Ama H’Oanh – Chiến thắng Buôn Ma Thuột qua lời kể người trong cuộc
Trong chiến thắng Buôn Ma Thuột – “cú đấm thép” mở màn cho Đại thắng mùa Xuân 1975 – bên cạnh các mũi tiến công quân sự, còn có một mũi tiến công rất đặc biệt: mũi chính trị. Người trực tiếp phụ trách mũi này ở nội thị là đồng chí Ama H’Oanh (Tô Tấn Tài), Bí thư Thị ủy Buôn Ma Thuột, Trưởng Đội công tác chính trị thị xã. Ông và 83 cán bộ chính trị, cơ sở nội thành đã luồn sâu vào nội thị, bám dân, phát động quần chúng nổi dậy, phối hợp với bộ đội chủ lực làm nên chiến thắng lịch sử ngày 10–11/3/
Đầu năm 1975, khi Bộ Chính trị quyết định chọn Tây Nguyên làm hướng tiến công chiến lược, Buôn Ma Thuột được xác định là điểm đột phá – “cú đấm” mở toang cánh cửa toàn miền Nam. Chỉ thị từ Trung ương được chuyển tới Đắk Lắk qua Khu ủy Khu 5. Trong những cuộc họp bí mật giữa rừng, Thường vụ Tỉnh ủy và Thị ủy Buôn Ma Thuột cùng mổ xẻ nhiệm vụ: làm sao để khi pháo binh, xe tăng, bộ binh ta tấn công, nội thị sẽ không hỗn loạn, mà sẽ có lực lượng chính trị đứng ra vận động dân, giành chính quyền ở từng khu phố.
Lúc đó, Ama H’Oanh – tên khai sinh là Tô Tấn Tài – là Phó Bí thư Tỉnh ủy, kiêm Phó Bí thư Thị ủy, được phân công phụ trách Đội công tác chính trị của thị xã. Ông kể lại: sau Mậu Thân 1968, địch phản kích dữ dội, bắt hàng chục cán bộ, cơ sở nội thành, nhiều người bị giam ở Buôn Ma Thuột rồi đưa xuống Nha Trang. Nhưng chính điều đó lại vô tình “rèn” nên một lớp cán bộ đã trải lửa nhà tù, khi được thả về, họ kiên cường hơn, gắn bó với cơ sở hơn. Từ lực lượng này và các cơ sở lâu năm, thị ủy bắt đầu bí mật tuyển chọn, xây dựng Đội công tác chính trị.
Chỉ tiêu đặt ra là phải có một lực lượng tinh gọn nhưng bản lĩnh, thông thạo địa bàn, có uy tín trong dân. Sau quá trình sàng lọc, 83 cán bộ, đảng viên, cơ sở ưu tú được lựa chọn. Họ được chia thành 3 trung đội, bám vào những khu vực “xương sống” trong nội thị: ấp 3 (nay là phường Thành Công), ấp 5 (nay là phường Tân Tiến) và một hướng khác để phối hợp với mũi quân sự. Nhiệm vụ của họ không phải đánh chiếm bằng súng, mà là “đánh” vào tâm lý dân, phát động, tổ chức quần chúng, đồng thời sẵn sàng tiếp quản bộ máy ngụy quyền ở khu phố khi ta làm chủ thị xã.
Vận động dân lúc đó không hề đơn giản. Ký ức về Mậu Thân 1968 – khi cuộc nổi dậy không thành công, địch quay lại khủng bố, bắt bớ – vẫn còn hằn sâu trong lòng nhiều người. Có gia đình thì thầm hỏi Ama H’Oanh: “Liệu lần này có như 1968 không? Nếu lại thất bại thì tụi tui chết hết…”. Ông và các đồng chí trong Đội công tác chính trị phải vừa phân tích tình thế mới – so sánh tương quan lực lượng, nói cho dân tin rằng lần này là tổng tiến công, không phải một đợt nổi dậy đơn lẻ – vừa xuống ăn ở cùng dân, giúp dân việc nhà, việc rẫy để tạo niềm tin.
Kế hoạch quân sự được giữ kín đến mức ngay cả những người trong nội thành cũng không biết chính xác giờ nổ súng. Đội công tác chính trị chỉ được phổ biến nguyên tắc: đến giờ G, khi đặc công nổ bộc phá, pháo ta bắn vào các mục tiêu, thì các tổ chính trị phải lập tức xuất hiện, giương cao cờ cách mạng, hô hào dân bám theo bộ đội, chỉ điểm các ổ đề kháng, đồng thời nhanh chóng chiếm lĩnh các trụ sở chính quyền ngụy ở khu mình phụ trách.
Rạng sáng 10/3/1975, Buôn Ma Thuột đang chìm trong màn sương núi. Đúng 2 giờ 3 phút, bộc phá đặc công ta nổ ở sân bay thị xã; pháo binh từ các hướng đồng loạt trút lửa xuống căn cứ địch. Địch hoảng loạn, tưởng ta đánh vào Pleiku – Kon Tum nên bị bất ngờ hoàn toàn. Từ các ngõ nhỏ, các nhà cơ sở đã được lựa chọn trước, 83 cán bộ trong Đội công tác chính trị lần lượt xuất hiện, hòa vào dòng người, nhanh nhẹn dẫn đường cho bộ đội chủ lực, chỉ chỗ những hầm ngầm, kho vũ khí, nơi ẩn náu của ác ôn.
Ngày 10 kéo sang trưa 11/3, bộ đội ta lần lượt đánh chiếm các mục tiêu chủ yếu: sân bay, sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy, các cứ điểm trọng yếu. Cùng lúc đó, ở từng khu phố, Đội công tác chính trị của Ama H’Oanh vận động nhân dân treo cờ, vây bắt tề ngụy, bảo vệ tài sản công, giữ trật tự. Nhờ sự chuẩn bị trước, nhiều kho gạo, kho hàng của các nhà buôn lớn được mở cửa, phát gạo cho dân, tránh cảnh chen lấn, hỗn loạn. Ông kể lại: “Lúc đó, mình vận động mấy nhà buôn gạo mở kho, đem gạo phát cho dân. Bộ đội, nhân dân cùng nhau chia sẻ, ai cũng hiểu là chiến thắng này là của chung.”
Đến trưa 11/3/1975, Buôn Ma Thuột hoàn toàn giải phóng. Ít ngày sau, Ủy ban quân quản thị xã được thành lập, tại đình Lạc Giao, trước hàng trăm đại biểu quần chúng, đánh dấu việc chuyển từ thời chiến sang thời điểm bắt tay xây dựng chính quyền cách mạng.
Nhiều năm sau, khi đã là “già làng” của Buôn Ma Thuột, nhìn lại phố phường đông đúc, những dãy nhà mới mọc lên nơi xưa kia là hố bom, dây thép gai, Ama H’Oanh vẫn nhấn mạnh một điều: chiến thắng Buôn Ma Thuột không chỉ là chiến thắng của xe tăng, pháo binh, mà là chiến thắng của lòng dân – của 83 con người lặng lẽ luồn sâu, bám trụ nội thành, và của hàng vạn đồng bào các dân tộc đã đặt niềm tin vào lá cờ của Đảng
