An Dương Vương lập nước Âu Lạc

Trong hành trình tìm hiểu buổi đầu dựng nước của dân tộc Việt Nam, tôi đã nhiều lần đến vùng Cổ Loa, Phú Thọ và các địa phương còn lưu giữ truyền thuyết về An Dương Vương. Mỗi nơi kể một đôi chút khác nhau, nhưng tất cả đều hướng về một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt: An Dương Vương lập nước Âu Lạc – bước chuyển quan trọng từ thời đại Văn Lang sang một nhà nước có tổ chức chặt chẽ hơn của người Việt cổ.

Theo các thư tịch cổ như Đại Việt sử ký toàn thư và nhiều truyền thuyết dân gian, vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, sau thời kỳ các vua Hùng, đất nước Văn Lang đứng trước nhiều biến động. Ở vùng núi và trung du phía Bắc, thủ lĩnh người Âu Việt là Thục Phán ngày càng có uy tín và sức mạnh. Sau quá trình liên kết và thống nhất với cộng đồng Lạc Việt ở đồng bằng, Thục Phán lên ngôi, lấy hiệu là An Dương Vương.

Điều khiến tôi đặc biệt chú ý là tên nước mà ông lựa chọn: Âu Lạc. Chỉ hai chữ ấy đã nói lên một tư tưởng lớn. “Âu” là người Âu Việt, “Lạc” là người Lạc Việt. Đó không phải tên của riêng một bộ tộc, mà là biểu tượng của sự hợp nhất giữa các cộng đồng cư dân Việt cổ để tạo nên một quốc gia chung.

Khi đứng trên vùng đất Cổ Loa hôm nay, tôi thường hình dung khung cảnh hơn hai nghìn năm trước. Những đoàn người từ miền núi xuống đồng bằng, những thuyền bè trên sông Hoàng, những bãi đất rộng được chọn làm kinh đô mới. An Dương Vương không đóng đô ở quê cũ miền núi, mà chọn vùng trung tâm châu thổ sông Hồng – nơi giao thông thuận lợi, đất đai màu mỡ và có vị trí quân sự quan trọng. Quyết định ấy cho thấy tầm nhìn của một người muốn xây dựng một quốc gia rộng lớn chứ không chỉ cai quản một vùng bộ lạc.

Theo truyền thuyết, nhà vua cho xây thành Cổ Loa với quy mô rất lớn. Thành có nhiều vòng xoáy như hình trôn ốc, vừa để phòng thủ vừa thể hiện sức mạnh của nước Âu Lạc. Dân gian kể rằng việc xây thành gặp nhiều khó khăn, ban đêm thành lại đổ, sau được Rùa Vàng giúp đỡ mới hoàn thành. Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng yếu tố thần kỳ phản ánh sự kinh ngạc của người xưa trước một công trình quân sự đồ sộ. Những cuộc khai quật khảo cổ đã chứng minh Cổ Loa thực sự là một trung tâm chính trị và quân sự lớn của thời kỳ này.

Không chỉ xây thành, An Dương Vương còn tổ chức quân đội và chế tạo vũ khí. Truyền thuyết về nỏ thần có thể mang màu sắc huyền thoại, nhưng các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng vạn mũi tên đồng ở Cổ Loa. Điều đó cho thấy cư dân Âu Lạc đã có kỹ thuật luyện kim phát triển và khả năng sản xuất vũ khí với quy mô đáng kể.

Trong các câu chuyện dân gian mà tôi ghi chép được, người dân thường nhắc đến An Dương Vương với hai hình ảnh: một vị vua dựng nước tài giỏi và một vị vua mất nước vì chủ quan. Truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy về sau đã phủ bóng buồn lên triều đại Âu Lạc. Nhưng nếu chỉ nhớ đến bi kịch cuối cùng mà quên đi công lao dựng nước thì sẽ chưa trọn vẹn với lịch sử.

Từ góc nhìn của người sưu tầm lịch sử, sự ra đời của nước Âu Lạc có ba ý nghĩa lớn.

Thứ nhất, đó là bước phát triển cao hơn của nhà nước Việt cổ, vượt khỏi khuôn khổ liên minh bộ lạc thời Văn Lang.

Thứ hai, nó thể hiện sự đoàn kết giữa các cộng đồng cư dân miền núi và đồng bằng, tạo nên sức mạnh chung của quốc gia.

Thứ ba, việc xây dựng Cổ Loa và tổ chức quân đội cho thấy người Việt cổ đã có ý thức rất rõ về việc bảo vệ đất nước trước các mối đe dọa bên ngoài.

Ngày nay, đi giữa những vòng thành đất phủ cỏ xanh ở Cổ Loa, tôi luôn cảm nhận được dấu ấn của một thời đại xa xưa nhưng không hề mờ nhạt. Gió vẫn thổi qua hào nước, chim vẫn bay trên mặt thành, còn câu chuyện An Dương Vương vẫn được kể từ thế hệ này sang thế hệ khác.

An Dương Vương lập nước Âu Lạc không chỉ là sự kiện mở đầu cho một triều đại, mà là biểu tượng của khát vọng xây dựng một quốc gia thống nhất, vững mạnh và có bản lĩnh tự chủ. Đó là một trong những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho lịch sử lâu dài của dân tộc Việt Nam.