Ám hiệu bằng chiếc nón lá và tấm sơ đồ mật kho bom Thành Tuy Hạ

Mẹ Võ Thị Thấy sinh năm 1910 tại Phước Lương, xã Phú Hữu,. Vốn mang bản chất hiền hòa, chơn chất của một người nông dân, mẹ những tưởng cuộc đời mình sẽ trôi qua bình lặng cùng chồng con sớm tối cày sâu cuốc bẫm trên đồng ruộng quê hương. Thế nhưng, chứng kiến sự đàn áp dã man của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai, mẹ vô cùng xót xa và quyết định bàn bạc với chồng về việc động viên các con đi đánh giặc. Mẹ nhận định rằng gia đình có đến 12 đứa con, trong đó 5 đứa con trai đều ở tuổi đi quân dịch, nếu cứ ở nhà thì sớm muộn cũng bị địch bắt đi lính đàn áp đồng bào mình. Từ suy nghĩ sâu sắc đó, trong hai năm 1963-1964, gia đình mẹ đã dứt ruột lần lượt tiễn bốn người con trai vào vùng giải phóng để tham gia cách mạng.Tiễn các con đi, bọn tề, xã và mật vụ không ngừng bắt mẹ lên tra khảo, hăm dọa sẽ giết cả gia đình nếu không khai báo tung tích và nơi hoạt động của các con. Dù bị tra tấn dã man, mẹ vẫn kiên cường đáp trả bằng lý lẽ đanh thép, khẳng định các con đã trưởng thành, có ý thức giải phóng dân tộc là trách nhiệm của thanh niên thì làm sao mẹ cản được. Bất lực trước sự gan góc của mẹ, địch buộc phải thả người nhưng lại gom gia đình mẹ vào "khu gia đình Cộng sản" để tuân thủ quy định kìm kẹp nghiêm ngặt của chúng. Sống giữa hang hùm miệng sói, mẹ vẫn khéo léo tìm cách liên lạc với cách mạng và sáng tạo ra ám hiệu bằng chiếc nón lá đặt trên mái nhà. Nếu chiếc nón được úp xuống là báo hiệu tình hình yên ổn có thể hoạt động, còn nếu nón ngửa lên là tin mật báo địch chuẩn bị lùng sục càn quét, nhờ đó giúp phong trào địa phương tránh được rất nhiều tổn thất.Không dừng lại ở việc cảnh giới, một trong những đóng góp tiêu biểu và táo bạo nhất của mẹ là công tác binh vận vô cùng khéo léo đối với người con rể đang là quân nhân của ngụy quyền. Nhờ sự tác động và cảm hóa của mẹ, người con rể đã tiến hành điều nghiên, nắm rõ tình hình và tự tay vẽ sơ đồ kho bom Thành Tuy Hạ để cung cấp cho lực lượng biệt động của ta. Khi nhận được tấm sơ đồ vô giá này, mẹ đã mưu trí giấu kín vào gấu quần và bí mật chuyển qua các trạm gác để đưa đến các cơ sở mật, chuyển về căn cứ an toàn. Tấm sơ đồ ấy đã góp phần trực tiếp làm nên trận đánh kho bom thắng lợi vang dội, và khi nhìn ngọn lửa bốc cháy ngùn ngụt ở Thành Tuy Hạ, lòng mẹ rộn ràng niềm vui như chính mình trực tiếp cầm súng chiến đấu.Niềm vui chiến thắng giặc chưa được trọn vẹn thì những nỗi đau xé lòng liên tiếp ập đến với mẹ khi các con lần lượt hy sinh. Ngày 5/6/1967, anh Trương Văn Dứt anh dũng ngã xuống trong một trận chống càn, rồi đến tháng 4/1969, người con trai lớn Trương Văn Giàu cũng tiếp bước em mình nằm lại chiến trường. Bi kịch tột cùng xảy đến vào đêm 29/11/1969, khi hai người con khác là anh Trương Văn Chỗ và Trương Văn Hết tình cờ gặp nhau trên đường đi công tác, nhưng chưa kịp vui mừng thì đã rơi vào ổ phục kích và cùng hy sinh oanh liệt. Những mất mát tận cùng ấy đã tạc nên bức tượng đài bất tử về đức hy sinh cao cả của mẹ Võ Thị Thấy, một người mẹ đã hiến dâng những núm ruột thân yêu nhất cho nền độc lập, hòa bình của Tổ quốc.