AHLS Nguyễn Đình Xô - Ngọn lửa bất khuất giữa nhà tù Phú Quốc

Nguyễn Đình Xô sinh ngày 4-7-1946 trong một gia đình nông dân tại thôn Hộ Vệ, xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Từ khi còn trẻ, anh đã tích cực tham gia phong trào thanh niên ở địa phương và được tín nhiệm làm Bí thư Chi đoàn. Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn quyết liệt, Nguyễn Đình Xô cùng những người bạn nhiều lần viết quyết tâm thư bằng máu, tình nguyện lên đường vào miền Nam chiến đấu. Ngày 13-9-1965, ước nguyện ấy trở thành hiện thực khi anh chính thức nhập ngũ.

Năm 1966, Nguyễn Đình Xô được điều động vào chiến trường miền Nam. Ngày 28-7-1966, trong một trận chiến đấu ác liệt, anh bị thương nặng và rơi vào tay địch. Chúng lần lượt đưa anh qua các nhà tù ở Pleiku, Biên Hòa, Cần Thơ rồi đày ra Nhà tù Phú Quốc. Đó là nơi được ví như “địa ngục trần gian”, nơi những người tù cách mạng thường xuyên phải chịu đói khát, bệnh tật và những hình thức tra tấn tàn bạo.

Nhưng chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, phẩm chất kiên trung của Nguyễn Đình Xô càng tỏa sáng. Anh được giao nhiệm vụ làm Bí thư Chi đoàn trong khu giam, thường xuyên động viên đồng đội giữ vững tinh thần, đoàn kết đấu tranh chống đánh đập, chống lao dịch và đòi cải thiện điều kiện sinh hoạt. Khi đoàn Hồng Thập tự quốc tế đến kiểm tra nhà tù, anh đã dũng cảm đứng lên tố cáo những hành vi tra tấn và ngược đãi tù binh. Vì vậy, anh trở thành người bị cai ngục theo dõi và tìm mọi cách trả thù.

Theo lời kể của ông Nguyễn Văn Thuận – một trong 12 tù binh bị tra tấn cùng anh – Nguyễn Đình Xô đã phải chịu những đòn hành hạ vô cùng tàn khốc. Địch còng chặt tay chân anh vào bàn ghế rồi lần lượt đóng những chiếc đinh vào các đầu ngón tay. Sau mỗi lần ra đòn, chúng lại ép anh thừa nhận mình là người lãnh đạo tổ chức cách mạng trong nhà tù và yêu cầu khai ra danh tính đồng đội. Dù đau đớn đến kiệt sức, Nguyễn Đình Xô vẫn cắn răng chịu đựng, nhất quyết không khai báo và không để tổ chức bị tổn thất.

Không khuất phục được ý chí của người chiến sĩ trẻ, ngày 12-4-1969, kẻ địch tiếp tục trói chân tay anh, nhét vào bao tải rồi dùng nước sôi tra tấn. Trong giây phút cuối cùng, Nguyễn Đình Xô vẫn hướng về đồng đội, giữ trọn niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Anh anh dũng hy sinh khi chưa tròn 23 tuổi. Hai ngày sau, kẻ địch mới cho phép những người tù đưa thi thể anh đi an táng.

Sự hy sinh của Nguyễn Đình Xô đã gây xúc động mạnh trong toàn nhà tù. Đồng đội tổ chức lễ truy điệu anh theo từng nhóm nhỏ, chuyền tay nhau những câu chuyện về tinh thần bất khuất của người chiến sĩ trẻ. Noi gương anh, các tù binh tiếp tục đoàn kết đấu tranh, buộc cai ngục phải nhượng bộ và chấp nhận một số yêu sách. Với họ, Nguyễn Đình Xô không chỉ là một người đồng đội đã ngã xuống mà còn là ngọn lửa tiếp thêm sức mạnh để những người ở lại vượt qua đòn roi, giữ vững lòng trung thành với Tổ quốc.

Năm 2018, Chủ tịch nước truy tặng Nguyễn Đình Xô danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời chỉ kéo dài chưa đầy 23 năm, nhưng lòng dũng cảm, đức hy sinh và khí phách kiên trung của anh đã trở thành biểu tượng sáng ngời của người chiến sĩ cách mạng trong lao tù của kẻ thù.