Ama JHao
Ama Jhao (1840–1905), tên thật là Y Yên Ayũn, là vị tù trưởng anh hùng của đồng bào Êđê tại huyện Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk. Sở hữu uy tín lớn và tài mưu lược, ông đã quy tụ nhân dân và liên kết với các tù trưởng Tây Nguyên đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược. Nghĩa quân dưới sự lãnh đạo của ông đã vận dụng xuất sắc lối đánh du kích, gây cho địch nhiều tổn thất, tiêu biểu là trận phục kích năm 1903. Dù bị bắt và hy sinh anh dũng trong nhà lao Buôn Ma Thuột sau những trận tra tấn dã man, tinh thần bất khuất của Ama Jhao vẫn mãi là biểu tượng tự hào về lòng yêu nước và khát vọng tự do của núi rừng Tây Nguyên.
Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp từng bước mở rộng quyền kiểm soát ở Đắk Lắk, nhiều buôn làng Êđê đã đứng lên chống lại. Một trong những thủ lĩnh tiêu biểu là Ama Jhao, tên thật Y Yên, người có uy tín lớn trong cộng đồng.
Ama Jhao lãnh đạo đồng bào Êđê ở vùng Krông Pắc chống Pháp, kiên quyết bảo vệ buôn làng và đất đai. Cuộc đấu tranh của ông diễn ra trong nhiều năm, gây cho lực lượng Pháp nhiều tổn thất và trở thành một trong những phong trào chống xâm lược tiêu biểu ở Đắk Lắk.
Năm 1905, Ama Jhao bị quân Pháp bắt và mất trong nhà lao Buôn Ma Thuột. Cái kết ấy không làm câu chuyện về ông khép lại, bởi ký ức về một tù trưởng dám đứng lên bảo vệ cộng đồng vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, tên Ama Jhao được nhắc đến cùng những thủ lĩnh tiền bối của phong trào chống Pháp ở Tây Nguyên. Đó là một phần lịch sử cho thấy tinh thần tự vệ và ý thức giữ đất của các buôn làng đã xuất hiện từ rất sớm.
