ẤM TRÀ CHIỀU TRONG PHUM SÓC CAMPUCHIA

ẤM TRÀ CHIỀU TRONG PHUM SÓC CAMPUCHIA

Trong những năm tháng làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia, chú Nguyễn Văn Phố không chỉ cùng đồng đội chiến đấu mà còn tích cực tham gia công tác dân vận, xây dựng phum sóc. Bằng những ấm trà mang từ Việt Nam sang, chú thường mời các cụ già trong phum trò chuyện, lắng nghe tâm tư và từng bước xây dựng lòng tin với người dân địa phương. Những buổi trà chiều giản dị ấy trở thành ký ức đẹp về tình quân dân, sự chân thành và tinh thần đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân hai nước Việt Nam – Campuchia.

Giữa những năm tháng chiến đấu đầy gian khổ trên đất Campuchia, có những kỷ niệm không gắn với tiếng súng, những cuộc hành quân hay những trận đánh ác liệt, mà bắt đầu từ những việc làm rất đỗi bình dị. Với chú Nguyễn Văn Phố, sinh năm 1957, quê xã Hòa Hội, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh, một trong những ký ức đáng nhớ trong thời gian làm nhiệm vụ quốc tế chính là những buổi chiều mời các cụ già người Campuchia uống trà, trò chuyện và tìm hiểu cuộc sống của người dân trong phum sóc.

Giữa một chiến trường còn nhiều hiểm nguy, những chén trà giản dị ấy đã góp phần đưa người lính Việt Nam đến gần hơn với nhân dân nước bạn, từng bước xây dựng lòng tin và sự gắn bó trong hoàn cảnh mà sự nghi kỵ, sợ hãi vẫn còn hiện hữu.

Sau khi cùng quân và dân Việt Nam chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, chú Nguyễn Văn Phố tiếp tục tham gia làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Theo lời kể của chú, chú được bổ sung vào Tiểu đoàn 16, thuộc Trung đoàn 744, biên chế tại Đại đội 1.

Sau chiến thắng ngày 7 tháng 1 năm 1979, quân tình nguyện Việt Nam tiếp tục phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia thực hiện nhiệm vụ truy quét tàn quân Pol Pot, giúp nhân dân ổn định đời sống và khôi phục đất nước sau thảm họa diệt chủng. Đó là một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử quan hệ hai nước, khi nhiệm vụ chiến đấu gắn liền với trách nhiệm giúp đỡ nhân dân nước bạn.

Đối với chú Phố và đồng đội, nhiệm vụ trên đất Campuchia không chỉ là cầm súng chiến đấu. Một công việc quan trọng khác là xây dựng phum sóc, giúp ổn định địa bàn và vận động người dân cùng tham gia giữ gìn an ninh.

Theo lời chú kể, đơn vị thường triển khai nhiệm vụ theo hình thức cuốn chiếu. Bộ đội đến một phum, ở lại khoảng một tuần để nắm tình hình, làm công tác tư tưởng, xây dựng mối quan hệ với nhân dân, sau đó tiếp tục chuyển sang địa bàn khác.

Thời gian một tuần không dài, nhất là ở những nơi người dân còn e dè trước sự xuất hiện của lực lượng vũ trang. Muốn hiểu được tình hình trong phum, người lính không thể chỉ dựa vào việc quan sát hay tuần tra mà còn phải tìm cách tiếp xúc, lắng nghe những người đang sinh sống tại đó.

Thế nhưng, việc tiếp cận người dân Campuchia trong hoàn cảnh ấy không hề đơn giản.

Chú Phố kể rằng một trong những khó khăn lớn nhất của bộ đội Việt Nam là bất đồng ngôn ngữ. Phần lớn chiến sĩ khi sang đất bạn không biết tiếng Campuchia, trong khi người dân địa phương cũng không hiểu tiếng Việt.

Không có tiếng nói chung, việc hỏi thăm đời sống, giải thích nhiệm vụ hay tìm hiểu tình hình địa bàn đều gặp trở ngại.

Khó khăn ấy càng lớn hơn khi một bộ phận người dân vẫn chịu ảnh hưởng từ những lời tuyên truyền sai lệch của tàn quân Pol Pot. Có người mang tâm lý nghi ngại, xa cách, thậm chí không muốn tiếp xúc với bộ đội Việt Nam.

Nhiều người không hẳn có thái độ thù địch, mà đơn giản là họ sợ.

Theo lời chú Phố, tàn quân Pol Pot thường đe dọa những người dân có quan hệ hoặc cung cấp thông tin cho bộ đội Việt Nam. Nếu bị phát hiện, họ có thể bị trả thù, thậm chí sát hại. Chính nỗi sợ ấy khiến không ít người chỉ mong được yên thân, không muốn liên quan đến hoạt động của bất kỳ lực lượng nào.

Trong hoàn cảnh đó, việc xây dựng lòng tin không thể nóng vội.

Chú Phố nhận thấy rằng muốn làm tốt công tác dân vận, trước hết người lính phải biết cách trò chuyện với nhân dân. Theo chú, biết tiếng Campuchia là một lợi thế rất lớn, bởi khi hiểu được tiếng nói của người dân, bộ đội mới có thể hỏi thăm, giải thích và nắm bắt tâm tư của họ.

Chú gọi việc ấy bằng một cách nói rất gần gũi: biết tiếng để làm công tác “ngoại giao” với dân.

Từ nhận thức đó, những cuộc gặp gỡ, trò chuyện đời thường trở thành một phần quan trọng trong hoạt động của chú và đồng đội.

Một trong những cách chú Phố thường thực hiện là mời các cụ già trong phum uống trà vào buổi chiều.

Trà được gửi từ Việt Nam sang, trở thành món quà nhỏ mà chú sử dụng để tiếp chuyện những người cao tuổi ở địa phương.

Không phải những cuộc họp đông người hay những buổi tuyên truyền trang trọng, việc tiếp xúc diễn ra qua những lần mời trà, hỏi thăm và lắng nghe câu chuyện của bà con.

Chú Phố kể rằng qua những buổi trò chuyện ấy, chú và những đồng đội biết tiếng Campuchia thường hỏi các cụ già về cuộc sống của người dân trước và sau khi quân tình nguyện Việt Nam đến.

Những câu chuyện không chỉ giúp bộ đội hiểu thêm về đời sống của bà con mà còn phản ánh những khó khăn, lo lắng và nguyện vọng của người dân trong phum.

Đối với những người đã trải qua chiến tranh và những biến động khốc liệt dưới chế độ Pol Pot, việc có người đến hỏi thăm, lắng nghe cũng là một hình thức tiếp xúc gần gũi.

Từ những cuộc trò chuyện bình dị ấy, khoảng cách giữa người lính Việt Nam và người dân Campuchia từng bước được thu hẹp.

Theo lời chú Phố, ban đầu có những người dân không dám nói nhiều. Họ e ngại việc tiếp xúc với quân tình nguyện sẽ bị tàn quân Pol Pot phát hiện. Nhưng khi thấy bộ đội kiên trì giúp đỡ địa phương, giữ đúng kỷ luật và đối xử chân thành, một số người dần thay đổi thái độ.

Từ chỗ giữ khoảng cách, họ bắt đầu gần gũi và tin tưởng hơn.

Đó là kết quả của cả một quá trình, chứ không chỉ từ một vài cuộc gặp gỡ.

Bên cạnh những buổi uống trà, bộ đội còn phải thể hiện thái độ tôn trọng người dân trong từng việc làm hằng ngày.

Chú Phố kể rằng có những trường hợp người dân, do chịu ảnh hưởng của tuyên truyền sai lệch hoặc có thái độ thiếu thiện cảm, đã có những hành động khiến bộ đội khó chịu.

Chú nhớ từng có trường hợp người dân để trẻ nhỏ đi vệ sinh ngay nơi các chiến sĩ mắc võng nằm nghỉ. Dù vậy, anh em vẫn phải giữ đúng kỷ luật dân vận, không được tùy tiện trách mắng hay đối xử thô lỗ với dân.

Nhớ lại sự việc, chú nói bằng giọng mộc mạc: “Nhưng mà mình người dân mình lính mình đâu có dám nói.”

Câu nói ấy phản ánh một nguyên tắc mà những người lính như chú Phố luôn ý thức trong quá trình làm nhiệm vụ: dù gặp khó khăn hay bị hiểu lầm, vẫn phải giữ gìn tác phong, tôn trọng người dân nước bạn.

Bởi muốn người dân tin tưởng, người lính trước hết phải thể hiện sự chân thành và đúng mực trong cách ứng xử.

Cũng từ quá trình làm công tác dân vận, chú Phố và đồng đội hiểu rõ hơn vai trò của nhân dân trong việc bảo đảm an toàn địa bàn.

Trên chiến trường Campuchia, tàn quân Pol Pot thường trà trộn vào dân cư. Có những người ban ngày xuất hiện như những người lao động bình thường, nhưng thực tế lại tham gia hoạt động của địch.

Chính vì vậy, bộ đội gặp nhiều khó khăn trong việc phân biệt người dân vô tội với những phần tử đang bí mật hoạt động.

Trong khi đó, người dân địa phương là những người am hiểu địa bàn và có thể nhận biết các dấu hiệu bất thường trong phum sóc.

Theo lời chú Phố, sau khi làm tốt công tác tư tưởng và xây dựng được lòng tin, đơn vị tìm cách hình thành những mối liên hệ với một số người dân đáng tin cậy, trong đó có thanh niên địa phương.

Những người này có thể bí mật thông báo cho bộ đội khi phát hiện hoạt động của tàn quân Pol Pot hoặc những dấu hiệu nguy hiểm trong khu vực.

Tuy nhiên, việc trao đổi thông tin phải hết sức kín đáo.

Chú Phố nhấn mạnh rằng người dân rất sợ bị trả thù. Nếu quân tình nguyện rời khỏi phum mà tàn quân Pol Pot phát hiện ai đã giúp đỡ hoặc cung cấp thông tin cho bộ đội Việt Nam, tính mạng của người ấy có thể bị đe dọa.

Bởi vậy, xây dựng lòng tin không chỉ là để người dân hỗ trợ bộ đội, mà còn gắn với trách nhiệm giữ bí mật và bảo đảm an toàn cho những người đã tin tưởng mình.

Trong bối cảnh ấy, những buổi trà chiều với người cao tuổi mang một ý nghĩa đặc biệt.

Qua việc hỏi thăm cuộc sống, lắng nghe tâm tư và tìm hiểu tình hình địa phương, chú Phố cùng đồng đội có thêm điều kiện để hiểu người dân, từ đó thực hiện công tác vận động phù hợp hơn.

Người lính không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hay sức mạnh của vũ khí để tạo dựng lòng tin. Những việc làm chân thành, thái độ tôn trọng và sự kiên trì mới có thể giúp người dân từng bước vượt qua tâm lý e ngại.

Công tác xây dựng phum sóc vì vậy đòi hỏi nhiều thời gian và sự bền bỉ.

Có khi đơn vị chỉ ở lại một địa bàn khoảng một tuần rồi tiếp tục chuyển sang phum khác. Nhưng trong khoảng thời gian ấy, bộ đội phải cố gắng nắm được tình hình, giúp người dân hiểu rõ nhiệm vụ của quân tình nguyện và từng bước tạo điều kiện để địa phương ổn định cuộc sống.

Những người biết tiếng Campuchia có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình này. Họ giúp giải thích những điều người dân chưa hiểu, đồng thời chuyển tải những suy nghĩ và nguyện vọng của bà con đến đơn vị.

Qua lời kể của chú Phố, có thể thấy công tác dân vận trên đất bạn không đơn giản là những buổi tuyên truyền. Đó là cả một quá trình tiếp xúc, lắng nghe, giúp đỡ và giữ gìn lòng tin trong điều kiện chiến tranh còn nhiều nguy hiểm.

Đối với chú Nguyễn Văn Phố, những buổi mời trà các cụ già trong phum là một phần đáng nhớ của quá trình ấy.

Giữa chiến trường mà sự nghi ngại vẫn còn hiện hữu, chú chọn cách bắt đầu từ những điều gần gũi: một chén trà, một lời hỏi thăm, một cuộc trò chuyện về cuộc sống thường ngày.

Chính những điều bình dị ấy đã góp phần làm thay đổi cách nhìn của một số người dân đối với bộ đội Việt Nam.

Từ chỗ e dè, xa cách, họ dần hiểu hơn về những người lính đang làm nhiệm vụ trên quê hương mình. Và khi đã có lòng tin, sự phối hợp giữa bộ đội và nhân dân cũng trở nên thuận lợi hơn.

Câu chuyện của chú Phố cũng phản ánh một khía cạnh quan trọng trong nhiệm vụ quốc tế của quân tình nguyện Việt Nam: bên cạnh chiến đấu chống tàn quân Pol Pot, bộ đội còn tham gia giúp đỡ nhân dân Campuchia khôi phục cuộc sống, góp phần vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị giữa hai dân tộc.

Hơn bốn mươi năm đã trôi qua kể từ những ngày chú Phố làm nhiệm vụ trên đất Campuchia. Những phum sóc năm xưa đã trải qua nhiều đổi thay, còn chú trở về quê hương, tiếp tục cuộc sống và công tác tại địa phương.

Thế nhưng, trong những ký ức về cuộc đời quân ngũ, bên cạnh những trận đánh, những lần bị thương và những tháng ngày thiếu thốn, chú vẫn nhớ đến những buổi chiều mời các cụ già người Campuchia uống trà.

Đó không phải là những sự kiện lớn lao được ghi bằng những con số chiến công, nhưng lại phản ánh một phần rất chân thực về hình ảnh người lính tình nguyện Việt Nam: vừa cầm súng thực hiện nhiệm vụ, vừa kiên trì xây dựng tình cảm với nhân dân nước bạn bằng sự chân thành và trách nhiệm.

Giữa những năm tháng chiến tranh đầy khốc liệt, ấm trà chiều trong phum sóc trở thành một ký ức bình dị về sự gần gũi giữa con người với con người.

Với chú Nguyễn Văn Phố, những chén trà từ quê hương Việt Nam không chỉ để tiếp chuyện những người cao tuổi nơi đất bạn, mà còn là nhịp cầu giúp người lính từng bước đến gần hơn với cuộc sống và lòng tin của nhân dân Campuchia.

Và giữa biết bao ký ức của thời hoa lửa, hình ảnh những buổi trà chiều ấy vẫn mang một ý nghĩa riêng: trong chiến tranh, bên cạnh bản lĩnh chiến đấu, sự chân thành và lòng tôn trọng nhân dân cũng là những phẩm chất đáng quý của người lính.