Anh A HLang - Người con chưa từng được gặp cha

Trong những câu chuyện về chiến tranh ở Tây Nguyên, có những người không trực tiếp cầm súng, không đi qua trận đánh, nhưng cả đời vẫn mang vết thương của chiến tranh. Anh A HLang là một người như thế. Anh là con trai duy nhất của liệt sĩ A Prát, một du kích xã Đăk Sao đã hy sinh trong trận càn của quân Mỹ ở vùng núi Ngọc La, Đăk Tô, Kon Tum vào đầu tháng 7 năm 1967.

Khi cha hy sinh, A HLang còn chưa chào đời. Anh chưa từng được nhìn thấy khuôn mặt cha, chưa từng được cha bế, chưa từng nghe cha gọi tên. Những điều anh biết về cha đều đến từ lời kể của người làng, của đồng đội cũ, của thân nhân các liệt sĩ và từ ký ức buồn của một vùng đất từng bị chiến tranh giày xéo. Với anh, người cha không phải là một bóng hình cụ thể trong trí nhớ, mà là một khoảng trống đi theo suốt đời.

Cha của A HLang, ông A Prát, hy sinh cùng hai đồng đội là A Lai và A Nhing trong một trận càn không cân sức của địch ở Đăk Sao. Khi ấy, bộ đội địa phương và du kích xã bị phục kích. Sau khi ba người hy sinh, quân địch gom thi thể lại, chất lên nhau rồi gài mìn bên dưới để bẫy người thân và dân làng đến đưa xác. Việc ấy khiến nỗi đau của gia đình các liệt sĩ càng thêm day dứt. Người thân biết các anh nằm đó, nhưng không thể tự ý vào lấy vì chỉ cần một bước sơ suất, sẽ có thêm người chết.

Khoảng một tuần sau, khi không thấy ta đến lấy thi hài, trước lúc rút quân, địch cho mìn nổ. Từ đó, nơi ba liệt sĩ nằm xuống trở thành một vùng ký ức đau buốt giữa đại ngàn. Thân xác của họ hòa vào đất núi Ngọc La, còn người thân thì sống tiếp với câu hỏi không nguôi: các anh đang nằm ở đâu, có còn tìm được không, bao giờ mới đưa được các anh về nghĩa trang với đồng đội?

A HLang lớn lên trong hoàn cảnh thiếu vắng cha từ trước khi sinh ra. Điều xót xa hơn là khi chào đời, anh lại bị tật nguyền, không được đi học như nhiều đứa trẻ khác. Là con trai duy nhất của liệt sĩ A Prát, anh mang trong mình một thân phận rất lặng lẽ: vừa là người con của một người đã ngã xuống vì đất nước, vừa là người phải sống với thiệt thòi riêng của cơ thể và số phận.

Nhiều năm sau chiến tranh, câu chuyện tìm hài cốt ba liệt sĩ A Lai, A Nhing, A Prát được khơi lại. Đầu năm 1996, anh A Đôi, con trai liệt sĩ A Lai, trong một chuyến công tác ở huyện Đăk Tô, tình cờ biết có đoàn chuẩn bị lên Đăk Sao tìm kiếm, khai quật hài cốt liệt sĩ. Anh xin đi cùng. Trong đoàn ấy có thân nhân các liệt sĩ, có người từng biết nơi các anh hy sinh, và có cả anh A HLang, người con chưa từng được gặp cha.

Chuyến đi ấy không chỉ là một chuyến tìm mộ. Đó là cuộc trở về với nỗi đau của các gia đình sau gần ba mươi năm chờ đợi. Từ thị trấn Đăk Tô lên Đăk Sao, đường xa và khó. Xe đi qua những đoạn đất đỏ quanh co, lên đỉnh Vang Loan, rồi từ đó nhìn xuống vùng Đăk Sao, nơi hai bờ dòng Đăk Ni bây giờ đã có làng mạc trù phú. Nhưng với những người đi tìm hài cốt, cảnh núi rừng hôm ấy không chỉ đẹp. Nó còn chất chứa ký ức về một thời dân làng sơ tán, bộ đội bám căn cứ, địch càn quét, bom đạn và cái chết rình rập từng ngày.

Sáng hôm sau, khi ánh bình minh vừa ló sau đỉnh Ngọc Păng, đoàn người lên đường đến núi Ngọc La. Người dẫn đường là ông A Bló, nguyên du kích xã Đăk Sao, từng chiến đấu cùng cha của A Đôi trong trận càn năm xưa. Nhưng thời gian đã quá lâu. Rừng núi đổi thay, cây cối mọc lên, dấu tích cũ bị mưa nắng, đất đá và bom mìn xóa nhòa. Ngay cả người từng có mặt ở chiến trường năm ấy cũng khó xác định chính xác nơi ba đồng đội hy sinh.

Họ tìm mãi. Tìm trên sườn núi. Tìm giữa cỏ cây. Tìm trong những khoảng đất nghi có dấu tích. Nhưng thứ tìm thấy không phải là hài cốt nguyên vẹn của người thân, mà chỉ là những mảnh vụn của mìn, vỏ đạn và dấu vết còn sót lại của chiến tranh. Có lẽ, sau vụ nổ năm xưa và bao năm nằm trong đất rừng, thân thể ba liệt sĩ đã hóa vào cát bụi Ngọc La.

Đối với A HLang, giây phút ấy hẳn rất đau. Anh đã đi tìm cha, nhưng không thể tìm được hài cốt cha như mong ước. Người cha anh chưa từng gặp vẫn không trở về bằng hình hài cụ thể. Chỉ còn đất núi, mảnh đạn, vỏ mìn và ký ức của người sống. Nhưng đoàn tìm kiếm không ra về tay không. Họ trân trọng lấy từng nắm đất tại nơi ba liệt sĩ hy sinh, chia làm ba phần tượng trưng cho hài cốt của ba người: A Lai, A Nhing và A Prát.

Những nắm đất ấy được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Đăk Tô để chôn cất. Với người ngoài, đó có thể chỉ là đất. Nhưng với thân nhân liệt sĩ, đó là phần còn lại thiêng liêng nhất có thể mang về. Đó là nơi cha, chú, bác, người thân đã ngã xuống. Đó là đất đã ôm giữ máu xương các anh suốt mấy chục năm. Khi không còn tìm được hài cốt, nắm đất trở thành biểu tượng của sự trở về.

Trước khi rời núi Ngọc La, anh A Đôi và đoàn tìm kiếm đã trồng những nhành hoa sứ ở nơi ba liệt sĩ hy sinh. Cây hoa sứ ấy như một nén hương sống giữa đại ngàn. Nó không ồn ào, không có tiếng nói, nhưng mỗi mùa nở hoa lại nhắc rằng nơi này từng có ba người con Tây Nguyên ngã xuống. Trong ba người ấy có liệt sĩ A Prát, người cha mà A HLang cả đời chỉ được nhận lại bằng một phần đất tượng trưng và những lời kể của đồng đội.

Sau chuyến đi ấy, cuộc đời A HLang vẫn lặng lẽ. Nguồn tư liệu kể rằng trong số thân nhân của ba liệt sĩ, A HLang là người đáng thương nhất. Cha hy sinh khi anh còn trong bụng mẹ; anh lại sinh ra tật nguyền, không được học hành như bao đứa trẻ khác. Mỗi lần anh A Đôi về thăm làng, thấy A HLang đều thương và thường cho anh quà. Cuối năm 2022, A HLang mất sau một trận ốm nặng.

Câu chuyện về A HLang khiến người nghe hiểu rằng chiến tranh không kết thúc với người thân liệt sĩ vào ngày tiếng súng ngừng. Có những mất mát kéo dài suốt một đời. Một người con sinh ra đã không có cha. Một người cha nằm lại giữa núi rừng, nhiều chục năm sau chỉ còn được đưa về bằng nắm đất. Một gia đình không có tấm ảnh đầy đủ để nhớ, không có hài cốt nguyên vẹn để khóc, chỉ có tên liệt sĩ, câu chuyện làng kể lại và ngôi mộ tượng trưng trong nghĩa trang.

Nhưng chính vì thế, câu chuyện của A HLang cũng là câu chuyện về sự tri ân. Dù muộn, những người còn sống vẫn đi tìm. Dù không tìm được hài cốt, họ vẫn mang đất về an táng. Dù chiến tranh đã qua rất lâu, họ vẫn trồng một cây hoa sứ trên núi Ngọc La để nơi hy sinh không bị rừng che lấp hoàn toàn. Và dù A HLang không còn, câu chuyện về người con chưa từng được gặp cha vẫn nhắc thế hệ sau rằng phía sau mỗi dòng chữ “liệt sĩ” là một gia đình, một đứa con, một cuộc đời và một nỗi chờ đợi rất dài.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ Báo Quân đội nhân dân: A HLang là con trai duy nhất của liệt sĩ A Prát; cha anh hy sinh khi anh còn trong bụng mẹ; anh sinh ra bị tật nguyền, không được đi học và mất cuối năm 2022 sau một trận ốm nặng. Nguồn này cũng ghi trận càn ở Đăk Sao tháng 7/1967 khiến ba liệt sĩ A Lai, A Nhing, A Prát hy sinh; năm 1996 thân nhân cùng đoàn tìm kiếm lên núi Ngọc La nhưng không tìm thấy hài cốt, nên lấy đất chia làm ba phần tượng trưng đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Đăk Tô an táng.