù cách mạng tiếp tục giữ gìn niềm tin, động viên nhau vượt qua hoàn cảnh. Những người từng trải qua nhà tù Côn Đảo hiểu rằng giữ được tinh thần cũng chính là một cách tiếp tục chiến đấu.

Bước ngoặt đến vào năm 1965. Sau khi chính quyền Ngô Đình Diệm bị lật đổ, Phan Văn Điền được trả tự do ngày 10 tháng 3 năm 1965. Sau nhiều năm bị giam cầm, ông trở lại với hoạt động cách mạng. Nhưng thay vì tìm kiếm một cuộc sống bình yên sau những năm tháng tù đày, người chiến sĩ ấy tiếp tục trở về với công việc nguy hiểm.

Đây là một trong những nét nổi bật nhất trong cuộc đời Phan Văn Điền. Ông đã từng bị bắt, từng bị kết án tử hình và trải qua những năm tháng tù đày, nhưng khi có cơ hội trở lại với cách mạng, ông tiếp tục nhận nhiệm vụ. Đối với ông, những mất mát và gian khổ đã trải qua không phải lý do để lùi bước mà trở thành một phần của con đường đã lựa chọn.

Sau khi được trả tự do, ông trở lại hoạt động trong lực lượng an ninh cách mạng tại miền Nam. Công việc lúc này tiếp tục đặt ông vào những tình huống hiểm nguy. Ông tham gia công tác tại Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam, một môi trường đòi hỏi sự bí mật, chính xác, tỉnh táo và khả năng xử lý tình huống rất cao.

Công tác an ninh trong chiến tranh không chỉ là những cuộc đấu súng. Phía sau đó là cả một cuộc đấu trí âm thầm. Người cán bộ phải nắm được tình hình, bảo vệ cơ sở, xây dựng mạng lưới, giữ bí mật, phát hiện hoạt động của đối phương và bảo đảm an toàn cho lực lượng cách mạng. Trong nhiều trường hợp, người chiến sĩ phải sống ngay giữa vùng địch kiểm soát, nơi bất cứ biểu hiện bất thường nào cũng có thể khiến thân phận bị bại lộ.

Phan Văn Điền đã tiếp tục đảm nhận những nhiệm vụ như vậy với kinh nghiệm được tôi luyện từ những năm tháng hoạt động bí mật và tù đày.

Năm 1967, trong một chuyến công tác từ Tây Ninh ra Ban An ninh Sài Gòn – Gia Định, ông bị thương tại khu vực Củ Chi. Vết thương nghiêm trọng đến mức ông phải cưa bỏ một chân.

Đây là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời người chiến sĩ. Một người từng quen với việc di chuyển, hoạt động bí mật và thực hiện nhiệm vụ trong những điều kiện khắc nghiệt giờ đây phải mang trên mình một thương tật nặng. Nhưng mất đi một chân không đồng nghĩa với việc Phan Văn Điền rời khỏi cuộc chiến. Sau khi hồi phục, ông tiếp tục công tác trong các cơ quan an ninh của Trung ương Cục miền Nam.

Điều đó cho thấy một phẩm chất đặc biệt ở người chiến sĩ này: khả năng vượt qua giới hạn của hoàn cảnh. Chiến tranh có thể để lại những thương tích trên cơ thể, nhưng không dễ dàng làm khuất phục ý chí của một con người đã xác định rõ lý tưởng và trách nhiệm của mình.

Những năm tháng tiếp theo, Phan Văn Điền tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong lực lượng an ninh cách mạng. Ông không chỉ là người trực tiếp hoạt động mà còn tham gia công tác tổ chức, chỉ đạo và xây dựng lực lượng. Những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm hoạt động bí mật, qua những lần đối mặt với hiểm nguy và qua những năm tháng tù đày trở thành vốn quý giúp ông hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

Điểm nổi bật trong cuộc đời ông là sự kết hợp giữa lòng dũng cảm và khả năng hoạt động bí mật. Nếu người chiến sĩ ngoài mặt trận thường phải đối diện với súng đạn, thì người chiến sĩ an ninh hoạt động trong lòng địch phải đối mặt với một thứ nguy hiểm khác: sự phát hiện. Một trận đánh có thể diễn ra trong vài giờ, nhưng một nhiệm vụ bí mật có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Người thực hiện phải luôn cảnh giác, phải kiểm soát từng hành động và lời nói, phải biết giữ bí mật ngay cả trong những mối quan hệ gần gũi.

Phan Văn Điền đã dành một phần quan trọng của cuộc đời mình cho loại hình chiến đấu đặc biệt ấy.

Tên tuổi Mười Thương gắn liền với những câu chuyện về một người chiến sĩ hoạt động ngay giữa vùng đối phương kiểm soát. Những nhiệm vụ ông tham gia không chỉ đòi hỏi sự gan dạ mà còn cần sự bình tĩnh và khả năng nắm bắt tình hình. Trong công tác an ninh, một thông tin chính xác có thể giúp bảo vệ cả một cơ sở; một sơ suất nhỏ có thể khiến nhiều người bị bắt. Vì thế, sự cẩn trọng luôn phải đi cùng lòng dũng cảm.

Có lẽ chính những năm tháng hoạt động trong điều kiện như vậy đã tạo nên bản lĩnh đặc biệt của Phan Văn Điền. Ông hiểu giá trị của bí mật, hiểu sức mạnh của cơ sở quần chúng và hiểu rằng mỗi nhiệm vụ đều liên quan đến sự an toàn của nhiều người khác. Vì thế, người chiến sĩ không chỉ phải nghĩ đến bản thân mà còn phải nghĩ đến đồng đội, cơ sở và nhiệm vụ chung.

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Phan Văn Điền tiếp tục công tác trong ngành Công an tỉnh Tây Ninh. Từ một người chiến sĩ hoạt động bí mật trong chiến tranh, ông bước vào một giai đoạn mới: góp phần xây dựng lực lượng Công an trong điều kiện đất nước hòa bình, thống nhất. Ông được phong quân hàm Đại tá và đảm nhiệm nhiều vị trí công tác quan trọng.

Ông từng công tác tại Công an tỉnh Tây Ninh, sau đó giữ chức Phó Trưởng ban Nội chính Tỉnh ủy Tây Ninh, Trưởng ban Tôn giáo tỉnh, đồng thời là Phó Trưởng ban Dân vận Tỉnh ủy. Đó là những công việc khác với thời kỳ chiến tranh nhưng vẫn đòi hỏi kinh nghiệm, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm.

Nếu trong chiến tranh, ông chiến đấu để bảo vệ cơ sở và góp phần vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thì trong thời bình, ông tiếp tục tham gia công tác xây dựng chính quyền, vận động quần chúng và giữ gìn sự ổn định xã hội. Con đường công tác ấy cho thấy sự chuyển tiếp từ một người chiến sĩ thời chiến sang một cán bộ làm công tác chính trị, an ninh và dân vận trong thời bình.

Đặc biệt, công tác tôn giáo và dân vận đòi hỏi sự hiểu biết, kiên nhẫn và gần gũi với nhân dân. Những kinh nghiệm hoạt động lâu năm giúp ông hiểu được tầm quan trọng của việc dựa vào nhân dân. Trong bất kỳ giai đoạn nào, sức mạnh của cách mạng cũng không thể tách rời sự đồng thuận và niềm tin của quần chúng.

Với những đóng góp trong quá trình hoạt động cách mạng, Phan Văn Điền được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông còn được tặng nhiều huân chương, huy chương và Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng. Năm 2005, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng một số cán bộ, chiến sĩ có thành tích đặc biệt trong lực lượng Công an Tây Ninh.

Danh hiệu Anh hùng đối với Phan Văn Điền không chỉ gắn với một hành động cụ thể mà là sự ghi nhận đối với cả một quá trình hoạt động lâu dài. Từ những năm tháng tuổi trẻ, những nhiệm vụ bí mật, lần bị bắt và án tử hình, những năm tháng tù Côn Đảo, đến khi trở lại chiến trường, bị thương mất một chân rồi tiếp tục công tác, tất cả tạo thành một hành trình đặc biệt.

Có thể nói, câu chuyện về Phan Văn Điền là câu chuyện về lòng trung thành với lý tưởng và ý chí vượt qua nghịch cảnh. Ông đã nhiều lần đứng trước những giới hạn tưởng như không thể vượt qua. Bị bắt, bị kết án tử hình, bị đày ra Côn Đảo; được trả tự do rồi tiếp tục chiến đấu; bị thương nặng và mất một chân, nhưng vẫn tiếp tục công tác. Mỗi bước ngoặt đều có thể khiến một con người lựa chọn dừng lại, nhưng ông vẫn tiếp tục.

Điều đó làm nên giá trị đặc biệt của hình tượng người Anh hùng Mười Thương.

Trong những câu chuyện về chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh lớn, những chiến dịch lớn và những khoảnh khắc lịch sử. Nhưng để có được thắng lợi, còn có biết bao công việc âm thầm diễn ra phía sau. Đó là những người xây dựng cơ sở, bảo vệ cán bộ, giữ liên lạc, thu thập tin tức, tổ chức mạng lưới và hoạt động trong vùng địch kiểm soát. Phan Văn Điền thuộc về thế hệ những người chiến sĩ ấy.

Công việc của họ thường không có tiếng súng liên tục, nhưng hiểm nguy luôn hiện hữu. Một người hoạt động bí mật phải biết hòa mình vào cuộc sống bình thường nhưng đồng thời phải luôn giữ một nhiệm vụ đặc biệt trong tâm trí. Họ có thể phải thay đổi tên tuổi, nơi ở, hoàn cảnh sinh hoạt và cách giao tiếp để bảo đảm an toàn cho mình và đồng đội. Chính vì vậy, thành công của một người chiến sĩ an ninh nhiều khi là việc không để ai biết mình đã làm gì.

Mười Thương đã sống và chiến đấu trong một hoàn cảnh như vậy.

Tên gọi Mười Thương theo ông qua những năm tháng chiến đấu và trở thành một phần ký ức của đồng đội. Đó không chỉ là một bí danh mà còn gắn với hình ảnh một cán bộ kiên cường, từng trải và giàu tinh thần trách nhiệm. Sau chiến tranh, ông tiếp tục sống giản dị và tham gia công tác cho đến khi nghỉ hưu. Năm 1998, ông nghỉ công tác.

Ngày 4 tháng 5 năm 2020, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Điền từ trần tại Tây Ninh, hưởng thọ 85 tuổi. Ông được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Tây Ninh.

Sự ra đi của ông khép lại cuộc đời của một người đã dành phần lớn tuổi trẻ và những năm tháng trưởng thành cho sự nghiệp cách mạng. Nhưng những gì ông để lại vẫn còn được nhắc nhớ trong lịch sử lực lượng Công an nhân dân và trong ký ức của những người từng biết ông.

Nhìn lại cuộc đời Phan Văn Điền, điều đáng trân trọng nhất không chỉ là những chiến công đặc biệt mà còn là tinh thần không khuất phục trước nghịch cảnh. Từ một người con xứ Nghệ, ông bước vào con đường cách mạng khi tuổi đời còn trẻ. Ông từng đứng trước án tử hình, từng chịu cảnh tù đày ở Côn Đảo, từng bị thương đến mức phải cưa một chân, nhưng sau mỗi lần thử thách, ông lại tiếp tục nhận nhiệm vụ.

Đó là một hành trình được tạo nên bởi lòng yêu nước và ý chí của một thế hệ đã đặt vận mệnh đất nước lên trên cuộc sống riêng.

Những người trẻ hôm nay có thể khó hình dung được sự khắc nghiệt của những năm tháng ấy. Nhưng qua câu chuyện của Phan Văn Điền, có thể thấy rõ giá trị của hòa bình không tự nhiên mà có. Đằng sau cuộc sống bình yên là những năm tháng mà nhiều thế hệ đã phải đánh đổi bằng tuổi trẻ, mồ hôi, máu và cả những mất mát không thể bù đắp.

Phan Văn Điền là một trong những con người như vậy.

Ông không chỉ để lại một câu chuyện về một nhiệm vụ đặc biệt trong lịch sử, mà còn để lại câu chuyện về một con người đã nhiều lần đứng trước thử thách sinh tử nhưng vẫn giữ vững niềm tin. Từ hoạt động bí mật đến công tác an ninh, từ chiến tranh đến hòa bình, ông luôn gắn cuộc đời mình với nhiệm vụ chung.

Và chính ở điểm ấy, hình ảnh Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Điền – Mười Thương – trở nên đặc biệt. Đó là hình ảnh của một người chiến sĩ hoạt động trong thầm lặng nhưng mang trong mình ý chí mạnh mẽ; một con người từng bị chiến tranh lấy đi một phần thân thể nhưng không thể lấy đi ý chí cống hiến; một người đã đi qua nhà tù, chiến trường và những năm tháng gian khổ để cuối cùng trở thành một trong những nhân vật được ghi nhận trong lịch sử lực lượng an ninh cách mạng miền Nam.

Cuộc đời ông vì thế có thể được nhìn như một dòng chảy xuyên suốt qua những giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc: từ những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh, đến cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và những năm tháng xây dựng cuộc sống hòa bình. Ở mỗi giai đoạn, ông đều để lại dấu ấn bằng tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy.

Tên tuổi Phan Văn Điền, hay Mười Thương, vì thế không chỉ thuộc về một thời kỳ chiến tranh. Nó còn là lời nhắc về một thế hệ đã sống trong những năm tháng đặc biệt của dân tộc, những con người sẵn sàng nhận những nhiệm vụ khó khăn nhất và chấp nhận hy sinh lợi ích riêng vì mục tiêu chung.

Từ quê hương Nghi Thiết của Nghệ An đến những năm tháng hoạt động ở miền Nam, từ Côn Đảo đến Tây Ninh, cuộc đời Phan Văn Điền trải dài qua những chặng đường đầy thử thách. Nhưng xuyên suốt hành trình ấy vẫn là một điểm chung: tinh thần kiên định của người chiến sĩ cách mạng.

Và đó cũng chính là giá trị lâu bền nhất trong câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Điền – một người đã dành cả cuộc đời mình cho những nhiệm vụ mà lịch sử giao phó, để rồi khi trở về với cuộc sống đời thường, tên tuổi ông vẫn được đồng đội, nhân dân và các thế hệ sau nhắc nhớ với sự trân trọng.