Ám ảnh chiến tranh – câu chuyện còn ở lại trong con người

Ám ảnh chiến tranh – câu chuyện còn ở lại trong con người

Có lúc, người cầm bút tự hỏi: viết về chiến tranh vào thời điểm này liệu có quá nặng về hoài niệm, có lạc nhịp với đời sống hôm nay hay không. Cuộc chiến gần nhất cũng đã lùi xa gần nửa thế kỷ. Nhưng rồi, trong chuyến đi về Bình Phước, khi tận mắt nhìn thấy những dấu tích còn sót lại, tôi nhận ra: chiến tranh chưa hề khép lại. Những di tích chỉ là phần nổi; điều ám ảnh hơn cả chính là những vết hằn âm thầm, bền bỉ trong số phận con người.

Một đứa trẻ sinh ra từ khói lửa

Bữa trưa hôm ấy, tại Ban Chỉ huy Quân sự thị xã, những người đồng đội kể cho chúng tôi nghe về cuộc đời nhiều bão tố của Trung tá Dương Hà Cường. Anh không biết cha mẹ ruột của mình là ai.

Mùa hè năm 1972, khi những trận đánh dữ dội vừa chấm dứt, các đơn vị giải phóng rút khỏi thị xã. Giữa đống đổ nát còn bốc mùi khói bom, họ bắt gặp một cậu bé chừng hai tuổi, người lấm lem đất cát, ngồi khóc gọi mẹ bên những bức tường sập. Những người lính hiểu rằng cha mẹ em đã không còn. Họ bế em theo, và từ khoảnh khắc ấy, đứa trẻ trở thành “con chung” của cả đơn vị.

Em lớn lên giữa vòng tay những người lính, đi đâu cũng theo họ, như một chiến sĩ bé nhất. Ai cũng thương, ai cũng dạy em từng điều nhỏ. Khi Chiến dịch Hồ Chí Minh bắt đầu, em được ngồi trên xe tăng cùng đoàn quân thần tốc tiến về Sài Gòn. Nhưng để bảo vệ tính mạng cho em, khi đi qua Bình Long – nơi em được tìm thấy – các anh bàn giao em cho một gia đình cơ sở cách mạng nuôi dưỡng.

Hai vợ chồng ấy, anh Hà Nghĩa và chị Dương Thị Hường, lấy họ của vợ, họ của chồng ghép lại, đặt tên cho đứa trẻ là Dương Hà Cường. Trong vòng tay yêu thương hiếm hoi ấy, cậu bé sống được khoảng một năm thì sóng gió lại ập đến. Gia đình tan vỡ, hai người chia tay, để lại cậu bé năm tuổi trong căn nhà rách nát. Trước lúc đi, họ chỉ kịp nói: “Bố mẹ không còn điều kiện nuôi con nữa, con phải tự lo lấy thân mình”.

Từ đó, cậu bé sống bằng nghề nhặt ve chai, làm đủ thứ việc miễn có cái ăn. Lớn thêm chút nữa, Cường hiểu rằng con đường duy nhất để thoát khỏi kiếp lang thang là học chữ. Ban ngày đến lớp, ban đêm lăn lóc bãi rác, bờ sông. Có những đêm, trong căn nhà tre trống hoác, cậu mơ thấy bố mẹ ruột – gương mặt đầy máu – kéo cậu ra khỏi vòng tay những người đã từng cưu mang mình. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi sợ hãi thì vẫn ở lại trong tâm hồn đứa trẻ.

Quân đội – mái nhà thứ hai

Cuối những năm trung học, áp lực mưu sinh và học hành dồn dập khiến Cường từng định xuống tóc đi tu. Nhưng đúng lúc ấy, một ân nhân xuất hiện: bác sĩ quân y Hà Tố Thiện, Phó Chủ nhiệm Hậu cần kiêm Chủ nhiệm Quân y Học viện Lục quân II. Ông giúp Cường bước vào con đường binh nghiệp.

Từ đó, quân đội trở thành gia đình thực sự của anh. Với ý chí bền bỉ và ký ức chiến tranh chưa từng nguôi, Cường nỗ lực không ngừng, trở thành một sĩ quan chỉ huy vững vàng. Trong sâu thẳm, anh mang theo một tâm nguyện giản dị mà day dứt: phải làm tất cả để đất nước này không còn những đứa trẻ bơ vơ như chính mình năm xưa.

Giờ đây, Dương Hà Cường đã có gia đình, hai con trai, một mái nhà nhỏ bình yên. Cuộc sống của anh và vợ – chị Phạm Thị Hoa – được vun đắp từ đồng lương sĩ quan và quầy tạp hóa bé nhỏ gần nhà thờ Bình Long. Nhưng ký ức chiến tranh thì chưa bao giờ rời bỏ anh.

Những ngôi mộ chưa có tên

Hành trình của chúng tôi tiếp tục tới bia tưởng niệm 35 liệt sĩ Đồn Biên phòng 801, gần cửa khẩu Hoa Lư. Năm 1978, một tiểu đoàn quân Pol Pot bất ngờ tập kích, bao vây đồn trong đêm. Không kịp gọi chi viện, cả đơn vị chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và hy sinh trọn vẹn. Không ai sống sót.

Buổi trưa, chúng tôi ăn cơm cùng Đội K72 – đơn vị chuyên tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Từ ngày thành lập đến nay, họ đã đưa về hàng nghìn đồng đội từ đất Campuchia, nhưng con số liệt sĩ chưa tìm được mộ ở Bình Phước vẫn còn rất lớn. Có những địa danh, nhân chứng đã già, đã mất; những cánh rừng, bãi đất đã đổi thay, khiến việc tìm kiếm ngày càng gian nan.

Trong bữa cơm ấy, câu chuyện về liệt sĩ Hoàng Minh Chính khiến tôi lặng đi. Người sĩ quan trẻ – tác giả bài thơ “Đi học” – đã ngã xuống trên đất bạn khi chưa hề biết rằng những câu thơ giản dị của mình sẽ sống mãi. Gia đình, người thân, cả người con gái ông từng yêu đã nhiều lần sang Campuchia tìm mộ, nhưng vẫn chưa thấy anh trở về.

Chiến tranh chưa bao giờ kết thúc

Có lẽ, chiến tranh chỉ kết thúc trên bản đồ và trong sách sử. Còn trong số phận con người, nó vẫn tiếp tục tồn tại – trong những đứa trẻ mồ côi, trong những ngôi mộ chưa tìm thấy, trong ký ức của những người đi tìm đồng đội suốt hàng chục năm.

Chỉ có thân xác là nằm lại với cát bụi. Còn những trái tim quả cảm, những câu thơ, những cuộc đời đã sống và hy sinh cho đất nước – tất cả vẫn ở lại, lặng lẽ nhắc nhở chúng ta rằng: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng những nỗi đau không bao giờ cũ.