Anh bộ đội ra trận đánh Mỹ mang theo hình ảnh người mẹ, người vợ, người chị, người em. Họ là điểm tựa vật chất, cũng là điểm tựa tinh thần. Người chồng ra trận, nhớ về người vợ “níu giường níu chiếu đợi anh...” (Hữu Thỉnh-"Nghe tiếng cuốc kêu"). Quê hương và “em” trở thành hành trang tinh thần giúp người lính thêm sức mạnh: “... đêm đánh giặc mịt mù cao điểm/ vạch lá rừng nhìn xuống quê em/ mặt đất ra sao mà thúc vào điệu lý/ khuôn mặt ra sao mà suốt thời chống Mỹ/ lý ngựa ô hát đến mê người/ mỗi bước mỗi bồn chồn về đó em ơi”... (Phạm Ngọc Cảnh-"Lý ngựa ô ở hai vùng đất"). Người Việt Nam đánh giặc và thắng giặc không chỉ bằng vũ khí, trí tuệ, bản lĩnh hay lòng dũng cảm mà còn bằng văn hóa ngàn đời, bằng tình yêu. Tất cả điều đó kết tinh, lắng lại trong trái tim người lính. Chiến tranh đi liền với chia ly. Nhưng chiến tranh chống đế quốc Mỹ thì chia ly là để “gặp lại”.
Bài thơ "Cuộc chia ly màu đỏ" của Nguyễn Mỹ là một tiếng thơ nhiệt tình lý tưởng, của đoàn kết quân dân, hậu phương-tiền tuyến. Bài thơ tiêu biểu cho thơ tình yêu thời chống Mỹ, đã kết hợp hài hòa cái cá nhân riêng tư với cái cộng đồng, tạo ra một cặp hình tượng đặc sắc chỉ thấy xuất hiện ở thời này, trước đó và sau này không có: Người yêu/ đất nước-quê hương. Với: “Anh yêu em như yêu đất nước” (Nguyễn Đình Thi-"Nhớ"); “Mặt em là quê hương” (Tế Hanh-"Mặt quê hương"); “Em chính là quê hương ta đó” (Lê Anh Xuân-"Trở về quê nội"); “Em đứng/ Như quê hương/ Vai áo bạc/ Quàng súng trường” (Nguyễn Đình Thi-"Lá đỏ"). Tất cả cùng ra trận: Anh bộ đội, “em” và “quê hương”. Tất cả đồng hành trên con đường giải phóng. Trôi trên dòng sông tình quân dân bao la, mạnh mẽ, 3 con thuyền biểu tượng ấy vừa đo độ nông-sâu; vừa tô điểm cho sự thao thiết, hùng vĩ và sâu lắng, êm đềm; vừa đẩy dòng chảy trôi nhanh hơn tới biển cả chiến thắng. Nhiều người lính thời chống Mỹ thuộc nằm lòng bài hát “Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý: “Tấm áo ấy bấy lâu nay con thường vẫn mặc/ Để nhớ ngày chúng con về Hà Bắc/ Quần nhau với giặc áo con rách thêm nên các mẹ già lại phải thức thâu đêm vá áo...”. Ra đời từ năm 1973, trong bối cảnh phong trào vá áo chiến sĩ, có biết bao bà mẹ đã thức khuya dậy sớm, vá quần áo cho bộ đội. Được mặc áo có tình mẹ, người lính như được thêm sức mạnh: “Lạ kỳ thay con đi như thế/ Bỗng khi nào chợt nhớ hậu phương/ Thì đường đang xa mà đôi chân nên khỏe/... Mọi gian lao mẹ con ta san sẻ/ Nhắm chân trời rạng rỡ ánh dương”. Dân thương, dân nuôi bộ đội như con. Kể cả lúc khó khăn, dân nhường cơm cho bộ đội ăn, nhường nhà cho bộ đội ở... Đúng với câu thơ “Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con”. Với mọi người lính Cụ Hồ, “đi hết đời”, “lòng dân” vẫn theo họ!
