Âm vang Đồng Lộc – Lời thề tuổi trẻ

Chiến tranh đã lùi xa về phía bên kia sườn dốc của lịch sử. Ngày hôm nay, đứng giữa đất trời Tây Nguyên lộng gió, ngắm nhìn những rẫy cà phê, hồ tiêu xanh mướt trải dài tít tắp trên quê hương Đắk Lắk, ta chợt thấy lòng mình dâng lên một niềm biết ơn khó tả. Bầu trời đã thôi gầm rú tiếng máy bay địch, mặt đất đã vắng bóng những hố bom cày xới, nhưng ẩn sâu dưới lớp đất nâu hiền hòa ấy là máu xương, là tuổi thanh xuân rực rỡ nhất của biết bao thế hệ cha anh đã ngã xuống. Lịch sử dân tộc đã gọi tên những năm tháng đau thương mà anh dũng ấy là “Thời hoa lửa” – thời của những bông hoa tuổi trẻ nở rộ kiêu hãnh giữa mưa bom bão đạn, rực cháy một niềm tin sắt đá về ngày đất nước thái bình. Và trong bản hùng ca bất tận của thời hoa lửa ấy, có một nốt trầm bi tráng mang tên: Ngã ba Đồng Lộc.

Trở lại những ngày tháng Bảy năm 1968 chói chang nắng gắt, Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) được mệnh danh là "tọa độ chết", là cuống họng huyết mạch trên con đường vận tải chiến lược Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam. Đế quốc Mỹ điên cuồng trút xuống nơi đây hàng ngàn tấn bom đạn hòng cắt đứt mạch máu giao thông này. Đất đá bị cày lên xới xuống đến mức không một ngọn cỏ nào mọc nổi, ban ngày mù mịt khói bom, ban đêm rực sáng bởi pháo sáng. Chính tại chảo lửa tưởng chừng như không có sự sống ấy, Tiểu đội 4, Đại đội 552 Thanh niên xung phong do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng đã ngày đêm bám trụ. Tiểu đội gồm 10 cô gái, người lớn tuổi nhất mới 24, người nhỏ nhất vừa bước qua tuổi 17. Quê hương các chị trải dọc vùng đất nắng gió Can Lộc, Đức Thọ, Hương Sơn... Họ mang theo vào chiến trường nụ cười trong trẻo của tuổi đôi mươi, mang theo những ước mơ dang dở về giảng đường đại học, về một mái ấm gia đình bình dị.

Sống giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, nhưng tinh thần lạc quan chưa bao giờ tắt trên môi những cô gái mở đường. Trong bức thư cuối cùng gửi về cho mẹ trước ngày hy sinh, chị Võ Thị Tần đã viết những dòng đầy kiêu hãnh: "Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ. Ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường, ban ngày chúng mang bom giết cá để chúng con cải thiện... Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển cả núi rừng, nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con". Lời thư ấy không chỉ là lời an ủi mẹ hiền, mà còn là bản tuyên ngôn của một thế hệ không biết sợ. Các chị có chung một mệnh lệnh từ trái tim: "Máu có thể chảy, tim có thể ngừng đập, nhưng mạch máu giao thông không bao giờ được tắc".

Nhưng rồi, ngày 24 tháng 7 năm 1968, một ngày định mệnh đã khắc sâu vào trang sử vàng dân tộc. Buổi sáng hôm ấy, bầu trời Đồng Lộc oằn mình gánh chịu những trận oanh tạc điên cuồng. Khoảng 16 giờ chiều, trận bom thứ 15 trút xuống. Khi các chị vừa hối hả san lấp xong hố bom để thông đường cho xe qua thì một quả bom oan nghiệt rơi trúng ngay miệng hầm chữ A nơi 10 cô gái đang trú ẩn. Đất đá ầm ầm đổ sập. Khói bụi mù mịt cả một góc trời. Tiếng nổ chát chúa xé toạc không gian. Khi khói bụi vừa tan, đồng đội gào khóc, điên cuồng dùng tay trần, dùng cuốc xẻng bới đất tìm các chị.

Lần lượt 9 thi thể được tìm thấy, xếp thành hàng ngang trên manh chiếu mỏng. Chín cô gái nằm đó, hiền lành như đang chìm vào một giấc ngủ sâu. Chỉ riêng chị Hồ Thị Cúc – cô gái có số phận éo le, mồ côi từ nhỏ – vẫn nằm lại đâu đó dưới lớp đất lạnh lẽo. Cả đại đội nghẹn ngào gọi tên chị, nhà thơ Yến Thanh đã viết nên bài thơ "Cúc ơi" đẫm nước mắt trong lúc đào đất tìm đồng đội: "Tiểu đội đã xếp một hàng ngang/ Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp?/ Chín bạn đã quây quần đủ mặt/ Nhỏ - Xuân - Hà - Hường - Hợi - Rạng - Xuân - Xanh/ A trưởng Võ Thị Tần điểm danh/ Chỉ thiếu mình em/ Chín bỏ làm mười răng được!". Phải đến ngày thứ ba, mọi người mới tìm thấy chị Cúc dưới hầm sâu, trong tư thế ngồi, đầu đội nón, tay vẫn cầm chiếc cuốc và mười ngón tay rướm máu vì cố gắng bới đất để tìm đường sống. 10 cô gái đã vĩnh viễn nằm lại ở tuổi thanh xuân đẹp nhất, máu của các chị đã hòa vào đất mẹ, hóa thành những đóa hoa bất tử giữ cho con đường ra tiền tuyến luôn rộng mở.

Câu chuyện về 10 cô gái thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc không chỉ là nỗi đau của riêng mảnh đất miền Trung, mà là biểu tượng chung của cả một thế hệ anh hùng. Nhờ những sự hy sinh cao cả ấy, những chuyến xe chở đạn dược, lương thực mới vượt qua được "tọa độ chết" để tiến vào Nam, tiến lên dải đất Tây Nguyên đại ngàn. Máu của các chị đã góp phần làm nên chiến thắng Buôn Ma Thuột vang dội tháng 3 năm 1975 – đòn điểm huyệt chiến lược mở màn cho Đại thắng mùa Xuân lịch sử. Không có những đoạn đường nhuốm máu ở Trường Sơn, sẽ không có một ngã sáu Buôn Ma Thuột rợp bóng cờ hoa trong ngày độc lập.

Hôm nay, chiến tranh đã lùi sâu, thế hệ trẻ chúng ta may mắn được sinh ra và lớn lên dưới bầu trời tự do. Đứng trước những di sản tinh thần vô giá mà thế hệ cha anh để lại, tuổi trẻ hôm nay không khỏi trăn trở về trách nhiệm của bản thân. Việc Tỉnh đoàn Đắk Lắk triển khai kế hoạch tham gia lưu giữ và tuyên truyền các câu chuyện lịch sử với chủ đề "Câu chuyện thời hoa lửa" mang một ý nghĩa nhân văn và tính thời sự sâu sắc. Số hóa lịch sử, đưa những câu chuyện hào hùng lên không gian mạng (cauchuyenlichsu.vn) không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị, mà đó là một nghi lễ tri ân thiêng liêng từ tận đáy lòng của người trẻ. Đó là cách để những bài học lịch sử không nằm im trong những trang sách cũ, mà thực sự "sống" lại, rung động trong từng nhịp đập của thời đại công nghệ số.

Mỗi bài viết, mỗi đoạn video, mỗi hình ảnh được đăng tải là một nén tâm nhang thành kính gửi đến những người đã ngã xuống. Nhìn vào tấm gương của 10 cô gái Đồng Lộc, tuổi trẻ Đắk Lắk tự dặn lòng không được phép sống hoài, sống phí. Chúng ta phải sống thay cho những ước mơ còn dang dở của thế hệ đi trước. Ngọn lửa của lòng yêu nước, của khát vọng cống hiến từ thời hoa lửa năm xưa sẽ được tuổi trẻ hôm nay tiếp nhận, gìn giữ và thổi bùng lên thành sức mạnh tri thức, sức mạnh đổi mới sáng tạo, quyết tâm xây dựng quê hương Đắk Lắk ngày càng giàu đẹp, góp phần dựng xây một Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc.