Alăng Bhốuch – Người Cơ Tu mù gùi hơn 180 tấn lương thực, súng đạn cho bộ đội

Thời kỳ lịch sử

Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – chiến trường Khu 5, miền Tây Quảng Nam, đặc biệt là vùng căn cứ và hành lang vận chuyển qua địa bàn người Cơ Tu.
1. Người con của núi rừng Bhalêê

Alăng Bhốuch sinh năm 1931, tại Bhalêê, vùng đất của đồng bào Cơ Tu ở miền núi phía tây Quảng Nam.

Đây là vùng núi hiểm trở.

Những con đường xuyên rừng không phải những con đường bằng phẳng.

Muốn đi từ bản này sang bản khác phải vượt dốc, qua suối, băng rừng.

Trong chiến tranh, chính địa hình ấy trở thành một phần của cuộc chiến.

Người miền núi không chỉ sống trên núi.

Họ hiểu núi.

Biết con đường nào có thể đi.

Biết con suối nào có nước.

Biết mùa nào vượt được đèo.

Biết cách đi trong rừng mà không để lại nhiều dấu vết.

Và những hiểu biết ấy trở thành một nguồn lực vô cùng quý giá đối với cách mạng.

Chú thích: Vùng núi Tây Giang, Quảng Nam – quê hương của Anh hùng LLVTND Alăng Bhốuch và cộng đồng Cơ Tu.
Nguồn: Báo Đà Nẵng; Ngân hàng tên đường và công trình công cộng tỉnh Quảng Nam.

2. Khi đôi mắt không còn nhìn thấy

Điều làm câu chuyện Alăng Bhốuch trở nên đặc biệt là:

ông bị mù.

Đối với một người sống ở miền núi, mất thị lực đã là một thiệt thòi rất lớn.

Nhưng trong chiến tranh, điều đó gần như có nghĩa:

không thể đi rừng.

Không thể mang hàng.

Không thể làm nhiệm vụ hậu cần.

Ít nhất, người ta có thể nghĩ như vậy.

Nhưng Alăng Bhốuch đã chứng minh điều ngược lại.

Ông không cần nhìn thấy con đường bằng mắt.

Ông nhớ con đường bằng đôi chân.

Nhớ từng con dốc.

Từng đoạn suối.

Từng lối mòn.

Từng khoảng rừng.

Và ông bắt đầu những chuyến đi mà người bình thường đã thấy khó khăn.

Chú thích: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Alăng Bhốuch – người Cơ Tu quê Bhalêê, Tây Giang, Quảng Nam.
Nguồn: Báo Đà Nẵng và Ngân hàng tên đường tỉnh Quảng Nam.

3. Chiếc gùi trên lưng

Vũ khí và lương thực không tự đến được chiến trường.

Một đơn vị bộ đội ở giữa rừng muốn chiến đấu phải có:

gạo.

muối.

thuốc men.

đạn.

súng.

trang bị.

Trong điều kiện đường sá bị đánh phá, máy bay địch kiểm soát nhiều khu vực, vận chuyển bằng cơ giới gần như không thể thực hiện ở nhiều địa bàn.

Khi ấy, con người trở thành phương tiện vận tải.

Một chiếc gùi.

Một đôi chân.

Một người dẫn đường.

Và một chuyến đi xuyên rừng.

Alăng Bhốuch đã biến chính mình thành một mắt xích của tuyến hậu cần.

Chú thích: Đồng bào Cơ Tu sử dụng gùi để vận chuyển lương thực, hàng hóa trên địa hình miền núi; hình ảnh minh họa phương thức vận tải từng rất quan trọng ở Khu 5.
Nguồn: Tư liệu văn hóa – lịch sử Quảng Nam.

4. Hơn 180 tấn hàng

Đây là con số khiến câu chuyện trở nên khó tin.

Theo Báo Đà Nẵng, Alăng Bhốuch đã gùi cõng hơn 180 tấn lương thực, súng đạn cho bộ đội đánh giặc trong những năm chiến tranh.

180 tấn.

Nếu chia thành những chuyến nhỏ, đó vẫn là một khối lượng khổng lồ.

Mỗi chuyến là một lần:

đeo gùi lên lưng.

cầm gậy.

bước vào rừng.

Và đi.

Rồi trở về.

Lại đi.

Lại trở về.

Không phải một ngày.

Không phải một tháng.

Mà qua nhiều năm chiến tranh.

Chú thích: Phương thức vận chuyển hàng hóa bằng gùi trên tuyến Trường Sơn và các chiến trường miền núi; minh họa cho những chuyến vận tải mà Alăng Bhốuch thực hiện.
Nguồn: Tư liệu lịch sử chiến tranh Việt Nam.

5. Người không nhìn thấy nhưng biết đường

Có lẽ điều kỳ lạ nhất không phải là trọng lượng hàng hóa.

Mà là cách ông tìm đường.

Người bình thường có thể nhìn thấy lối mòn.

Alăng Bhốuch thì không.

Nhưng rừng núi có những dấu hiệu khác.

Tiếng nước chảy.

Độ dốc của mặt đất.

Rễ cây dưới bàn chân.

Hướng gió.

Tiếng người.

Mùi khói.

Những ký ức về địa hình.

Một người đã sống cả đời ở miền núi có thể ghi nhớ không gian theo một cách khác.

Và Alăng Bhốuch đã biến sự hiểu biết ấy thành khả năng vượt núi.

Chú thích: Địa hình núi rừng Tây Giang – không gian địa lý đặc trưng của vùng hoạt động của Alăng Bhốuch.
Nguồn: Tư liệu địa phương Quảng Nam.

6. Bom đạn trên đường gùi hàng

Đường vận tải không phải lúc nào cũng bình yên.

Máy bay Mỹ liên tục đánh phá những khu vực nghi ngờ có lực lượng và tuyến vận chuyển của cách mạng.

Những người gùi hàng phải đối mặt với bom.

Với máy bay.

Với pháo kích.

Với những đoạn đường bị cày nát.

Báo Đà Nẵng ghi lại rằng Alăng Bhốuch nhiều lần bị bom vùi nhưng không chết.

Một người bình thường có thể mất phương hướng khi bị thương hoặc choáng váng.

Nhưng với ông, mỗi lần thoát khỏi bom đạn lại là một lần tiếp tục.

Chiếc gùi lại được đặt lên lưng.

Và con đường lại bắt đầu.

Chú thích: Máy bay Mỹ đánh phá các vùng căn cứ và tuyến vận tải ở miền Nam trong chiến tranh; ảnh minh họa bối cảnh nguy hiểm trên những tuyến đường vận chuyển của Khu 5.
Nguồn: Tư liệu lịch sử chiến tranh Việt Nam.

7. Hậu cần cũng là một mặt trận

Trong những câu chuyện chiến tranh, người ta thường nhớ đến người trực tiếp nổ súng.

Nhưng nếu không có hậu cần:

người lính không thể chiến đấu.

Không có gạo thì không thể hành quân.

Không có đạn thì không thể đánh.

Không có thuốc thì không thể cứu thương binh.

Không có người vận chuyển thì hàng hóa nằm lại ở phía sau.

Vì thế, một người gùi hàng cũng đang tham gia vào cuộc chiến.

Alăng Bhốuch không trực tiếp chỉ huy một trận đánh lớn.

Nhưng ông góp phần giữ cho mạch hậu cần không bị đứt.

Chú thích: Lực lượng hậu cần và dân công vận chuyển hàng hóa phục vụ chiến trường trong kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn: Tư liệu lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam.

8. Người Cơ Tu và cuộc kháng chiến

Câu chuyện Alăng Bhốuch cũng là câu chuyện về đồng bào Cơ Tu.

Trong những năm chiến tranh, vùng núi phía tây Quảng Nam là địa bàn chiến lược.

Đồng bào địa phương vừa phải chịu bom đạn, vừa phải bảo vệ bản làng, vừa tham gia hỗ trợ lực lượng cách mạng.

Những người như Alăng Bhốuch cho thấy đóng góp của đồng bào miền núi không chỉ nằm ở việc che chở cán bộ.

Họ trực tiếp:

gùi hàng.

dẫn đường.

vận chuyển vũ khí.

bảo đảm lương thực.

Và nhiều người đã hy sinh.

Chú thích: Đồng bào Cơ Tu ở miền Tây Quảng Nam – lực lượng có nhiều đóng góp cho cách mạng trong kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn: Tư liệu lịch sử, văn hóa Quảng Nam.

9. Một người mù giữa rừng sâu

Nếu đặt Alăng Bhốuch giữa một đội hình vận tải, ông là trường hợp đặc biệt.

Những người khác có thể nhìn thấy máy bay.

Nhìn thấy đường.

Nhìn thấy nhau.

Còn ông phải dựa vào những người xung quanh và ký ức địa hình.

Nhưng điều ấy không khiến ông trở thành người đứng ngoài.

Ngược lại.

Ông vẫn nhận việc.

Vẫn mang gùi.

Vẫn đi.

Và vẫn quay trở lại.

Có lẽ đó là điều khiến câu chuyện về ông được người dân Quảng Nam lưu giữ như một huyền thoại.

Chú thích: Alăng Bhốuch – nhân vật được Báo Đà Nẵng gọi là một “huyền thoại” của vùng núi Quảng Nam.
Nguồn: Báo Đà Nẵng.

10. Sau chiến tranh – ông lại lên núi

Điều đáng chú ý là cuộc đời Alăng Bhốuch không kết thúc khi chiến tranh kết thúc.

Trong thời bình, ông vẫn tiếp tục làm một việc gắn với núi rừng.

Ông lên núi tìm nguồn nước và dẫn nước về ruộng.

Theo Báo Đà Nẵng, công việc ấy đã giúp mở ra điều kiện sản xuất tốt hơn cho hàng trăm hộ đồng bào Cơ Tu.

Nếu trong chiến tranh, ông đưa:

gạo và đạn

về phía bộ đội,

thì trong hòa bình, ông đưa:

nước

về phía ruộng đồng.

Hai công việc khác nhau.

Nhưng cùng xuất phát từ một điều:

muốn cộng đồng mình sống tốt hơn.

Chú thích: Đời sống sản xuất của đồng bào Cơ Tu ở Tây Giang trong thời bình; Alăng Bhốuch từng góp phần đưa nước về ruộng cho người dân địa phương.
Nguồn: Báo Đà Nẵng.

11. Từ người gùi hàng đến Anh hùng

Những đóng góp trong chiến tranh của Alăng Bhốuch được Nhà nước ghi nhận.

Ngân hàng tên đường và công trình công cộng tỉnh Quảng Nam xác định ông là:

Liệt sĩ – Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tư liệu này cũng ghi rõ ông sinh năm 1931, mất năm 2015, quê tại Bhalêê, Tây Giang.

Danh hiệu Anh hùng thường khiến người ta nghĩ đến những trận đánh.

Nhưng Alăng Bhốuch là một ví dụ khác.

Một người có thể trở thành Anh hùng không chỉ vì đã bắn bao nhiêu phát súng.

Mà còn vì đã làm được điều tưởng như không thể:

một người mù gùi hàng trăm tấn hàng qua núi để nuôi một cuộc chiến.

Chú thích: Anh hùng LLVTND Alăng Bhốuch (1931–2015).
Nguồn: Ngân hàng tên đường tỉnh Quảng Nam và Báo Đà Nẵng.

12. Một con người – hai cuộc đời

Có thể chia cuộc đời Alăng Bhốuch thành hai chặng rất rõ.

Trong chiến tranh:

Ông gùi lương thực.

Gùi súng đạn.

Vượt bom.

Vượt núi.

Phục vụ bộ đội.

Trong hòa bình:

Ông lên núi.

Tìm nước.

Đưa nước về ruộng.

Giúp đồng bào sản xuất.

Hai thời kỳ khác nhau.

Nhưng cùng một con người.

Vẫn là chiếc gậy.

Vẫn là đôi chân.

Vẫn là những con đường núi.

Chỉ khác một điều:

ngày trước ông đi để nuôi chiến trường; sau này ông đi để nuôi bản làng.

Chú thích: Bản làng Cơ Tu ở Tây Giang ngày nay – vùng quê gắn với cuộc đời Alăng Bhốuch.
Nguồn: Tư liệu địa phương Quảng Nam.

Lời kết – Người không có đôi mắt nhưng thuộc từng con đường

Alăng Bhốuch mất năm 2015.

Nhưng câu chuyện của ông vẫn còn được kể ở Quảng Nam.

Không phải bởi ông là một vị tướng.

Không phải bởi ông từng chỉ huy một chiến dịch.

Mà bởi một điều giản dị hơn.

Ông không nhìn thấy đường, nhưng vẫn tìm được đường.

Chú thích: Núi rừng Tây Giang – không gian đã ghi dấu những năm tháng chiến đấu và cuộc đời của Alăng Bhốuch.
Nguồn: Tư liệu địa phương Quảng Nam.

Ông không nhìn thấy bom rơi.

Nhưng ông biết khi nào phải nằm xuống.

Ông không nhìn thấy con đường.

Nhưng ông biết phải bước về đâu.

Ông không nhìn thấy chiếc gùi trên lưng.

Nhưng ông biết trong đó có thứ mà bộ đội đang cần.

Và ông cứ đi.

Một chuyến.

Rồi một chuyến nữa.

Cho đến khi con số ấy lên tới hơn 180 tấn lương thực, súng đạn, theo tư liệu Báo Đà Nẵng.

Chú thích: Hình ảnh Alăng Bhốuch trong những năm cuối đời.
Nguồn: Báo Đà Nẵng.

Và khi chiến tranh kết thúc, ông vẫn không ngừng đi.

Nhưng lần này, ông không gùi đạn.

Ông tìm nguồn nước cho ruộng đồng.

Một người từng góp sức giữ cho chiến trường không thiếu lương thực, cuối đời lại góp sức để chính quê hương mình có thêm lương thực.

Đó có lẽ là cách đẹp nhất để khép lại câu chuyện về Alăng Bhốuch:

một người Cơ Tu mù đã dùng đôi chân của mình để đi qua chiến tranh, và dùng những đôi chân ấy để mở đường cho cuộc sống trong hòa bình.