Ánh Đèn Dầu Trong Lớp Học Sơ Tán – Khát Vọng Tri Thức Giữa Mưa Bom

(Bài viết hưởng ứng Đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”, được tổng hợp từ các tư liệu lịch sử về phong trào giáo dục thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước và ký ức của những thế hệ học sinh miền Bắc trong những năm chiến tranh.)

Trong những năm tháng chiến tranh, khi bom đạn liên tục trút xuống nhiều vùng quê và thành phố miền Bắc, không chỉ các nhà máy, công trình giao thông hay trận địa phòng không phải thích nghi với hoàn cảnh đặc biệt mà ngành giáo dục cũng phải tìm mọi cách duy trì việc dạy và học. Giữa những ngày gian khó ấy, hình ảnh những lớp học sơ tán dưới mái tranh đơn sơ và ánh đèn dầu leo lét đã trở thành ký ức không thể quên của một thế hệ học sinh Việt Nam.

Những năm từ 1965 đến đầu thập niên 1970, chiến tranh phá hoại bằng không quân lan rộng ra miền Bắc. Nhiều trường học ở thành phố và khu dân cư đông đúc phải di chuyển về vùng nông thôn hoặc khu vực an toàn hơn. Các lớp học được dựng tạm bằng tre, nứa, lá hoặc tận dụng nhà dân, đình làng, hợp tác xã để tiếp tục giảng dạy.

Dù điều kiện vật chất vô cùng thiếu thốn, việc học chưa bao giờ bị xem nhẹ. Thầy cô giáo và học sinh đều hiểu rằng tri thức chính là nền tảng để xây dựng đất nước trong tương lai. Chính vì vậy, dù chiến tranh ác liệt đến đâu, các lớp học vẫn được duy trì bằng mọi cách.

Nhiều nhân chứng kể lại rằng lớp học thời sơ tán rất đơn sơ. Bàn ghế được đóng từ những tấm gỗ thô sơ, bảng đen đôi khi chỉ là một tấm ván được sơn lại. Sách giáo khoa và vở viết trở thành những vật dụng quý giá. Có những học sinh phải giữ gìn từng trang giấy vì việc mua thêm tập vở không hề dễ dàng trong hoàn cảnh chiến tranh.

Mỗi ngày đến trường đều gắn với những thử thách riêng. Có em phải đi bộ nhiều kilômét qua đồng ruộng hoặc đường làng để đến lớp. Vào mùa mưa, quần áo lấm bùn đất nhưng các em vẫn cố gắng đến trường đúng giờ. Trong tâm trí của nhiều học sinh khi ấy, được đi học đã là một niềm vui lớn.

Đặc biệt, tiếng còi báo động hoặc tiếng kẻng phòng không đã trở thành âm thanh quen thuộc trong giờ học. Mỗi khi có tín hiệu nguy hiểm, thầy cô nhanh chóng hướng dẫn học sinh xuống hầm trú ẩn được đào ngay cạnh lớp học. Sau khi báo yên, bài giảng lại tiếp tục như chưa hề bị gián đoạn.

Có những ngày việc học phải diễn ra vào buổi tối để bảo đảm an toàn. Khi đó, ánh sáng duy nhất trong lớp là những chiếc đèn dầu nhỏ đặt trên bàn giáo viên hoặc treo giữa phòng học. Ánh sáng tuy yếu ớt nhưng đủ để học sinh nhìn rõ từng dòng chữ trên trang vở. Trong không gian tĩnh lặng của làng quê, tiếng đọc bài đồng thanh vẫn vang lên đều đặn.

Nhiều thầy cô giáo thời ấy cũng phải vượt qua muôn vàn khó khăn để duy trì việc dạy học. Không ít người rời xa gia đình, đến những vùng sơ tán xa xôi để tiếp tục đứng lớp. Họ vừa là người truyền đạt kiến thức, vừa là người chăm lo đời sống tinh thần cho học sinh trong hoàn cảnh chiến tranh.

Điều đáng quý là dù sống giữa bom đạn, các em học sinh vẫn nuôi dưỡng những ước mơ đẹp về tương lai. Có em mong trở thành bác sĩ để cứu chữa người bệnh, có em muốn trở thành kỹ sư, giáo viên hoặc chiến sĩ để góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước. Những ước mơ ấy đã tiếp thêm động lực để các em kiên trì học tập trong những năm tháng khó khăn nhất.

Sau mỗi lần chiến tranh tạm lắng, nhiều học sinh lại cùng thầy cô sửa sang lớp học, dựng lại mái tranh hoặc gia cố hầm trú ẩn. Những công việc tưởng chừng đơn giản ấy đã tạo nên tinh thần đoàn kết và ý chí vượt khó đáng khâm phục của cả một thế hệ.

Khi đất nước hòa bình, nhiều học sinh từng học dưới ánh đèn dầu năm xưa đã trưởng thành và trở thành những cán bộ, giáo viên, bác sĩ, kỹ sư đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Những lớp học sơ tán tuy nghèo về vật chất nhưng đã nuôi dưỡng biết bao tài năng và khát vọng cống hiến.

Ngày nay, khi điều kiện học tập ngày càng hiện đại với phòng học khang trang, máy tính và internet, câu chuyện về những lớp học dưới ánh đèn dầu càng giúp chúng ta thêm trân trọng giá trị của tri thức và hòa bình. Đó là minh chứng cho tinh thần hiếu học của người Việt Nam, dù trong hoàn cảnh khó khăn nhất vẫn không từ bỏ việc học.

Câu chuyện về lớp học sơ tán không chỉ là một ký ức của chiến tranh mà còn là bài học về ý chí vươn lên, lòng kiên trì và niềm tin vào tương lai. Chính từ những mái lớp đơn sơ giữa thời hoa lửa ấy, nhiều thế hệ người Việt Nam đã trưởng thành, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp hơn.