AHLLVTND TRẦN VĂN CAM – NGƯỜI “VUA PHÁ BOM” GIỮA CHẢO LỬA CÒ NÒI

Trong những trang sử hào hùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Chiến thắng Điện Biên Phủ là một dấu son đặc biệt. Đó là chiến thắng được làm nên bởi sức mạnh của cả dân tộc, bởi những người lính trực tiếp chiến đấu trên chiến hào, những dân công vận chuyển lương thực, những người dân mở đường, những cán bộ hậu cần và hàng vạn thanh niên xung phong ngày đêm bám trụ trên những cung đường đầy bom đạn. Trong số những con người đã góp phần làm nên chiến thắng ấy, có một lớp thanh niên đặc biệt nhận những nhiệm vụ nguy hiểm đến tính mạng: phá bom, mở đường, bảo đảm cho những đoàn xe và đoàn quân tiến về Điện Biên Phủ. Trần Văn Cam là một trong những người như thế.

Ông sinh năm 1936, quê ở xã Chí Kiên, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Sinh ra trong một đất nước còn chịu cảnh chiến tranh và áp bức, tuổi trẻ của Trần Văn Cam sớm gắn với những biến động lớn của dân tộc. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn ngày càng quyết liệt, cũng như nhiều thanh niên cùng thế hệ, ông không chọn đứng ngoài cuộc. Ông tham gia cách mạng, gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong và được giao một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: phá bom, phá mìn để bảo đảm giao thông trên những tuyến đường phục vụ chiến trường.

Đối với những người chưa từng trải qua chiến tranh, hai chữ “phá bom” có thể chỉ là một khái niệm. Nhưng với những thanh niên xung phong trên tuyến đường Điện Biên Phủ, đó là công việc mà mỗi lần bước đến gần một quả bom chưa nổ đều có thể là lần cuối cùng họ còn được nhìn thấy đồng đội. Những quả bom nổ chậm được máy bay đối phương thả xuống nhằm cắt đứt các tuyến giao thông. Mục tiêu của chúng không chỉ là phá đường mà còn nhằm làm gián đoạn việc vận chuyển quân, lương thực, vũ khí và đạn dược từ hậu phương lên chiến trường.

Muốn chiến dịch thắng lợi, đường phải thông.

Muốn đường thông, bom phải được phá.

Và muốn phá được bom, phải có những người chấp nhận bước vào nơi nguy hiểm nhất.

Trần Văn Cam là một trong những người đã bước vào nơi ấy.

Ông được giao làm Trung đội trưởng Trung đội phá bom, Đại đội 407, Đội 40 Thanh niên xung phong Điện Biên Phủ. Đây là một nhiệm vụ mà ngay từ tên gọi đã cho thấy mức độ hiểm nguy. Những người trong trung đội không chỉ làm đường hay vận chuyển hàng hóa. Họ trực tiếp đối diện với bom đạn để bảo vệ những tuyến giao thông huyết mạch của chiến dịch.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, khu vực Cò Nòi thuộc tỉnh Sơn La là một trong những địa điểm đặc biệt khốc liệt. Đây là nút giao thông quan trọng trên tuyến đường vận chuyển hướng về Điện Biên Phủ. Quân Pháp hiểu rõ tầm quan trọng của nơi này nên liên tục dùng máy bay ném bom nhằm phá hủy đường sá, gây thương vong và ngăn chặn dòng người, dòng hàng hóa hướng ra tiền tuyến. Cò Nòi vì thế được gọi bằng những cái tên đầy ám ảnh như “chảo lửa”, “túi bom”, “cửa tử”.

Nhưng chính tại nơi được ví như “cửa tử” ấy, những người thanh niên xung phong vẫn ngày đêm bám trụ.

Bom rơi xuống.

Đường bị phá.

Đất đá tung lên.

Những hố bom xuất hiện liên tiếp.

Ngay sau khi tiếng máy bay đi xa, những người thanh niên xung phong lại lao ra mặt đường. Người san đất, người lấp hố, người vận chuyển vật liệu, người rà phá bom. Có những lúc con đường vừa được khắc phục xong lại tiếp tục bị đánh phá. Công việc tưởng như không có điểm kết thúc.

Nhưng đoàn xe vẫn phải đi.

Đoàn quân vẫn phải tiến.

Lương thực vẫn phải đến.

Đạn dược vẫn phải được đưa về phía trước.

Vì vậy, những người phá bom không có quyền chờ đợi.

Trần Văn Cam hiểu rõ điều đó.

Ông cùng đồng đội nhiều lần tiếp cận những quả bom nổ chậm trong điều kiện hết sức nguy hiểm. Mỗi quả bom được xử lý thành công là một đoạn đường được giải phóng. Mỗi đoạn đường được giải phóng lại giúp những đoàn xe tiếp tục tiến về Điện Biên Phủ.

Những người lính ở phía trước có thể không nhìn thấy Trần Văn Cam đang làm gì. Những người ở hậu phương có thể cũng không biết tên ông. Nhưng mỗi khi một đoàn xe vượt qua Cò Nòi an toàn, phía sau sự bình yên của chuyến xe ấy có thể là công sức, mồ hôi và cả sự hy sinh của những thanh niên xung phong phá bom.

Có những chiến công không vang lên bằng tiếng súng.

Có những chiến công chỉ được nhìn thấy bằng một con đường còn nguyên vẹn sau trận bom.

Và có những người anh hùng được làm nên từ chính những công việc âm thầm như thế.

Trần Văn Cam là một trong số họ.

Trong quá trình chiến đấu và phục vụ chiến đấu, trung đội phá bom do ông phụ trách đã phá được hơn 120 quả bom các loại, góp phần giải phóng đường cho xe vận chuyển lương thực, thực phẩm, vũ khí và đạn dược vào chiến trường Điện Biên Phủ. Đây là thành tích đặc biệt nổi bật trong điều kiện chiến trường vô cùng ác liệt.

Hơn 120 quả bom là một con số rất lớn.

Nhưng đằng sau con số ấy không phải là một phép tính đơn giản.

Mỗi quả bom là một lần đối diện với nguy hiểm.

Mỗi lần cúi xuống kiểm tra bom là một lần người chiến sĩ phải chấp nhận khả năng hy sinh.

Mỗi lần phá bom thành công là một lần con đường được mở lại.

Và trong chiến tranh, một con đường được mở lại đúng lúc có thể có ý nghĩa quyết định đối với cả một đơn vị đang chiến đấu ở phía trước.

Người ta thường gọi Trần Văn Cam cùng một số đồng đội là những “vua phá bom” của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Cách gọi ấy xuất phát từ sự khâm phục đối với những người đã nhiều lần trực tiếp xử lý bom đạn và hoàn thành những nhiệm vụ tưởng như vượt quá sức chịu đựng của con người. Trần Văn Cam được nhắc đến cùng Trịnh Văn Huyền, Nguyễn Tiến Thụ và Cao Xuân Thọ như một trong bốn người tiêu biểu của lực lượng phá bom trên tuyến đường chiến dịch.

Nhưng đằng sau danh xưng “vua phá bom” vẫn là một người thanh niên tuổi đời còn rất trẻ.

Ông và đồng đội không có những trang thiết bị hiện đại như những lực lượng công binh ngày nay. Họ phải dựa vào kinh nghiệm, sự gan dạ, tinh thần tập thể và những phương pháp phù hợp với điều kiện chiến trường. Có những lúc chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu vãn.

Đó là lý do vì sao người chỉ huy Trung đội phá bom không chỉ cần dũng cảm mà còn phải có bản lĩnh, sự bình tĩnh và khả năng tổ chức.

Trần Văn Cam đã thể hiện những phẩm chất ấy trong suốt thời gian thực hiện nhiệm vụ.

Ông không chỉ tự mình phá bom.

Ông còn phải chỉ huy đồng đội.

Phải phân công công việc.

Phải lựa chọn cách xử lý phù hợp.

Phải động viên anh em khi bom đạn liên tục trút xuống.

Và quan trọng hơn cả, phải làm gương.

Trong một nhiệm vụ mà sự sợ hãi là điều hoàn toàn tự nhiên, người chỉ huy càng phải là người bước lên trước. Khi người lính nhìn thấy cấp trên của mình bình tĩnh tiến về phía quả bom, họ có thêm niềm tin để tiếp tục nhiệm vụ.

Trần Văn Cam đã trở thành điểm tựa tinh thần như thế.

Có những thời điểm, sự nguy hiểm liên tục đến mức đơn vị phải làm lễ truy điệu sống trước khi những người phá bom lên đường. Tư liệu về ông ghi nhận đã có bốn lần đơn vị làm lễ truy điệu sống trước khi ra trận. Đó là một chi tiết khiến người đọc hôm nay khó có thể không xúc động. Bởi lễ truy điệu vốn là nghi thức dành cho người đã khuất, nhưng trong hoàn cảnh ấy, những người thanh niên mới ở tuổi đôi mươi phải chuẩn bị tinh thần rằng mình có thể không trở về.

Họ biết nguy hiểm.

Họ biết bom có thể nổ.

Họ biết máy bay có thể quay lại bất cứ lúc nào.

Họ biết đồng đội bên cạnh mình có thể hy sinh.

Nhưng họ vẫn đi.

Bởi nếu không có họ, con đường có thể bị tắc.

Nếu con đường bị tắc, đoàn xe không thể tiến.

Nếu đoàn xe không thể tiến, chiến trường phía trước sẽ thiếu lương thực, vũ khí và đạn dược.

Trong chiến tranh, đôi khi một người phải chấp nhận đặt mạng sống của mình vào nơi nguy hiểm để hàng nghìn người khác có thể tiếp tục nhiệm vụ.

Trần Văn Cam và những người đồng đội của ông đã lựa chọn như vậy.

Có lần, bom nổ vùi lấp ông.

Không phải một lần duy nhất.

Tư liệu về người Anh hùng ghi nhận ông đã có tới 11 lần bị bom nổ vùi lấp nhưng vẫn được cứu và tiếp tục chiến đấu.

Mười một lần.

Chỉ riêng con số ấy cũng đủ hình dung mức độ khốc liệt của công việc mà ông đã đảm nhận.

Một lần bị bom vùi lấp đã có thể khiến một người mất mạng.

Nhưng sau khi được đồng đội cứu lên, người chiến sĩ ấy lại tiếp tục trở lại với công việc.

Có lẽ đó là điều đặc biệt nhất ở những người thanh niên xung phong năm ấy.

Họ không phải những con người không biết sợ.

Họ vẫn biết sợ.

Họ vẫn có gia đình.

Có quê hương.

Có cha mẹ.

Có những người thân đang chờ ngày trở về.

Nhưng khi nhiệm vụ đến, trách nhiệm với đất nước đã giúp họ vượt lên trên nỗi sợ của bản thân.

Trần Văn Cam cũng vậy.

Ông đã nhiều lần đứng giữa ranh giới sống và chết nhưng vẫn tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Cò Nòi trong những ngày ấy không chỉ là một địa danh.

Nó là nơi thử thách lòng dũng cảm của hàng nghìn con người.

Bom đạn biến con đường thành những hố sâu.

Máy bay liên tục xuất hiện.

Tiếng nổ làm rung chuyển núi rừng.

Nhưng sau mỗi trận bom, những người thanh niên xung phong lại xuất hiện trên mặt đường.

Họ không chờ cho chiến tranh kết thúc.

Họ sửa đường ngay trong chiến tranh.

Họ phá bom ngay giữa chiến tranh.

Họ mở đường để chiến tranh đi đến thắng lợi.

Đó chính là đóng góp đặc biệt của lực lượng Thanh niên xung phong.

Và Trần Văn Cam là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của lực lượng ấy.

Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ, ông còn có nhiều sáng kiến trong xử lý bom nổ chậm, góp phần nâng cao hiệu quả phá bom và bảo đảm giao thông. Những sáng kiến ấy cho thấy người chiến sĩ thời chiến không chỉ chiến đấu bằng lòng dũng cảm mà còn bằng trí tuệ và kinh nghiệm thực tế.

Bởi bom đạn luôn thay đổi.

Địa hình luôn khác nhau.

Điều kiện chiến trường không bao giờ giống nhau.

Vì vậy, người phá bom phải biết quan sát, phải biết rút kinh nghiệm và phải tìm cách thích ứng.

Trần Văn Cam đã trưởng thành chính từ những trải nghiệm như vậy.

Mỗi quả bom là một bài học.

Mỗi lần xử lý là một kinh nghiệm.

Mỗi lần đồng đội gặp nguy hiểm là một lời nhắc nhở về sự cẩn trọng.

Và mỗi lần hoàn thành nhiệm vụ là thêm một bước góp phần bảo đảm cho chiến dịch.

Những đóng góp ấy đã giúp ông được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Ông được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì và trở thành Chiến sĩ thi đua số 1 của Đoàn Thanh niên xung phong. Đặc biệt, ông vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh và được Người tặng Huy hiệu của Người, ghi nhận thành tích xuất sắc của người thanh niên xung phong trên mặt trận Điện Biên Phủ.

Đó hẳn là một kỷ niệm không thể nào quên đối với người thanh niên quê Phú Thọ.

Từ một chàng trai bình dị bước vào lực lượng Thanh niên xung phong, Trần Văn Cam đã trở thành một trong những người tiêu biểu cho tinh thần “không tiếc tuổi xanh” của thế hệ trẻ Việt Nam trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhưng chiến tranh rồi cũng đi qua.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Chiến thắng Điện Biên Phủ kết thúc bằng sự thất bại của tập đoàn cứ điểm quân sự của thực dân Pháp. Tin chiến thắng lan đi khắp đất nước. Những người lính ở mặt trận có thể nhìn thấy ngày hòa bình đang đến gần.

Đối với những người thanh niên xung phong như Trần Văn Cam, chiến thắng ấy có một ý nghĩa đặc biệt.

Những quả bom mà họ đã phá không còn là những quả bom vô nghĩa.

Những con đường họ đã mở đã thực sự phục vụ cho chiến thắng.

Những giờ phút họ đứng giữa “chảo lửa” Cò Nòi đã góp phần nối hậu phương với tiền tuyến.

Những lần họ bị thương, bị bom vùi lấp và đối diện với cái chết đã không trở thành sự hy sinh vô ích.

Sau chiến thắng, những người thanh niên xung phong trở về với cuộc sống mới. Nhưng ký ức về Điện Biên Phủ vẫn theo họ suốt cuộc đời.

Trần Văn Cam cũng mang theo những ký ức ấy.

Đó là ký ức về đồng đội.

Về những cung đường.

Về những quả bom.

Về những ngày tháng ở Cò Nòi.

Và về những con người đã không thể trở về sau chiến tranh.

Trong những câu chuyện về các Anh hùng Điện Biên Phủ, người ta thường nhắc đến những trận đánh trên đồi A1, C1, D1, những trận pháo kích và những cuộc tiến công vào trung tâm tập đoàn cứ điểm. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, chiến thắng ấy còn được tạo nên bởi hàng vạn con người ở phía sau trận địa.

Có những người kéo pháo.

Có những người tải đạn.

Có những người gùi lương thực.

Có những người làm đường.

Có những người phá bom.

Và có những người đã hy sinh mà không bao giờ được biết rằng nhiệm vụ của mình đã góp phần vào một chiến thắng có ý nghĩa lớn lao đối với lịch sử dân tộc.

Trần Văn Cam là một trong những người đại diện tiêu biểu cho lớp người ấy.

Năm 1955, ông là một trong sáu chiến sĩ thay mặt hơn 8.000 thanh niên xung phong ở Điện Biên Phủ về Hà Nội dự Lễ đón mừng Trung ương Đảng, Bác Hồ và Chính phủ trở về Thủ đô.

Đó là một sự ghi nhận đầy ý nghĩa đối với một người từng nhiều lần đứng trước hiểm nguy trên tuyến đường chiến dịch.

Nhưng có lẽ điều quan trọng hơn cả là tên tuổi của ông được lưu lại cùng với những người đã làm nên một phần sức mạnh hậu cần của Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Thời gian trôi qua.

Những người từng trực tiếp tham gia chiến dịch ngày càng ít đi.

Những câu chuyện năm xưa dần trở thành ký ức.

Nhưng những địa danh như Điện Biên, Cò Nòi, Pha Đin, Lũng Lô vẫn nhắc chúng ta về một thời kỳ mà mỗi con đường đều được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu của con người.

Trần Văn Cam đã đi qua thời kỳ ấy.

Ông đã dành tuổi thanh xuân của mình cho nhiệm vụ phá bom, mở đường.

Ông đã đứng ở nơi nguy hiểm nhất để bảo vệ tuyến giao thông.

Ông đã nhiều lần bị bom vùi lấp nhưng vẫn trở lại.

Ông đã chỉ huy đồng đội hoàn thành nhiệm vụ trong những điều kiện khắc nghiệt.

Và ông đã góp phần để những đoàn xe tiếp tục tiến về Điện Biên Phủ.

Năm 2014, nhiều thập kỷ sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Nhà nước truy tặng Trần Văn Cam danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân theo Quyết định số 167/QĐ-CTN ngày 23 tháng 7 năm 2014. Đây là sự ghi nhận đối với những thành tích đặc biệt xuất sắc của ông trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nhất là những đóng góp trên mặt trận phá bom, mở đường phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Danh hiệu ấy đến với ông khi ông đã không còn nữa.

Nhưng một danh hiệu được trao muộn không làm cho những đóng góp trở nên muộn màng.

Bởi lịch sử không đo giá trị của một con người bằng thời điểm họ được vinh danh.

Lịch sử ghi nhận họ bằng những gì họ đã làm.

Trần Văn Cam đã làm nhiệm vụ của mình trong những năm tháng đất nước cần những người như ông.

Ông đã làm việc ở nơi nguy hiểm nhất.

Ông đã nhiều lần đối diện với cái chết.

Ông đã bảo vệ đồng đội.

Ông đã bảo đảm con đường.

Và ông đã góp một phần tuổi trẻ của mình vào chiến thắng chung của dân tộc.

Ngày nay, khi đứng trước cuộc sống hòa bình, thật khó hình dung một người thanh niên mới ở tuổi đôi mươi lại có thể nhiều lần bước đến bên những quả bom chưa nổ. Nhưng đó chính là sự khắc nghiệt của chiến tranh và cũng là minh chứng cho sức mạnh tinh thần của thế hệ thanh niên Việt Nam thời ấy.

Họ không có nhiều lựa chọn.

Nhưng họ có một niềm tin.

Họ tin rằng đất nước nhất định phải được độc lập.

Họ tin rằng con đường phía trước phải được mở.

Họ tin rằng chiến trường cần họ.

Và họ tin rằng nếu mỗi người làm tốt phần việc của mình, ngày chiến thắng sẽ đến gần hơn.

Trần Văn Cam đã sống bằng niềm tin ấy.

Câu chuyện của ông vì vậy không chỉ là câu chuyện về một người phá bom.

Đó là câu chuyện về trách nhiệm.

Về lòng dũng cảm.

Về tình đồng đội.

Về sự hy sinh của tuổi trẻ.

Và về sức mạnh của những con người bình dị khi cùng hướng đến một mục tiêu lớn lao.

Nếu những người lính Điện Biên là những người trực tiếp giành giật từng tấc đất trên chiến hào, thì những người thanh niên xung phong như Trần Văn Cam là những người giữ cho con đường dẫn tới chiến hào không bị đứt đoạn.

Phía trước cần đạn, họ mở đường.

Phía trước cần lương thực, họ bảo đảm giao thông.

Bom phá đường, họ phá bom.

Đường bị lấp, họ san đường.

Và khi tất cả đã hoàn thành, họ lại tiếp tục đi đến nơi khác.

Đó là một cuộc chiến không có tiếng hô xung phong vang dội như trên trận địa, nhưng lại cần đến lòng dũng cảm không kém bất kỳ trận đánh nào.

Trần Văn Cam chính là một biểu tượng cho cuộc chiến thầm lặng ấy.

Tên ông được đặt bên cạnh những người được gọi là “vua phá bom” của Điện Biên Phủ, nhưng đằng sau danh xưng ấy là hình ảnh một người thanh niên bình dị đã dành những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho Tổ quốc.

Một người từng đứng giữa “túi bom” Cò Nòi.

Một người từng bốn lần được đơn vị làm lễ truy điệu sống.

Một người từng mười một lần bị bom vùi lấp.

Một người đã cùng đồng đội phá hơn 120 quả bom.

Một người đã góp phần giữ cho con đường về Điện Biên không bị đóng lại.

Và một người cuối cùng được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhìn lại cuộc đời Trần Văn Cam, điều khiến chúng ta xúc động không chỉ là những con số hay những phần thưởng. Điều đáng nhớ nhất là tinh thần của một thế hệ đã biết đặt nhiệm vụ của đất nước lên trên sự an nguy của bản thân.

Chiến tranh đã lùi xa.

Những quả bom năm xưa đã nằm lại dưới lòng đất.

Những con đường từng bị máy bay đánh phá nay đã trở thành những tuyến giao thông nối liền các vùng quê.

Nhưng ký ức về những người đã mở đường vẫn còn.

Trong ký ức ấy có Trần Văn Cam.

Một người thanh niên xung phong quê Phú Thọ.

Một người chỉ huy Trung đội phá bom.

Một trong những “vua phá bom” của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Và hơn hết, một người đã dành tuổi trẻ của mình để làm cho con đường ra trận được thông suốt.

Có thể hôm nay chúng ta không còn nghe thấy tiếng bom trên Cò Nòi. Không còn nhìn thấy những đoàn xe nối dài trong đêm. Không còn thấy những thanh niên tuổi đôi mươi cúi xuống bên những quả bom nổ chậm.

Nhưng mỗi khi nhắc đến Chiến thắng Điện Biên Phủ, cần nhớ rằng phía sau chiến thắng ấy là những con người đã làm việc trong im lặng.

Họ đã mở đường cho lịch sử.

Họ đã phá những quả bom ngăn bước tiến của dân tộc.

Và Trần Văn Cam là một trong những người tiêu biểu nhất của thế hệ ấy.

Tên tuổi ông vì thế không chỉ thuộc về quá khứ.

Nó còn thuộc về ký ức của hôm nay.

Một ký ức nhắc nhở rằng hòa bình không tự nhiên mà có.

Đằng sau mỗi ngày bình yên là sự hy sinh của biết bao thế hệ.

Đằng sau một con đường rộng mở là những người từng dùng chính tuổi trẻ của mình để mở đường giữa bom đạn.

Và đằng sau Chiến thắng Điện Biên Phủ là những con người như Trần Văn Cam – những người đã không sờn lòng trước hiểm nguy, không tiếc tuổi xanh, sẵn sàng bước vào nơi được gọi là “cửa tử” để mở lối cho đồng đội, cho chiến dịch và cho ngày mai của đất nước.

Đó chính là câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Cam – người “vua phá bom” đã góp phần làm nên một trong những chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam.