An Dương Vương
Lãnh tụ người Âu Việt, lập nên nước Âu Lạc và dời đô về Cổ Loa.
An Dương Vương, sử Việt thường gọi Thục Phán, là vua duy nhất nước Âu Lạc. Truyền thống coi ông thủ lĩnh Âu Việt, diệt vua Hùng cuối, thống nhất Âu–Lạc Việt. Toàn thư và Cương mục ghi trị vì 257–208 TCN (khoảng 50 năm). Nhiều sử gia hiện đại dựa Sử ký cho Âu Lạc khoảng 208–179 TCN; niên đại mất nước 179 TCN sau khi Lã hậu chết được dùng rộng hơn mốc 208 TCN.
Sử ký chỉ nói nước Âu Lạc, không tên vua. Cựu Đường thư dẫn Nam Việt chí: vua Thục ba vạn quân diệt Hùng, cho con làm An Dương Vương. Giả thuyết ông từ vương tộc Thục Tứ Xuyên sau 316 TCN không có sử đương thời hay khảo cổ; Cương mục bác vì đường còn Dạ Lang, Kiền Vi cách hàng nghìn dặm. Học giả hiện đại coi ông thủ lĩnh Âu Việt bản địa.
Ông đóng đô Phong Khê (Cổ Loa), giữ Lạc hầu Lạc tướng, tăng quyền trung ương. Quân Tần đánh Bách Việt; người Âu Lạc tiêu thổ, phục kích; Đồ Thư tử trận, Tần rút. Truyền thuyết gắn Cao Lỗ, nỏ thần, rùa Kim Quy; khảo cổ thấy thành hào, khuôn đúc, mũi tên đồng, nhưng nỏ thần thuộc lớp truyền thuyết. Di tích ở Đông Anh; có Đền Cuông Nghệ An.
Triệu Đà lập Nam Việt rồi đánh Âu Lạc. Chuyện Mỵ Châu–Trọng Thủy và lẫy nỏ bị đánh tráo được xem là bài học cảnh giác hơn là sử chặt; Sử ký không kể chi tiết ấy. Thẻ ngọc “An Dương hành bảo” đào ở Quảng Châu 1932 được một số người liên hệ chiến lợi phẩm.
